Kiểm tra xe mỗi sáng Hà Giang là thói quen tốn chưa đến mười phút nhưng quyết định cả ngày phía trước. Chuyến nhiều đêm nghỉ dọc cung nghĩa là xe đứng qua sương ướt, qua giá lạnh và qua những đêm ai đó lỡ va nhẹ vào cốp. Xe thuê không phải xe nhà: nó đã đi qua hàng chục tay trước khi tới tay mình, và vết hỏng rò rỉ từ mấy ngày trước có khi chỉ lộ mặt trong một buổi sáng se lạnh. Nhìn kỹ trước khi đóng balo, để mọi vấn đề còn nằm ở cửa homestay chứ không nằm giữa khúc đèo không tên.
Kiểm tra xe mỗi sáng Hà Giang: quy trình năm phút trước khi đóng balo
Trật tự quan trọng: lốp, phanh, xích, đèn còi gương, dây chặng, xăng. Lý do xếp như vậy rất đơn giản: ba hạng đầu quyết định xe có dừng được và bám được, ba hạng sau quyết định người khác có nhìn thấy mình và đồ có còn trên xe. Buổi sáng là thời điểm kiểm tra trung thực nhất, vì xe nguội qua đêm: vết rò dầu, ố lốp và xích lỏng đều hiện nguyên trạng, chưa bị nhiệt máy làm thay đổi. Cũng vì xe nguội mà mắt cá xích chưa dãn, tiếng kêu phanh chưa bị ăn mòn, tất cả đều dễ nhận hơn.
Lốp nhìn trước, dùng vành tang: thăm bằng mắt thường hai bên hông lốp và mặt đất dưới xe. Vết nứt tóc, chỗ phồng mềm hay vết rạn cũ ở hông là dấu xe từng lên vỉa đá, và một buổi sáng sương ướt sẽ khiến chúng rõ hơn ngày thường. Áp suất lốp khi chạy đèo không phải con số để đo bằng tay trên núi, nhưng bóp nhẹ và nhìn hình dạng lốp trên nền vẫn cho biết xe bị non hơi hay không: lốp non ép rộng hơn và mép lốp chạm đất. Non hơi trên đường đèo là chuyện mỏi tay vì lái lệch, và lởn vởn mối đe dọa vẹt vành khi vào cua gập, nên phát hiện ở bãi xe sáng sớm thì còn một ngày để xử.
Phanh kiểm bằng tay và tai, chưa cần chạy: bóp cần trước, rồi sau, nghe tiếng kêu rít kim loại hay tiếng ộp ộp của má phanh ướt sương. Xe để ngoài trời qua đêm sương thì má phanh ướt và cứng hơn bình thường một chút, kéo nhẹ vài mét cho khô trước khi tính tiếp. Điều đáng lo là khác biệt giữa sáng nay và sáng hôm qua: cùng một dốc trước homestay, hôm qua phanh sau ăn ngay, sáng nay phải kéo gần nửa cần, đó là khi nên dừng lại nghĩ đến dây cáp phanh và má mòn. Kiểm tra xe máy trước khi chạy tiếp không đòi hỏi dụng cụ, chỉ đòi hỏi trí nhớ về cảm giác hôm trước.
Xích, đèn và phần hay bị quên: dây chặng và đồ trên xe
Xích nhìn rảnh và độ võng, không nhìn sạch: xích vừa đủ dầu sẽ võng khoảng hai đốt ngón tay khi nhấc nhẹ. Sau một ngày mưa hoặc một ngày bụi đỏ, xích khô và căng hơn, và nếu sáng nào nhấc lên thấy xích cứng đờ thì đó là dấu cần dầu lại trước khi lên Mã Pí Lèng. Kéo dài xích khô trên đường dốc là cách nhanh nhất để hỏng bánh sau giữa cung. Đèn và còi bật thử dù trời còn sáng: đèn pha, đèn hậu, đèn phanh bằng cả cần trước và chân sau, vì trên đường núi có đoạn chỉ có đèn hậu của mình báo cho xe phía sau biết mình đang chậm. Gương lau và vuốt lại góc, xiên gương sau một đêm nằm xe là chuyện thường hơn tưởng tượng.
Phần hay bị quên nhất là dây chặng và đồ buộc. Mỗi sáng tháo balo xuống và chặng lại từ đầu, không tiết kiệm bằng cách day lại nốt dây hôm qua: mối chằng qua một ngày rung lắc đã thưa đi, và mưa đêm làm dây đàn hồi kém. Cốp và khóa hành lý mở thử, vì khóa ướt sương có thể kẹt, và phát hiện kẹt ở bãi xe vẫn kịp, kẹt ở chân đèo thì chỉ còn nước gõ. Câu chuyện chọn chỗ để xe qua đêm đã bàn trong bài hỏi khách sạn hoặc homestay về chỗ để xe trước khi chốt thuê xe máy, nhưng dù chỗ để có mái hay không thì vòng kiểm tra sáng vẫn như nhau.
Khi phát hiện lỗi: gọi chủ xe thay vì tự khắc phục
Ranh giới của người thuê xe là phát hiện và báo, không phải sửa. Xe công ty để nó đóng vai hướng dẫn, nhưng nếu tự tung nắp lắc sĩ, đổi bóng đèn hay siết lại ốc đến lúc xe không khởi động được thì không có gì chứng minh lỗi có từ trước. Sáng phát hiện bất thường thì nhắn ngay cho chủ xe kèm ảnh chụp: xe bị vẹch chắn, xích rơi, phanh khoảng, đèn không sáng, càng có ảnh thì bên cho thuê càng xác định nhanh nên đổi xe hay chỉ cần vặn lại một con ốc. Không nên bịa ra mức hỗ trợ hay đổi xe, vì đó là việc chủ xe quyết; người đi chỉ cần nói đúng hiện tượng và nói sớm. Nếu lỗi nhẹ như xích khô và có sẵn dầu, hỏi trước rồi mới tự xịt, và chụp lại tình trạng trước khi đổ thêm bất kỳ thứ gì lên xe.
Mỗi điểm nhận và trả xe đều nên so sánh với ảnh chụp ngày đầu, cách làm đã kể trong bài những chỗ xe máy hay trầy xước nhất: soi kỹ khi nhận và khi trả. Vết trầy mới sau một đêm đỗ ven đường cũng đáng được biết trước khi nó thành tranh cãi lúc trả xe ở Hà Nội. Còn nếu buổi sáng xe không nổ máy dù đề nhiều lần, đừng để đề liên tục làm chai ắc quy: chờ vài phút giữa các lần, và gọi sớm, vì giữa cung không phải lúc nào cũng có sóng để gọi.
Buổi sáng ở Hà Giang cho phép kiểm tra kỹ hơn Hà Nội
Khác với chạy vội buổi sáng ở phố, nghỉ đêm dọc cung là kiểu hiếm hoi người đi xe máy được rảnh rang nhìn kỹ xe. Buổi sáng nơi đây vắng, bãi xe trước homestay rộng và ánh sáng chéo của mặt trời mọc soi rõ từng vệt. Tận dụng buổi sáng đó để biết xe thêm một ngày: sau vài sáng, người thuê nhận ra tiếng động cơ quen, độ căng phanh quen và cả tiếng lăn của lốp khi đúng hơi. Chính cái quen đó là công cụ an toàn tốt nhất, vì mọi khác biệt nhỏ sáng nào cũng dạt vào mắt ngay.
Các chặng nghỉ và cách xếp lịch từng ngày nằm trong mục cung đường Hà Giang, còn bức tranh tổng thể các hành trình từ Hà Nội lên vùng cao nằm trong trang cung đường và hành trình. Quy tắc của buổi sáng thì chỉ gọn trong một câu: mười phút nhìn xe trước khi đóng balo luôn rẻ hơn một buổi trưa đứng bên xe hỏng giữa đèo.