Trên bản đồ, đường Hạnh Phúc Hà Giang chỉ hiện thành một đường đỏ mảnh men dọc biên giới phía Bắc, nhưng với ai từng cầm lái từ thành phố Hà Giang lên vùng cao nguyên đá thì đó là trục chính của cả chuyến đi. Mỗi khúc cua của nó đều có chuyện riêng: chỗ từng được mở bằng tay từ trên vách, chỗ gắn với một nghĩa trang nhỏ nằm giữa trời, và những đoạn chỉ cần dừng lại đúng chỗ là thấy vì sao con đường mang tên hạnh phúc. Bài này ghép lịch sử và thực tế chạy xe máy vào một bản đồ duy nhất.
Đường Hạnh Phúc Hà Giang là đoạn nào
Tên gọi dùng cho con đường tỉnh từ thành phố Hà Giang men lên Quản Bạ, qua Yên Minh tới Đồng Văn, dài gần hai trăm cây số theo số liệu đo đường. Nhiều người tính cả đoạn tiếp nối từ Đồng Văn qua Mã Pí Lèng xuống Mèo Vạc, vì hành trình lên vùng cao ngày nay đi liền một mạch, dù phần Mã Pí Lèng là công trình mở sau và theo cách khác. Với nhóm chạy xe máy, hiểu gọn thế này: mọi tấm ảnh quen thuộc của vòng cung, cổng trời, rừng thông, phố cổ và đèo đều nằm trên hoặc ngay cạnh trục đường này.
Điều đáng nói trước hết về mặt lái xe: đây là đường núi thật sự. Dốc dài, cua gắt, đoạn qua các đèo thường hẹp và nhiều sương, nên ai mới cầm xe chạy đường miền cao nên đọc bài về hướng đi vòng cung Hà Giang theo chiều nào đã bàn kỹ trong chạy vòng cung Hà Giang theo chiều nào trước khi tính lịch.
Con đường được mở ra sao
Trước thập niên sáu mươi của thế kỷ trước, vùng cao gần như chỉ có đường mòn đi bằng chân và lưng ngựa. Con đường tỉnh này được mở trong những năm đầu thập niên đó, bằng sức người là chính: hàng nghìn thanh niên xung phong cùng lao động là đồng bào các dân tộc vùng cao khoét đá, đắp nền, khoan vách núi bằng dụng cụ tay trong điều kiện thiếu máy móc, thiếu lương thực, khí hậu rét đậm. Nhiều người trong số họ không trở về. Gần đỉnh cổng trời Quản Bạ ngày nay có một nghĩa trang nhỏ gom mộ chín thanh niên xung phong hy sinh thời mở đường, và xe chạy qua thường thấy người dừng thắp hương, kể cả khách từ Hà Nội đi trong ngày.
Cái tên Đường Hạnh Phúc gắn với điều đơn giản: đây là con đường đầu tiên đưa xe cộ lên tới vùng cao, kết thúc hàng trăm năm đi bộ qua lưng ngựa để xuống xuôi. Từ ngày thông đường, muối, thuốc và thư từ lên nhanh hơn, học sinh tới trường gần hơn, và vì thế người dân vùng cao gọi nó bằng một từ chỉ niềm vui. Ai chạy xe máy trên nền nhựa phẳng ngày nay mà biết trước hoàn cảnh mở đường, quãng hai giờ đồng hồ qua đèo sẽ mang một trọng lượng khác.
Những đoạn nên dừng khi chạy xe máy
Đoạn một: dốc Bắc Sum và đỉnh cổng trời Quản Bạ, chỗ đường kẹp giữa hai vách đá và mở ra thung lũng Tam Sơn bên dưới. Từ bãi xe ven đỉnh nhìn xuống, khúc đường vòng ra vào trong sương là góc chụp kinh điển; chi tiết canh giờ và hướng nắng đã bàn trong bài cổng trời Quản Bạ và núi đôi. Đứng đây cũng là lúc nhớ lại nghĩa trang chín người nằm ngay gần đó, phần câu chuyện của con đường rõ nhất.
Đoạn hai: chuỗi cua tay áo trước khi hạ xuống Yên Minh, nơi đường vẽ những vòng cung sượt mép triền đồi. Không có bãi xe lớn ở đây, nên cách dừng an toàn là ôm một khúc cua rộng, dựng hẳn vào lề bê tông và canh gương chiếu hậu trước khi xuống xe. Buổi sáng sớm, sương còn bồng bềnh dưới thung lũng là khung giờ đẹp nhất của đoạn này.
Đoạn ba: rừng thông và thị trấn Yên Minh, nơi đường luồn giữa hai dải thông và buổi trưa ven đường có quán cho xe nghỉ, cách nghỉ giữa chặng đã tả trong bài Yên Minh giữa chặng lên Đồng Văn. Đây là đoạn nên đi chậm, vừa vì đẹp, vừa vì đây là chỗ mắt lái mỏi nhất từ khi rời thành phố Hà Giang.
Đoạn bốn: phần dốc lên Đồng Văn, chỗ đường bắt đầu bò trên sống lưng đá, hai bên không còn cây mà là tường đá và triền hoa tam giác mạch vào mùa cuối thu. Kết thúc trục đường là phố cổ Đồng Văn, nơi một ngày của nhóm nên khép lại như đã tả trong bài phố cổ Đồng Văn buổi tối và sáng sớm.
Chạy theo chiều nào và lúc nào
Con đường chạy được theo cả hai chiều, nhưng trải nghiệm khác nhau. Nhóm đi từ Hà Nội thường rời thành phố lúc trời còn mờ, bám trục quốc lộ tới thành phố Hà Giang khi mặt trời mới lên, rồi mới bắt đầu phần đường tỉnh này. Tính cả chuyến, đoạn Đường Hạnh Phúc chiếm hơn nửa quãng đường một chiều, nên nó xứng đáng được xem là xương sống của lịch trình chứ không chỉ là đường đi qua. Đi từ thành phố Hà Giang lên vào buổi sáng, nắng sau lưng, sương tan dần trước mắt, các đoạn đèo mở dần độ cao khiến cả đoàn dễ thích nghi với độ dốc. Đi chiều ngược từ Đồng Văn về, mọi đèo lại là đèo xuống, và nếu muộn giờ, nhóm dễ rơi vào đèo trong tối, thứ nên tránh tuyệt đối.
Về mùa, tháng mười một và tháng ba âm lịch trùng thời tiết khô ráo, trời trong, còn cuối thu lại cộng thêm mùa hoa. Cuối đông và đầu xuân hay sương mù, chạy được nhưng phải chậm và bật đèn cả ban ngày, còn mùa mưa thì đá ướt trơn không nên đòi hỏi tốc độ.
Chốt lại: một con đường đáng đọc trước khi chạy
Đường Hạnh Phúc không dài theo số cây số mà dài theo số lần đáng dừng. Ai coi nó là đường nối sẽ chạy qua trong một buổi; ai coi nó là câu chuyện sẽ dừng bốn năm lần, đứng ở chỗ từng có người mở đường bằng tay, ngắm chiều hướng sương tan, và tới phố cổ khi chân đã mỏi vừa đủ. Các điểm dừng khác của vùng cao được gom trong mục cung đường Hà Giang, còn bối cảnh các hành trình từ Hà Nội nằm trong trang cung đường và hành trình.