Nhận chiếc xe số thuê, nhìn xuống chân trái bạn sẽ thấy cần số hai đầu xe số: một bàn đạp nhỏ phía trước và một bàn đạp phía sau, nối với nhau qua một trục ở giữa. Người mới thường chỉ dùng mũi chân, móc lên ấn xuống, và sau một ngày đi phố Hà Nội thì mũi giày da trầy một vệt, dép lê thì tuột khỏi chân, có lúc đạp hụt hoặc về nhầm số giữa ngã tư. Bài này đi riêng vào chiếc cần số đó: nó hoạt động thế nào, khi nào nên dùng gót, khi nào mũi giày là đủ, và cách đặt chân để không bị hụt.
Cần số hai đầu xe số hoạt động như một chiếc bập bênh
Hai đầu của cần số không phải hai cần riêng. Chúng là hai đầu của cùng một thanh, xoay quanh trục ở giữa. Ấn đầu trước xuống thì đầu sau nhô lên, và ngược lại. Vì vậy:
- Ấn gót xuống ở đầu sau cho cùng kết quả với việc móc mũi chân hất đầu trước lên.
- Ấn mũi chân xuống ở đầu trước thì trục xoay theo chiều còn lại.
Nói gọn, đầu sau sinh ra để bạn không bao giờ phải móc mũi giày lên dưới cần số. Mọi thao tác đều là ấn xuống: mũi giày ấn đầu trước, gót ấn đầu sau. Đó là lý do xe số phổ thông đi phố hay có cần số kiểu này, còn xe côn tay thường chỉ có một đầu.
Phần nguyên lý cắt côn khi đạp số, vì sao phải nhả ga trước khi gẩy, đã có trong bài quen xe ga thuê Wave. Ở đây chỉ bàn chuyện bàn chân.
Thử chiều số trước khi rời cửa hàng
Câu hỏi “khi nào dùng gót để lên số” thật ra phụ thuộc vào chiếc xe. Trên phần lớn xe số phổ thông như Honda Wave, ấn đầu trước bằng mũi giày là lên số, ấn đầu sau bằng gót là về số. Nhưng không phải xe nào cũng bố trí giống nhau: đời xe khác, xe đã thay cần số, hoặc cần số bị lắp lệch góc đều có thể cho cảm giác khác. Trên những xe mà chiều lên số nằm ở đầu sau, gót chính là chân lên số.
Cách thử an toàn, làm ngay khi nhận xe:
- Dựng xe bằng chân chống giữa, tắt máy, bật khóa điện để đồng hồ sáng.
- Nhìn đèn báo số. Ấn đầu trước một nấc, xem số chuyển từ N sang số mấy.
- Ấn đầu sau một nấc, xem số quay về đâu.
- Hỏi cửa hàng xe có số tròn không, tức là đứng yên ở số cao nhất ấn thêm thì về N.
Nếu xe không có đèn báo số, hỏi người giao xe chỉ trực tiếp. Bài xe số không có đèn báo số giúp bạn đoán số bằng tiếng máy và cảm giác.
Khi nào dùng gót, khi nào mũi giày là đủ
Giả sử chiếc xe bạn thuê theo kiểu phổ biến: mũi trước lên số, gót sau về số.
Mũi giày: lên số khi xe đang chạy đều
Lên số diễn ra lúc xe đã có đà, chân thả lỏng trên gác chân. Chỉ cần nhích mũi giày tới đầu trước, ấn dứt khoát một nấc rồi nhấc ra. Dùng phần lòng bàn chân phía trước, chỗ đế dày ngay sau ngón cái, chứ không dùng đầu mũi giày. Đầu mũi mềm, dễ trượt và dễ làm trầy da giày khi cạ vào mép cần số.
Gót: về số khi giảm tốc và dừng
Khi chuẩn bị dừng đèn đỏ ở ngã tư Nguyễn Văn Cừ, hay xuống dốc cầu Chương Dương vào phố, bạn cần về số liên tục vài nấc. Lúc này gót là lựa chọn tốt hơn mũi chân:
- Gót nặng và vững, mỗi lần ấn đều đủ lực để số vào hẳn, ít bị lưng chừng.
- Không cần xoay cổ chân, nên đỡ mỏi khi kẹt xe dừng đi liên tục.
- Mũi giày vẫn nằm gần đầu trước, sẵn sàng lên lại số khi dòng xe chạy.
Nếu chiếc xe của bạn bố trí ngược lại, chỉ cần đảo vai trò: gót lên số, mũi về số. Nguyên tắc ấn xuống, không móc lên vẫn giữ nguyên.
Khi đứng yên chờ đèn
Đứng yên ở số 1 mà muốn về N, ấn nhẹ một nấc theo chiều về số và nhìn đèn báo. Đừng ấn mạnh liên tiếp, vì trên xe có số tròn bạn có thể vượt qua N sang số khác. Nếu khó tìm số N, đọc thêm bài xe số khó tìm số mo khi dừng.
Giày da, dép lê, giày thể thao: đặt chân thế nào
Giày da hoặc giày công sở. Mũi giày da dễ trầy nhất. Hãy để gót làm phần lớn việc, và khi lên số thì ấn bằng lòng bàn chân, không ngoéo mũi giày. Người đi làm ở các tòa nhà quanh Cầu Giấy hay Hoàn Kiếm có thể để sẵn một miếng khăn mỏng trong cốp, lau vết bụi dầu ở đế trước khi vào văn phòng.
Dép lê, dép tông. Đây là loại dễ gây đạp hụt nhất vì dép xoay trên chân. Ấn đầu sau bằng gót trần qua dép thì vững, nhưng ấn đầu trước bằng mũi dép rất dễ trượt. Nếu buộc phải đi dép, đi chậm, lên số sớm và dứt khoát. Tốt hơn là đổi sang giày kín mũi khi đi xa hay đi đường đông.
Giày thể thao. Đế cao su bám tốt, dùng được cả mũi lẫn gót. Chỉ cần lưu ý dây giày buộc gọn, không để thòng xuống chỗ cần số.
Giày cao gót. Gót nhọn dễ trượt khỏi đầu sau, mũi giày hẹp khó ấn đầu trước. Nên mang theo một đôi giày bệt để thay khi lái.
Không đạp hụt, không về nhầm số
Đạp hụt thường do chân đặt sai chỗ trước khi ấn. Một vài thói quen giúp tránh điều này:
- Để bàn chân ở vị trí chờ: lòng bàn chân trên gác chân, mũi giày dưới đầu trước một chút, gót gần đầu sau. Không để chân đè sẵn lên cần số khi đang chạy.
- Mỗi lần một nấc: ấn hết hành trình, nghe tiếng cách, nhấc chân ra, rồi mới ấn nấc tiếp. Ấn liền nhiều nấc bằng gót khi xe còn nhanh làm bánh sau bị ghì, nguy hiểm trên mặt đường ướt.
- Nhìn đèn báo sau mỗi lần dừng lâu: sau khi dắt xe qua ngõ hay chờ đèn đỏ ở các nút đông như Kim Liên, Ngã Tư Sở, hãy nhìn lại số trước khi vặn ga.
- Không gác gót lên đầu sau khi xuống dốc: sức nặng của chân có thể đẩy cần số tách côn một phần, xe trôi mà bạn không biết.
Nếu đi phố lâu bị mỏi cổ chân trái, cách đặt chân và đổi số ít lần hơn có trong bài mỏi cổ chân trái khi đi xe số.
Khi cần số có vấn đề thì báo cửa hàng
Cần số quá cao so với gác chân, đầu sau chạm gót ngay cả khi chưa ấn, hoặc cần số lỏng lắc ngang là những điều nên báo cửa hàng, không nên tự vặn chỉnh trên đường. Hỏi lại khi nhận xe nếu thấy góc cần số không hợp với cỡ giày của bạn.
Tóm lại
Cần số hai đầu được làm ra để bạn chỉ cần ấn xuống: mũi giày ở đầu trước, gót ở đầu sau. Thử chiều số khi xe còn đứng yên, dùng gót cho những lần về số liên tục, dùng lòng bàn chân thay vì đầu mũi giày, và nhìn đèn báo sau mỗi lần dừng. Đọc thêm các bài về xe số ở mục xe số và chuyên mục xe máy.