Chuyển từ xe đạp thể thao sang xe số, bạn mang theo được kỹ năng quý nhất: biết chọn số theo lực chân và địa hình. Phần phải học lại nằm ở tay phải, tay trái và chân phải, tức là ga, côn và phanh chân. Bài lấy Honda Wave của cửa hàng làm ví dụ. Đây là mô tả chung, không thay hướng dẫn của hãng hay người dạy lái.
Từ xe đạp thể thao sang xe số: kinh nghiệm chọn số mang theo được
Trên xe đạp thể thao, líp là cụm bánh răng ở bánh sau, đĩa là bánh răng phía bàn đạp, tay đề gạt xích sang bánh răng khác. Theo các hướng dẫn đổi số xe đạp thông dụng, số nhẹ ứng với đĩa nhỏ và líp to, dùng khi leo dốc hoặc khởi hành; số nặng ứng với đĩa lớn và líp nhỏ, dùng khi chạy nhanh. Các hướng dẫn ấy cũng khuyên đổi số sớm, trước khi vào dốc, và đổi trong lúc vẫn đang đạp.
Tư duy đó dùng được trên xe số. Các hướng dẫn đi xe số thường nói số thấp cho lực kéo lớn khi khởi hành, chở nặng hay lên dốc, còn số cao cho đường bằng chạy đều. Phép so sánh dễ nhớ: chân nặng như leo dốc tương ứng máy đang ì, cần số thấp hơn; chân quay trống mà xe không nhanh thêm tương ứng máy đang gào, cần số cao hơn. Khác ở chỗ thứ báo cho bạn giờ là tiếng máy và độ rung, như bài nghe tiếng máy và cảm độ rung để biết lúc nào lên số, về số đã nói.
Ga: tay phải thay cho vòng chân
Trên xe đạp, sức đi tới từ đôi chân. Trên xe số, sức đi tới từ máy và tay phải điều khiển nó bằng tay ga: vặn ga là mở máy, nhả ga là máy thôi kéo xe. Vặn ga mạnh khi đang ở số thấp, xe có thể chồm lên, nên hãy tập vặn nhẹ và đều, mắt nhìn xa. Tay phải còn giữ tay phanh trước, nên các hướng dẫn phanh xe máy thường nhắc nhả ga trước rồi mới bóp phanh. Khi đổi số, hướng dẫn thông dụng khuyên nhả ga nhẹ rồi mới ăn ga lại, gần giống việc nhấc nhẹ lực chân lúc đổi líp.
Côn: Wave không có tay côn và tay trái để trống
Côn là ly hợp, bộ phận nối và ngắt lực giữa máy với bánh sau. Xe côn tay có cần côn ở tay trái và người lái dùng cần đó mỗi lần đổi số. Honda Wave thì khác: theo thông tin phổ biến, các tài liệu kỹ thuật về dòng Wave và những dòng cùng họ ghi ly hợp ly tâm tự động, không có cần côn ở ghi đông. Hãy kiểm lại trên xe bạn nhận.
Với người đạp xe, điều này vừa dễ vừa lạ. Dễ vì không phải học cách phối hợp tay côn với tay ga. Lạ vì tay trái trống: trên xe đạp tay trái hay đặt sẵn trên tay phanh hoặc tay đề, còn trên Wave bố trí phổ biến là tay trái không có cần nào, nên bàn tay dễ quờ tìm một cái cần không có.
Chân trái đảm nhận việc đổi số. Chiều gạt cần số khác nhau giữa các xe nên bài không mô tả; hãy hỏi cửa hàng và thử khi chưa nổ máy. Cách đặt chân trái có trong bài tì mũi giày lên cần số khi đang chạy xe số.
Phanh chân: tay phanh xe đạp thành bàn đạp chân phải
Xe đạp thể thao có hai cần phanh ở ghi đông, mỗi cần lo một bánh, và việc tay nào lo bánh nào khác nhau giữa các xe, các nước. Trên Wave, theo bố trí phổ biến, phanh trước ở tay phải còn phanh sau là bàn đạp chân phải; hãy kiểm lại trên xe bạn nhận.
Nguyên tắc chung giống nhau: phanh trước chịu phần lớn lực hãm, nên bóp tăng dần thay vì giật vì bóp gấp có thể làm bánh trước khóa. Khác ở độ nặng và độ nhạy. Xe máy nặng hơn xe đạp nhiều, cần quãng dừng dài hơn, nên phanh sớm hơn thói quen.
Giấy phép, mũ bảo hiểm và nơi tập trước khi lên xe số
Đạp xe đạp thường không cần giấy phép lái xe, còn xe số thì khác. Điều 56 khoản 1 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 quy định người lái xe phải có giấy phép lái xe đang còn điểm, còn hiệu lực, phù hợp với loại xe đang điều khiển, trừ người lái xe gắn máy nêu ở khoản 4. Điều 59 khoản 1 điểm a ghi người đủ 16 tuổi trở lên được điều khiển xe gắn máy; điểm b ghi người đủ 18 tuổi trở lên được cấp giấy phép lái xe hạng A1 và một số hạng khác. Xe số bạn định thuê cần giấy phép hạng nào thì hỏi cửa hàng và đối chiếu quy định hiện hành, bài này không kết luận thay.
Điều 9 khoản 7 nghiêm cấm giao xe cơ giới cho người không đủ điều kiện theo quy định của pháp luật để điều khiển xe tham gia giao thông đường bộ. Người chưa đủ điều kiện không nên tập trên đường giao thông công cộng; hãy tìm sân hoặc bãi vắng không phải đường công cộng và được chủ bãi đồng ý. Dù tập ở đâu cũng đội mũ bảo hiểm cài quai theo Điều 33 khoản 2; mũ đi xe đạp bạn đang có đã đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia chưa thì đọc nhãn và hỏi cửa hàng.
Lộ trình một buổi tập cho người quen xe đạp thể thao
Chọn buổi sáng, đường khô. Các bước gợi ý, mô tả chung:
- Khi máy còn tắt, tìm cần số bằng mũi chân trái, bàn đạp phanh sau bằng chân phải, tay ga và phanh trước bằng tay phải.
- Ở chỗ vắng, nhích xe ở số thấp nhất, đi thẳng một đoạn, dừng bằng cả hai phanh. Làm lại nhiều lần trước khi nghĩ đến lên số.
- Lên một nấc, nhả ga nhẹ lúc đổi, nghe tiếng máy, rồi về số thấp trước khi dừng. Đừng đổi liền nhiều nấc.
- Ra ngõ nhỏ ít xe quanh Bồ Đề, Long Biên giờ vắng, tập nhìn gương và báo hiệu khi rẽ.
- Đường quanh Hồ Tây hoặc ven đê để sau cùng, vì người đạp xe, người đi bộ và xe máy đi lẫn nhau.
Chưa ổn thì lặp lại bước trước.
Nói với cửa hàng và cân nhắc xe tay ga nếu chưa tự tin
Khi nhận xe, hãy nói thật rằng bạn mới đi xe số lần đầu. Gọi 0942467674 trong giờ 09:00–21:00 hoặc đến 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên. Nên hỏi: có chỉ vị trí cần số và phanh ngay trên xe được không, nên tập ở khu nào quanh đó. Cửa hàng có hướng dẫn hay không là chính sách riêng, cần xác nhận trực tiếp, bài này không hứa thay.
Nếu sau vài buổi vẫn chưa tự tin, cửa hàng còn có xe tay ga như Honda Vision, Honda Air Blade, Honda Click và Yamaha Mio, thao tác đơn giản và không có cần số; giá hỏi trực tiếp, hoặc xem mục thuê xe. Thông tin chung, không thay tư vấn pháp lý riêng, quy định có thể thay đổi; trích luật theo Luật số 36/2024/QH15.
Tóm lại
Từ xe đạp thể thao sang xe số, bạn giữ được óc chọn số theo lực và địa hình. Phần mới là ga ở tay phải, tay trái không có cần côn trên Wave và phanh sau ở chân phải. Xem thêm mục xe số và chuyên mục xe máy.