Người quen xe ga có hai tay phanh, bóp cả hai gần như theo phản xạ. Thuê một chiếc xe số, tay trái trống trơn, còn phanh sau chuyển xuống bàn đạp dưới chân phải. Phanh chân xe số không khó dùng, nhưng khi một chiếc xe phía trước dừng đột ngột trên phố đông, chân phải thường đạp quá mạnh hoặc quên đạp hẳn. Bài này chỉ cách đặt chân, chia lực giữa chân và tay phải để dừng gấp mà xe vẫn thẳng, bánh sau không bị khóa.
Phanh chân xe số nằm ở đâu và khác gì tay phanh trái
Trên phần lớn xe số phổ thông, bàn đạp phanh sau nằm ngay trước gác chân bên phải. Tay phải vẫn giữ tay phanh trước như trên xe ga. Chân trái lo cần số, nên khi phanh gấp nó không tham gia.
Điểm khác lớn nhất nằm ở độ nhạy. Tay cảm được từng chút lực trên tay phanh, còn bàn chân đi giày thì thô hơn nhiều, nhất là khi bạn đi dép lê hay giày đế dày. Người mới thường đạp dứt một cái như đạp phanh xe đạp, và đó là lúc bánh sau dễ bị khóa.
Thứ hai là vị trí nghỉ của chân. Trên xe ga, ngón tay có thể đặt hờ trên tay phanh suốt quãng đường. Trên xe số, nếu chân phải để xa bàn đạp, bạn mất một nhịp để rút chân về trước khi đạp được. Nếu cần biết chiều ngược lại, khi người quen xe số cầm xe ga, xem bài lần đầu cầm Air Blade, phanh sau ở tay trái.
Vì sao dừng gấp bằng chân dễ khóa bánh sau
Khi phanh mạnh, trọng lượng người và xe dồn về phía trước. Bánh trước bị ép xuống đường nên bám tốt hơn, còn bánh sau nhẹ đi, bám kém hơn. Cùng một lực đạp, bánh sau lúc này dễ ngừng quay và trượt.
Bánh sau khóa có dấu hiệu rõ: lốp rít, đuôi xe lắc hoặc lệch. Nó làm quãng dừng dài ra và khiến người mới hoảng, dễ buông lái.
Vì vậy nguyên tắc chung vẫn như mọi xe máy: phanh trước gánh phần lớn việc giảm tốc trên đường khô, phanh sau giúp ghìm và giữ xe thẳng. Nguyên tắc đầy đủ cho mọi loại xe có trong bài phanh trước và phanh sau phối hợp thế nào. Phần dưới đây tập trung vào chuyện riêng của xe số: một bên là chân, một bên là tay.
Phối hợp phanh trước phanh sau xe số khi phải dừng gấp
Chuẩn bị trước khi có chuyện
- Chân phải đặt sẵn sát bàn đạp. Trên phố đông như Nguyễn Văn Cừ giờ tan tầm, để lòng bàn chân trên gác chân, mũi giày ngay phía trên bàn đạp, chưa đè xuống.
- Hai ngón tay phải hờ trên tay phanh. Ở những đoạn xe máy dày đặc quanh chợ Long Biên hay phố cổ Hoàn Kiếm, cách đặt tay này giúp bạn bóp được ngay.
- Không gác chân lên bàn đạp suốt đường. Đè nhẹ liên tục làm sáng đèn phanh, xe sau tưởng bạn đang dừng, còn má phanh sau nóng lên.
Thứ tự thao tác khi phải dừng gấp
- Nhả hết ga. Xe số phổ thông cho thuê thường dùng côn tự động, nên khi nhả ga và phanh, máy không tắt dù bạn chưa về số. Chân trái cứ để yên.
- Đạp chân phải trước một nhịp rất ngắn, lực vừa. Mục đích là ghìm đuôi xe và đưa trọng lượng ổn định, không phải để dừng xe.
- Bóp phanh trước, tăng lực dần nhưng nhanh. Đây mới là phanh làm việc chính. Bóp liền mạch, không giật một cú.
- Giữ lái thẳng, mắt nhìn khoảng trống. Nhìn vào chỗ có thể dừng hoặc lách, đừng nhìn chằm chằm vào đuôi xe phía trước.
- Khi xe gần dừng, nới bớt lực chân. Bánh sau lúc này nhẹ nhất, càng dễ khóa. Phanh trước giữ đến khi dừng hẳn, rồi chống chân.
Chỉ sau khi đã dừng, bạn mới ấn gót về số 1 hoặc về N. Đừng cố về số trong lúc đang phanh gấp, vì một lúc chỉ nên lo một việc.
Chia lực thế nào
Không có tỷ lệ cố định cho mọi xe, mọi mặt đường. Đường khô, phanh trước gánh nhiều; đường ướt, có cát hay sơn kẻ vạch, giảm lực tay, dùng chân đều hơn và chấp nhận quãng dừng dài hơn. Chở thêm người ngồi sau thì bánh sau bám tốt hơn, phanh chân có tác dụng rõ hơn khi đi một mình.
Một số đời xe có hệ thống phanh liên kết hoặc phanh đĩa trước, cảm giác có thể khác. Hãy hỏi tiệm chiếc xe của bạn dùng loại phanh gì để biết trước.
Nếu bánh sau bị khóa hoặc xe chúi đầu
Bánh sau rít và đuôi lệch
Nới bớt lực chân từ từ để bánh sau quay lại, không nhấc hẳn chân ra đột ngột. Giữ tay lái thẳng, tiếp tục phanh trước đều tay. Đuôi xe thường tự nắn lại khi bánh sau bám đường trở lại.
Đầu xe chúi mạnh, tay lái nặng
Đó là dấu hiệu bóp phanh trước quá gắt. Thả lỏng khuỷu tay, ngồi lùi về sau một chút, nới tay phanh một chút rồi bóp lại. Nếu bánh trước có dấu hiệu trượt, nới tay phanh ngay để bánh quay lại, vì mất bám bánh trước nguy hiểm hơn bánh sau.
Những tình huống dừng gấp hay gặp trong phố Hà Nội
- Xe phía trước dừng đột ngột để rẽ vào ngõ. Thường gặp trên Trần Nhật Duật hay Ngọc Lâm. Giữ khoảng cách đủ để dừng mà không cần đến mức gấp nhất là cách phòng tốt nhất.
- Người đi bộ băng ngang giữa phố cổ. Ở Hàng Đào, Hàng Bạc, tốc độ thấp nên chỉ cần phanh trước vừa tay cộng chút chân là đủ.
- Mặt đường ướt sau mưa hoặc qua nắp cống. Nếu đang phanh mà bánh đi qua nắp cống kim loại, nới cả hai phanh trong tích tắc rồi phanh lại sau khi qua.
- Đèn vàng ở các nút đông như Ngã Tư Sở, Kim Liên. Quyết định sớm: đã định dừng thì nhả ga từ xa, đạp nhẹ chân rồi phanh trước đều.
Cách phản ứng khi xe phía trước phanh bất ngờ được nói kỹ hơn trong bài xe phía trước phanh gấp, mình phản ứng ra sao.
Tập cảm giác phanh chân trong mười phút đầu
Trước khi vào phố đông, hãy tìm một đoạn vắng, mặt đường phẳng và khô, ví dụ đường gom gần chỗ ở vào sáng sớm. Chạy chậm như đi bộ nhanh, rồi:
- Chỉ đạp chân, cảm nhận lúc nào bánh sau bắt đầu rít.
- Chỉ bóp tay trước, cảm nhận đầu xe chúi xuống.
- Phối hợp cả hai theo thứ tự ở trên, lặp lại vài lần, tăng tốc độ từng chút.
Mục tiêu là chân biết “lực vừa” trước khi thật sự cần. Nếu được, đi giày bít mũi thay dép lê.
Kiểm tra phanh chân khi nhận xe thuê
Lúc nhận xe, đạp thử khi xe đứng yên: hành trình không quá sâu, nhả ra bàn đạp tự trở về, đèn phanh sau sáng. Dắt xe vài bước và đạp để chắc bánh sau ăn. Các bước chi tiết có trong bài thử phanh trước và phanh sau khi nhận xe thuê.
Tiệm ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở 09:00–21:00. Nếu bạn quen xe ga, hãy nói trước để được chỉ vị trí bàn đạp và loại phanh trên chiếc xe số mình nhận. Thấy bàn đạp quá cao, quá thấp so với cỡ giày, hoặc phanh sau yếu, báo ngay để tiệm kiểm tra, đừng tự chỉnh trên đường.
Tóm lại
Trên xe số, phanh sau nằm dưới chân phải và thô hơn tay, nên đạp ngắn, lực vừa để ghìm xe, còn tay phải bóp phanh trước tăng dần để dừng. Nhả hết ga, chưa cần về số, giữ lái thẳng và nới chân khi xe gần dừng. Tập vài phút ở đoạn vắng trước khi vào phố đông. Đọc thêm các bài khác ở mục xe số và chuyên mục xe máy.