Nếu vòng cung Đồng Văn là chuyến của đá và đèo, thì Hoàng Su Phì bằng xe máy là chuyến của ruộng bậc thang, và thời điểm đi quyết định phần lớn giá trị của cả chuyến. Bài này trả lời bốn câu hỏi mà bất kỳ nhóm nào cũng hỏi trước khi lên đường: đi tháng nào để gặp lúa chín, đường lên thực tế ra sao, thôn nào đáng dừng, và có nên gộp Hoàng Su Phì với vòng cung Đồng Văn trong một chuyến hay không.
Hoàng Su Phì bằng xe máy: vì sao mùa lúa chín là khung giờ đẹp nhất
Hoàng Su Phì là huyện phía nam tỉnh Hà Giang, nơi các sườn núi được khoét thành hàng nghìn thửa ruộng bậc thang nhỏ, mỗi thửa chỉ rộng vài bước chân nhưng xếp nối tiếp từ chân núi tới sát đỉnh. Cả năm những thửa ruộng đó xanh, nhưng chỉ trong khoảng hai ba tuần mỗi năm chúng chuyển sang vàng rực rồi được gặt, và khoảng thời gian đó là mùa lúa chín.
Mùa lúa chín ở Hoàng Su Phì rơi vào khoảng giữa tháng chín tới giữa tháng mười, tùy thôn và tùy độ cao, mỗi thôn vàng lệch nhau một khoảng. Cứ vào giữa mùa, sẽ có thôn đang vàng rực ở sườn này, thôn khác đã gặt xong ở sườn kia, nên nếu nhóm dự định đi mùa lúa, nên chừa dư một hai ngày để dịch chuyển giữa các thôn thay vì canh đúng một địa điểm.
Đường lên Hoàng Su Phì từ thành phố Hà Giang
Từ thành phố Hà Giang, nhóm chạy theo quốc lộ 2 về hướng nam một quãng rồi rẽ lên đường tỉnh men theo sông lên huyện, tổng thời gian trong khoảng hai tiếng rưỡi tới ba tiếng nếu chạy đều. Đoạn quốc lộ rộng và dễ, nhưng từ khúc rẽ trở vào đường nhỏ hẳn: mặt đường có đoạn nhựa, có đoạn sỏi đá, dốc cua liên tục và ô tô tránh nhau còn phải chờ. Đây là kiểu đường hợp với xe máy hơn hẳn ô tô, nhưng đòi hỏi chạy chậm và giữ số thấp quanh cua.
Mùa lúa chín trùng mùa mưa rào, nên mặt đường nhiều lúc trơn bùn hoặc đóng rãnh, nhất là đoạn qua suối và đầu dốc. Nhóm nên về sớm trước khi trời tối, và khi nhận xe ở Hà Nội, kiểm tra kỹ lốp cùng vỏ xe vì những loại đường này là môi trường dễ làm xe trầy xước nhất; danh sách chi tiết nằm trong bài những chỗ xe máy hay trầy xước nhất nên kiểm khi nhận và khi trả.
Những thôn đáng dừng khi lúa chín
Ruộng bậc thang ở Hoàng Su Phì rải trên nhiều thôn dọc thung lũng, và vài cái tên được nhắc nhiều nhất trong mùa lúa là Bản Phùng, Bản Luốc, Thông Nguyên và Hồ Thầu, mỗi thôn một dáng ruộng riêng. Cách ngắm đúng không phải là chạy qua nhanh: nên chọn một hoặc hai thôn làm trạm chính, để xe ở đầu thôn rồi đi bộ men theo bờ ruộng. Buổi sáng sớm và chiều muộn cho ánh sáng mềm, nắng nghiêng làm từng thửa ruộng nổi viền vàng; giữa trưa nắng gắt chụp ảnh dễ bị cháy sáng, và đây cũng là lúc nên nghỉ ăn dưới bản.
Một lưu ý nhỏ nhưng quan trọng: bờ ruộng bậc thang là đất, đi bộ ướt giày, còn bãi để xe quanh thôn thường là đất trống. Đi giày có độ bám, để xe gọn gàng nơi dân bản chỉ, và luôn hỏi trước khi bước vào khu ruộng đang chuẩn bị gặt. Người dân ở đây quen khách tới xem lúa, một câu hỏi lịch sự mở được mọi cánh cửa.
Ghép với vòng cung Đồng Văn: nên hay không
Vấn đề thực của câu hỏi này là địa lý: vùng đá Đồng Văn ở phía bắc thành phố Hà Giang, còn Hoàng Su Phì ở phía nam, hai hướng hoàn toàn ngược nhau và cùng lấy thành phố Hà Giang làm điểm rẽ. Ghép cả hai trong một chuyến nghĩa là ít nhất năm ngày: từ Hà Nội lên thành phố Hà Giang, chạy vòng cung phía bắc, về thành phố nghỉ, rồi mới sang hướng nam, rồi về. Ai chỉ có ba bốn ngày mà gộp cả hai sẽ chạy hết cả kỳ nghỉ trên yên xe, mỗi điểm dừng bị cắt còn nửa câu chuyện.
Vì vậy, lời khuyên thẳng: nếu nhóm chỉ có ba hoặc bốn ngày, chọn một. Chưa đi vòng cung lần nào thì ưu tiên Đồng Văn trước, vì hạ tầng chỗ nghỉ dày hơn và tuyến đã có sẵn cách chia lịch trong bài lịch trình Hà Giang xe máy bốn ngày ba đêm. Đã đi vòng cung rồi thì dành riêng cho Hoàng Su Phì một kỳ sau, đúng mùa lúa, thay vì chạy thêm một vòng sớm lúc ruộng còn xanh.
Chạy Hoàng Su Phì tách chuyến: ba ngày là vừa
Chuẩn nhất cho Hoàng Su Phì là chuyến ba ngày. Ngày một, nhóm xuất phát từ Hà Nội lên thành phố Hà Giang theo quốc lộ 2, tuyến đã tả chi tiết trong bài đường từ Hà Nội lên Hà Giang bằng xe máy đi quốc lộ 2. Ngày hai, rời thành phố sớm, lên tới huyện đúng giờ ăn trưa, chiều ngắm ruộng và ngủ lại trong thôn để kịp ánh sáng sớm hôm sau, là khung giờ ruộng bậc thang đẹp nhất trong ngày. Ngày ba, sáng chụp thêm một giờ ở thôn gần nhất rồi về thẳng Hà Nội, dừng nghỉ đều và tránh về muộn.
Trước chuyến, nhớ ba thứ dễ bị bỏ quên: chỗ ngủ trong thôn mùa lúa chật nên chốt sớm, tiền mặt vì trong thôn khó quét, và áo mưa gấp gọn ở cốp vì mưa rào mùa thu ở vùng cao tới rất nhanh.
Về việc ăn uống, các thôn chỉ có hàng quán nhỏ với vài món như cơm, thịt trâu gác bếp và canh rau bản, nên nhóm đi đông nên mang thêm đồ khô nhẹ như bánh mì hoặc trái cây. Ăn tối nơi bản trước khi trời tối hẳn, vì sau đó trời mùa thu ở vùng cao lạnh nhanh và quán thường đóng sớm.
Chốt lại: đi đúng mùa, đi tách, đi chậm
Hoàng Su Phì không cho cảm giác thót tim như đèo Mã Pí Lèng, nhưng vào giữa tháng chín tới giữa tháng mười, những thửa ruộng vàng nghiêng dần theo nắng là khung hình mà cả mùa cũng chỉ có vài tuần. Đi bằng xe máy là cách hợp lý nhất, miễn là nhóm chốt đúng mùa, chạy tách chuyến thay vì gộp vội, và để đủ thời gian đi bộ giữa các thôn. Các tuyến khác của vùng cao được cập nhật trong mục cung đường Hà Giang, còn tổng quan các hành trình từ Hà Nội nằm trong trang cung đường và hành trình.