Rất nhiều nhóm chạy vòng cung theo kiểu lên ngắm Đồng Văn rồi vội về, và bỏ qua đúng phần hay nhất của thị trấn: vẻ đẹp về đêm của núi đá không nằm ở quán xá, mà ở việc thấy phố cổ Đồng Văn buổi tối lên đèn vàng, rồi sáng hôm sau dậy sớm đón phố còn nguyên sương. Bài này liệt kê cụ thể những gì chỉ có được khi ở lại một đêm: khung giờ phố đẹp nhất, vòng đi bộ nên đi, cách để xe cho yên tâm và những việc đáng làm trước khi cả thị trấn thức giấc.
Phố cổ Đồng Văn buổi tối: phố lên đèn lúc mấy giờ
Khi trời nhá nhem, khoảng sau sáu giờ tối, các dãy nhà trình tường dọc phố cổ bật đèn vàng ôm lấy những bậc đá, và đó là lúc thị trấn đẹp nhất trong ngày. Khung giờ đẹp kéo dài chừng một hai tiếng, nên cách làm đúng là ăn tối xong liền ra dạo, đừng ngồi quán quá lâu rồi mới ra phố khi đèn vẫn sáng nhưng khách đã vãn. Vòng đi bộ gợi ý: đi chậm một lượt dọc phố chính, rẽ vào các ngõ đá hai bên, rồi leo lên điểm nhìn phía trên để ngắm toàn bộ thị trấn lên đèn từ trên cao.
Chợ ẩm thực tối là điểm dừng ăn chính: thắng cố, bánh cuốn Đồng Văn nóng, xôi ngũ sắc và các món nướng bày la liệt. Thử một món lạ của vùng là phần nên làm, còn bụng dạ yếu thì cứ kêu các món nóng quen thuộc. Trà shan tuyết ở quán nhỏ ven phố đáng gọi một ấm ngồi từ từ, vì dáng phố lên đèn nhìn qua cửa kính quán cũng là một trải nghiệm riêng.
Tối muộn ở Đồng Văn còn gì làm
Sau chín giờ, phố xẹp nhanh: hàng quán lần lượt hạ cửa và tiếng người vãn hẳn. Đây là lúc để ba việc nhỏ: ghé hàng vải lanh mua ít quà, chụp những khung ảnh đèn vàng không người qua lại, và về sớm ngủ. Đêm ở vùng cao lạnh hơn hẳn thành phố, kể cả giữa thu, nên nhóm đi xe máy nên mang thêm lớp áo cho buổi tối đi bộ.
Một việc đáng mười phút trước khi ngủ: chốt giờ dậy và lịch sáng mai cho cả đoàn, dựng xe gọn trong sân chỗ nghỉ và kiểm tra lại lốp, phanh sau một ngày đường dài. Ai cần nghe tư vấn chỗ nghỉ có chỗ để xe nên đọc bài hỏi khách sạn hoặc homestay về chỗ để xe trước khi chốt trước khi đặt, vì để xe qua đêm trong sân có người trông luôn khác hẳn để ngoài phố.
Sáng sớm: dậy lúc mấy giờ và thấy gì
Sáng sớm mới là phần ít người biết của Đồng Văn. Trước bảy giờ, phố cổ gần như chỉ có sương, hàng quán chưa mở và các nếp nhà hiện rõ trong ánh sáng đầu ngày, không một bóng du khách trong khung hình. Nhóm muốn có ảnh phố cổ kiểu này phải dậy trước khi trời hẳn sáng, đi bộ nhẹ trong ba mươi phút quanh phố, sau đó tìm quán đầu tiên mở cửa gọi bát phở hay bát cháo nóng. Cà phê sữa nóng ngồi bậc đá lúc đó đáng hơn mọi quán sang trọng về sau.
Sương mù ở thung lũng quanh thị trấn thường tan dần quanh bảy giờ rưỡi, nên ai định sáng chạy tiếp lên Mã Pí Lèng hay Lũng Cú thì khung giờ này vừa đẹp: dạo phố xong, ăn nhanh, lên đường khi mặt đường còn vắng. Mọi lịch trình khớp nhau chỉ khi đêm trước ngủ đủ, và đó là lý do tối ở Đồng Văn nên về sớm thay thức khuya.
Để xe và đi bộ sao cho an toàn
Phố cổ là phố đi bộ từ tối tới sáng, và xe máy không nên đỗ trên các dải đá giữa phố dù trông có chỗ trống. Chuẩn nhất là đỗ xe trong bãi hoặc sân của chỗ nghỉ ngay khi tới, rồi đi bộ mọi chặng trong thị trấn: phố cổ Đồng Văn nhỏ, vòng chậm cũng chỉ mất một tiếng. Nhóm đi nhiều xe mà khách sạn không đủ sân nên hỏi chủ chỗ gửi gần đó, và nhớ dò hỏi chỗ trả xe sớm vì sáng sớm vắng người trông.
Ban đêm nhiệt độ xuống thấp làm tay tê nhanh, nên nếu buộc phải chạy xe buổi tối, hãy đi chậm, bật đèn cốt và tránh đường ướt đọng sương. Đây cũng là phần lúc thuê xe ở Hà Nội nên hỏi cửa hàng: xe có đèn sáng tốt, phanh ăn không, vì đêm vùng cao lộ rõ mọi điểm yếu của xe.
Ghép đêm Đồng Văn vào lịch chuyến đi
Trong bài lịch trình Hà Giang xe máy bốn ngày ba đêm, đêm ở Đồng Văn là đêm thứ hai của chuyến, sau ngày qua Quản Bạ và Yên Minh, và cách xếp giờ nghỉ trưa hợp lý nhất trước đó đã tả trong bài nghỉ trưa ở Yên Minh giữa chặng lên Đồng Văn. Nhóm chỉ có hai ngày thì vẫn nên giữ đêm Đồng Văn, đổi bằng cắt Mèo Vạc, vì đêm phố cổ là phần không thể mua lại bằng cách nào khác.
Nếu nhóm mê di tích, chiều hôm sau dành cho dinh thự họ Vương ở Sà Phìn là cách nối tự nhiên, như đã tả trong bài dinh thự họ Vương ở Sà Phìn.
Chốt lại: một đêm đáng giá hơn nửa ngày
Đồng Văn ban ngày đẹp, nhưng phố cổ Đồng Văn buổi tối và sáng sớm là hai mặt của thị trấn mà chỉ ai ở lại mới thấy. Lên đèn vàng một tối, sương trắng một buổi sớm: hai khung giờ đó là phần khiến nhiều nhóm đi vòng cung xong vẫn quay lại Đồng Văn chỉ để ở thêm một đêm. Các tuyến và điểm dừng khác của vùng cao được cập nhật trong mục cung đường Hà Giang, còn tổng quan các hành trình từ Hà Nội nằm trong trang cung đường và hành trình.