Bạn lái ô tô số sàn đã quen tay, giờ ra Hà Nội muốn thuê một chiếc xe số để đi cho chủ động. Chuyển từ ô tô số sàn đi xe số có cái lợi rất lớn: bạn đã hiểu số thấp để kéo, số cao để chạy, biết nghe tiếng máy và biết dùng máy để ghì xe. Nhưng tay chân thì phải sắp xếp lại gần như toàn bộ. Cần số không còn ở tay, bàn đạp côn biến mất, phanh tách thành hai nơi, và chân phải không còn là chân ga. Bài này đi qua từng điểm giống và khác, để kinh nghiệm cũ giúp bạn chứ không đánh lừa phản xạ.
Ô tô số sàn đi xe số: phần kiến thức mang theo được
Trước hết là tin vui. Những gì bạn hiểu về hộp số vẫn đúng gần như nguyên vẹn:
- Số thấp cho lực kéo, số cao cho tốc độ. Khởi hành số một, tăng dần theo đà, lên dốc thì về số.
- Nghe tiếng máy để đổi số. Wave hay Sirius không có đồng hồ vòng tua, nên đôi tai rèn được khi lái ô tô phát huy ngay.
- Không thả số mo trôi dốc. Thả số trống là mất phanh động cơ, trên xe số cũng vậy.
- Đổi số cần nhả ga. Ô tô thì nhấc chân ga rồi đạp côn, xe số thì nhả tay ga rồi đạp cần số. Nhịp “giảm ga, đổi số, ăn ga lại” bạn đã có sẵn.
Khác biệt lớn nhất: cần số nằm dưới chân trái
Trên ô tô, chân trái lo côn, tay phải lo cần số. Trên xe số, chân trái chuyển sang lo cần số, còn hai tay chỉ giữ lái, ga và phanh.
Cần số xe số cũng khác về cách xếp số. Ô tô số sàn có sơ đồ chữ H, bạn có thể đi thẳng từ số bốn về số hai. Xe số là kiểu tuần tự: mỗi lần đạp chỉ đi một nấc, muốn từ số bốn về số hai thì phải đạp hai lần. Không có cách nhảy cóc.
Trên phần lớn xe số đi phố, cần số có hai đầu: mũi giày ấn đầu trước để lên số, gót ấn đầu sau để về số. Một số xe bố trí khác hoặc có số tròn, nên khi nhận xe hãy hỏi cửa hàng và thử chiều số lúc xe dựng chân chống. Cách đặt bàn chân cho khỏi đạp hụt có trong bài cần số hai đầu trên xe số.
Phản xạ cần bỏ: người quen ô tô hay “đạp côn” bằng chân trái mỗi khi giật mình hoặc chuẩn bị dừng. Trên xe số, cú đạp đó rơi đúng vào cần số và làm xe về số bất ngờ. Tập để chân trái nằm yên trên gác chân, chỉ chạm cần số khi chủ động đổi số.
Côn tự động: không bóp côn, nhưng cũng không phải xe ga
Xe số phổ thông dùng côn tự động, tức là không có tay côn và không có bàn đạp côn. Khi bạn đạp cần số, côn tự cắt rồi tự nối. Khi xe đứng yên mà máy chạy không tải, côn cũng tự nhả nên xe không chết máy dù đang ở số một. Phần cơ chế được giải thích kỹ trong bài côn tự động trên xe số.
Với người lái ô tô, điều này mang lại hai cảm giác lạ:
- Khởi hành dễ hơn nhiều. Không có chuyện nhả côn sớm làm chết máy hay rung giật đầu xe. Vào số một, vặn ga từ từ, xe tự bò đi.
- Không có “lớp đệm” an toàn của côn. Trên ô tô, đạp côn giữ xe đứng dù chân lỡ chạm ga. Trên xe số, khi đang ở số mà tay vô tình vặn ga, xe chồm lên ngay. Lúc dừng chờ đèn ở ngã tư đông như Kim Liên hay Trường Chinh, hãy giữ tay phải buông lỏng khỏi ga, bóp phanh, hoặc về số mo nếu phải đứng lâu.
Lưu ý: một số mẫu xe số dáng thể thao có tay côn riêng. Đó là xe côn tay, cách lái khác hẳn. Bài này chỉ nói về xe số côn tự động, loại hay gặp nhất khi thuê.
Phanh động cơ: giống ô tô, nhưng tác động mạnh hơn
Về số để máy ghì tốc độ là kỹ thuật bạn dùng hằng ngày trên ô tô, và nó hoạt động y hệt trên xe số. Nhả ga, đạp về một số, xe chậm lại mà chưa cần bóp phanh. Trong phố đông, đây là cách giảm tốc mượt và tiết kiệm má phanh. Bài phanh động cơ trên xe số đi sâu vào thao tác này.
Có ba khác biệt cần nhớ:
- Xe nhẹ nên ghì rất rõ. Một cú về số trên xe máy làm xe chậm lại mạnh hơn bạn quen ở ô tô. Về từng nấc, không về dồn hai ba nấc liên tục.
- Chỉ ghì bánh sau. Trên đường ướt hay có cát, về số gắt có thể làm bánh sau trượt nhẹ. Ô tô có bốn bánh nên hiếm khi cảm thấy điều này.
- Không cần nhồi ga khi về số. Kỹ thuật vê ga để khớp vòng tua khi về số trên ô tô không bắt buộc ở đây. Nhả ga, đạp số dứt khoát, rồi để côn tự động làm phần còn lại.
Phanh chia hai nơi: tay phải phanh trước, chân phải phanh sau
Đây là chỗ người lái ô tô lóng ngóng nhất. Trên ô tô, chân phải vừa ga vừa phanh, một bàn đạp phanh lo cả bốn bánh. Trên xe số:
- Tay phải vừa vặn ga, vừa bóp phanh trước.
- Chân phải chỉ đạp phanh sau, không còn liên quan gì đến ga.
Phản xạ dễ sai nhất là khi giật mình, chân phải đạp mạnh theo thói quen ô tô, chỉ khóa bánh sau mà bánh trước chưa hãm. Hãy tập dùng cả hai: bóp phanh trước đều tay và đạp phanh sau cùng lúc, lực tăng dần chứ không giật. Xe thẳng thì phanh trước gánh phần lớn lực hãm, còn khi đang nghiêng vào cua thì nhẹ tay phanh trước. Bài phối hợp phanh chân sau và phanh tay trước có các bài tập phanh gấp cụ thể.
Ô tô còn không bắt bạn học giữ thăng bằng. Xe máy càng đi chậm càng khó giữ, nên khi bò trong dòng xe tắc, giữ ga đều và rà nhẹ phanh sau ổn định hơn bóp phanh trước.
Luyện ở chỗ vắng trước khi vào phố và đường vành đai
Đừng để buổi đầu tiên diễn ra giữa giờ tan tầm. Thứ tự tập hợp lý cho người đã có nền ô tô:
- Chỗ vắng trước. Đường nội khu ít xe hoặc bãi đỗ rộng vào sáng sớm. Tập khởi hành, lên số, về số rồi dừng, lặp nhiều vòng.
- Tập riêng phanh hai nơi. Đi chậm, dừng hẳn bằng cả tay phải và chân phải cho đến khi không cần nghĩ.
- Phố nhỏ ngoài giờ cao điểm. Quanh Nguyễn Văn Cừ ở Long Biên hay phố cổ Hoàn Kiếm buổi sáng muộn, đi số thấp, dừng đỗ nhiều.
Đường vành đai để sau cùng. Vành đai 2 qua Trường Chinh, Đại Cồ Việt hay tầng mặt đất Vành đai 3 có dòng xe lớn, nhiều xe tải. Chỉ vào khi đổi số và phanh đã thành phản xạ. Xe máy không được lên phần đường trên cao của Vành đai 3.
Nếu bạn từng chạy xe côn tay chứ không chỉ ô tô, bài quen xe côn tay, lần đầu đi Sirius sẽ sát hơn với trải nghiệm của bạn.
Tóm lại
Người lái ô tô số sàn đi xe số mang theo được phần “hiểu”: chọn số, nghe máy, dùng phanh động cơ. Phần phải học lại là tay chân: cần số xuống chân trái và đi tuần tự từng nấc, không còn côn để bóp hay đạp, phanh tách ra tay phải và chân phải, cộng thêm việc giữ thăng bằng. Tập ở chỗ vắng một buổi, phản xạ cũ sẽ nhường chỗ cho phản xạ mới. Xem thêm các bài về xe số và chuyên mục xe máy để chuẩn bị cho chuyến đi đầu tiên.