Sáng rét đậm ở Hà Nội, người đi xe số trời rét thường để ý tay trước tiên, nhưng thứ làm việc sang số trục trặc lại là bàn chân trái. Chân cóng thì mất cảm giác, đôi giày dày đế cứng lại che bớt độ nảy của cần số, kết quả là gạt mà không biết đã ăn số hay chưa, có lúc nhảy hai nấc, có lúc kẹt giữa hai số. Bài này chỉ nói về bàn chân trái trên xe số trong những ngày rét: vì sao khó cảm nấc, chọn giày và tất thế nào, che chắn ra sao, làm ấm và thử gạt trước khi đi, sang số chậm lại cho chính xác.
Vì sao đi xe số trời rét lại khó cảm nấc cần số
Mỗi lần lên hay xuống số, mũi giày phải tìm đúng cần, đẩy đủ hành trình rồi cảm được cú “cạch” nhỏ báo đã vào nấc. Ngày rét, ba thứ cùng làm cảm giác đó mờ đi.
- Ngón chân và mu bàn chân cóng. Gió lùa qua cổ chân suốt quãng đường làm chân tê dần, phản hồi từ cần số truyền lên yếu hơn hẳn.
- Đế giày dày, mũi giày to. Giày mùa đông thường có đế cao su dày, lót bông, mũi tròn bè. Đế càng dày thì lực gạt càng bị “đệm” lại, mũi càng to thì càng khó lọt xuống dưới cần để lên số.
- Cổ chân cứng. Khi lạnh, người ta có xu hướng co cứng cả chân cho đỡ rét, động tác gạt thành giật cục chứ không còn dứt khoát.
Cần phân biệt chuyện này với lỗi ở xe. Nếu chân vẫn cảm tốt mà cần số nặng, kẹt hoặc khó vào số lúc máy còn nguội, đó là chuyện của nhớt và hộp số, xem riêng ở bài xe số khó vào số khi trời lạnh. Bài này bàn phần của người lái.
Chọn giày mùa đông đi xe số: ấm nhưng mũi gọn
Nguyên tắc chung là ấm ở thân giày, gọn ở mũi giày. Đôi giày lý tưởng cho xe số mùa rét có mấy đặc điểm:
- Mũi thon, không quá cao. Mũi giày phải lọt xuống khe dưới cần số mà không cần xoay ngang bàn chân. Ở nhà, thử bằng cách đặt chân lên gác chân của xe, luồn mũi giày dưới cần rồi nhấc lên vài lần.
- Đế vừa phải, không quá cứng. Đế cao su mỏng hơn một chút nhưng có độ bám sẽ cho cảm giác cần số rõ hơn đôi bốt đế dày như đế ủng.
- Cổ giày che được mắt cá. Giày cổ lửng hoặc cổ cao giữ ấm cổ chân, chỗ gió lùa nhiều nhất khi chạy trên cầu.
Nên tránh dép lê đi kèm tất, giày vải mỏng hay bốt lông mũi bè, rất dễ móc hụt cần số. Nếu bàn chân bạn vốn đã to hoặc quen mang giày cỡ lớn, đọc thêm cách nghiêng mũi giày trong bài bàn chân to, giày cỡ lớn trên xe số để chọn giày mùa đông không làm vấn đề thêm nặng.
Tất len, bọc chân và che gió cho bàn chân trái
Tất len: một đôi dày vừa hơn hai đôi mỏng chồng lên nhau
Tất len hoặc tất pha len giữ ấm tốt và ít bí hơn tất cotton. Hai đôi tất mỏng chồng nhau làm giày chật, chân lại càng nhanh cóng; chọn một đôi đủ dày mà ngón chân vẫn cử động được. Mang thêm một đôi dự phòng trong cốp, vì tất ẩm mồ hôi hay dính mưa phùn là lạnh rất nhanh.
Bọc chân, che chân khi đi đường dài
Những sáng đi sớm qua cầu Nhật Tân hay chạy dọc đê Âu Cơ, gió bấc thổi thẳng vào ống quần và cổ chân. Một chiếc bọc chân bằng vải gió hoặc tấm che chân chống gió quấn quanh ống quyển giúp chặn luồng gió này. Khi dùng, cần kiểm tra mấy điểm:
- Phần dưới bọc chân không phủ lên mu giày bên trái, để mũi giày vẫn tự do luồn dưới cần số.
- Dây buộc và mép vải không lòa xòa gần xích hay gác chân.
- Bên phải không che kín chỗ chân đạp phanh sau.
Về trang phục tổng thể cho ngày rét, bài đi xe ga ngày rét đậm ở Hà Nội nói kỹ chuyện mặc nhiều lớp và găng tay, áp dụng được cho cả người đi xe số.
Làm ấm chân và thử gạt số trước khi lăn bánh
Đừng để chân bị lạnh từ trước khi ngồi lên xe. Một vài thói quen nhỏ giúp chặng đầu êm hơn hẳn:
- Đi giày trong nhà vài phút trước khi ra xe. Giày để ngoài hiên hay trong nhà xe qua đêm lạnh như đá; mang vào sớm để giày ấm theo chân.
- Cử động ngón và cổ chân trong lúc chờ máy nổ đều.
- Thử gạt số khi xe còn đứng yên. Máy đã nổ, bóp phanh, ngồi đúng tư thế rồi đạp vào số một, nhả về số mo, lặp lại vài lần. Chân sẽ quen lại hành trình cần số với đôi giày hôm nay.
- Kiểm tra mũi giày lọt cần. Luồn mũi giày dưới cần số, nhấc thử lên. Nếu phải xoay ngang cả bàn chân mới lọt, nên đổi giày hoặc nhờ cửa hàng xem lại góc cần số.
Với xe thuê, lúc nhận xe hãy mang luôn đôi giày mùa đông để thử cần số cùng cửa hàng. Cách đặt bàn chân chuẩn trên gác chân được hướng dẫn trong bài tư thế ngồi lái xe số.
Chân lạnh khó sang số: sang chậm và chắc từng nấc
Khi chân đã cóng giữa đường, đừng cố sang số nhanh như ngày thường:
- Nhả ga trước, rồi mới gạt. Xe số có côn tự động, nhả ga dứt khoát trước khi gạt giúp số vào êm, không giật.
- Gạt hết hành trình, giữ một nhịp. Đạp cần xuống đến khi chạm hẳn, giữ một chút rồi mới thả. Như vậy dù chân không cảm rõ nấc, cần số vẫn đi đủ.
- Nghe và cảm qua tiếng máy. Khi chân kém nhạy, tai sẽ giúp: vào số đúng thì tiếng máy hạ xuống đều, nếu máy rú lên mà xe không kéo là chưa ăn số.
- Mỗi lần chỉ một nấc. Lên số từ từ theo tốc độ, tránh gạt liền hai cái vì rất dễ lệch.
Trong phố đông như Xã Đàn hay Nguyễn Văn Cừ giờ đi làm, giữ số thấp lâu hơn một chút cũng được, miễn máy không gằn.
Nghỉ làm ấm trên đường
Nếu thấy bàn chân tê tới mức không còn biết mũi giày đang nằm trên hay dưới cần số, đó là lúc nên dừng chứ không phải cố chạy tiếp. Tấp vào lề an toàn, về số mo, tắt máy rồi xuống xe đi lại vài bước, giậm nhẹ chân và cử động ngón. Một quán nước ven đường hay hiên cửa hàng tiện lợi đều là chỗ dừng hợp lý.
Với quãng đường dài như từ Long Biên lên Đông Anh hay chạy ra phía Gia Lâm sáng sớm, nên tính trước một điểm nghỉ giữa chặng thay vì đợi chân cóng mới tìm chỗ. Nếu có tất dự phòng, đây là lúc thay.
Tóm lại
Ngày rét, bàn chân trái phải cảm được cần số. Giữ chân ấm từ trong ra ngoài, chọn giày mũi gọn đế vừa, tất len một lớp đủ dày, che gió cho cổ chân, thử gạt số trước khi đi và sang số chậm, chắc từng nấc. Xem thêm các bài cùng chủ đề tại chuyên mục xe số và chuyên mục xe máy.