Dắt xe ga khi đang nổ máy là thói quen rất nhiều người ở Hà Nội có mà không để ý: về tới cổng nhà ống, bước xuống, tay phải vẫn nắm tay lái, đẩy xe qua bậc cửa cho nhanh. Phần lớn các lần đều êm. Nhưng chỉ một lần cổ tay xoay nhẹ, chiếc xe giật mạnh về phía trước, kéo người dắt chạy theo hoặc lao vào tường, vào xe đang dựng bên cạnh. Bài này nói về hai tình huống hay gặp nhất, dắt xe còn nổ và rồ ga khi xe dựng chân chống giữa, vì sao chúng xảy ra và thói quen nào giúp tránh.
Vì sao xe ga lao đi còn xe số thì ít gặp
Xe tay ga dùng ly hợp ly tâm. Khi máy nổ không tải, ly hợp nhả, bánh sau đứng yên. Khi bạn vặn ga, máy quay nhanh hơn, má ly hợp văng ra bám vào chuông, và bánh sau bắt đầu quay. Không có cần số, không có tay côn để cắt lực: vặn ga là xe chạy. Cơ chế này được giải thích kỹ trong bài hộp số vô cấp trên xe tay ga.
Với xe số, khi về số không, rồ ga đến đâu xe cũng không đi. Người quen xe số vì thế hay coi tay ga như một nút vô hại khi đứng dưới đất. Sang xe ga, phản xạ đó trở thành rủi ro. Tay ga nằm ngay chỗ bàn tay phải cầm để đẩy xe, nên chỉ cần dồn sức đẩy qua một bậc cổng là cổ tay đã tự xoay ngược về phía người, đúng chiều vặn ga.
Thêm nữa, có những chiếc xe ga đã chạy lâu, ly hợp mòn hoặc ga không tải chỉnh hơi cao, bánh sau có thể nhích nhẹ dù bạn không chạm tay ga.
Dắt xe ga khi đang nổ máy: những chỗ dễ xảy ra chuyện
Xe lao đi khi dắt thường xảy ra ở những chỗ cần dồn lực đẩy và không gian chật:
- Bậc cổng nhà ống. Nhà trong các ngõ ở Đống Đa, Thanh Xuân hay quanh chợ Long Biên thường có bậc thềm hoặc tấm ván dắt xe. Đẩy bánh trước lên bậc cần thêm sức, tay phải siết chặt, cổ tay gập, ga mở.
- Dốc lên xuống bãi gửi xe. Dắt xe xuống dốc hầm gửi mà không bóp phanh, xe trôi nhanh dần; người dắt theo phản xạ nắm chặt tay lái, và nếu nắm trúng tay ga thì xe vừa trôi vừa được đẩy thêm.
- Quay đầu xe trong ngõ hẹp. Kéo xe lùi rồi xoay đầu, tay phải bị kéo ngược, cũng là chiều vặn ga.
Rồ ga khi dựng chân chống giữa: bánh sau quay trên không
Tình huống thứ hai hay gặp ở người vừa làm xe, vừa thử máy, hoặc khởi động xe vào buổi sáng lạnh. Xe đang dựng chân chống giữa, bánh sau nhấc khỏi mặt đất. Ai đó nổ máy rồi rồ ga vài lần cho máy ấm, hoặc để nghe tiếng máy. Bánh sau quay tít trên không, trông có vẻ vô hại.
Vấn đề nằm ở lúc hạ chân chống. Nếu tay vẫn giữ ga, hoặc bánh sau vẫn còn quay theo quán tính, ngay khi lốp chạm đất xe sẽ bị đẩy mạnh về phía trước, trượt khỏi chân chống và lao đi. Người đứng bên cạnh đang đẩy xe về phía trước để hạ chống, lực đẩy của tay cộng với lực bánh sau, xe phóng ra nhanh hơn mọi dự tính.
Chân chống giữa chỉ đỡ trọng lượng, không khóa bánh. Nếu cần biết cách dựng và hạ chân chống trên mặt dốc cho chắc, xem thêm bài đỗ xe ga trên đường dốc và dốc hầm gửi xe.
Khi buộc phải nổ máy trên chân chống giữa, ví dụ đạp cần khởi động vì ắc quy yếu, hãy giữ ga đóng và bóp phanh sau suốt lúc nổ máy, như hướng dẫn trong bài đạp nổ xe tay ga bằng cần khởi động.
Công tắc chân chống bên giúp được đến đâu
Nhiều mẫu xe ga hiện nay có công tắc gắn ở chân chống bên: khi chân chống bên còn hạ, máy không đề được hoặc tự tắt. Đây là một lớp an toàn hữu ích, nhưng đừng trông chờ hết vào nó:
- Không phải mẫu xe nào cũng có, và xe đời cũ thường không có.
- Công tắc này gắn với chân chống bên, còn khi xe dựng chân chống giữa thì máy vẫn nổ bình thường.
- Công tắc có thể hỏng hoặc bị người dùng trước tháo ra mà bạn không biết.
Nhiều xe ga cũng chỉ cho đề máy khi bạn bóp một bên phanh. Đó là cách nhà sản xuất nhắc bạn có thói quen giữ phanh khi nổ máy. Hãy biến nó thành phản xạ cho mọi lần, kể cả với xe đạp nổ bằng cần.
Thói quen tắt máy, bóp phanh để xe không tự lao đi
Không cần kỹ năng gì đặc biệt, chỉ cần bốn thói quen:
- Tắt máy trước khi xuống xe để dắt. Dù chỉ dắt vài mét qua cổng, hãy vặn khóa về vị trí tắt. Nổ lại mất vài giây, còn một lần xe lao vào tường thì mất cả buổi.
- Dắt bên trái, tay trái bóp phanh sau. Khi dắt, đứng phía bên trái xe, tay trái giữ tay lái và bóp phanh sau để điều khiển tốc độ, đặc biệt khi xuống dốc. Tay phải đặt lên phần yên hoặc đuôi xe, không nắm tay ga.
- Không rồ ga khi xe dựng chân chống giữa. Nếu cần làm ấm máy, để máy chạy không tải vài phút là đủ. Rồ ga trên chân chống không giúp gì thêm, chỉ tạo rủi ro.
- Trước khi hạ chân chống: tắt máy hoặc chắc chắn ga đóng, bánh sau đứng yên. Nhìn xuống bánh sau, chờ nó dừng hẳn, bóp phanh rồi mới đẩy xe về trước để hạ chống.
Nếu xe đã bắt đầu lao đi
Khi xe giật về phía trước lúc bạn đang dắt, phản xạ tự nhiên là nắm chặt tay lái hơn, và đó lại là cách vặn ga thêm. Hãy luyện trong đầu trước thứ tự ngược lại:
- Mở bàn tay phải ra ngay, thả tay ga. Tay ga có lò xo tự đóng.
- Bóp phanh tay trái nếu tay trái còn ở tay lái.
- Nếu không giữ được, buông xe. Một vết xước trên yếm rẻ hơn nhiều so với cổ tay bị trẹo hay chân bị xe đè.
Sau sự cố, tắt máy, kiểm tra xem tay ga có tự trả về đúng không. Nếu tay ga trả chậm hoặc bị kẹt, đừng chạy tiếp.
Khi thuê xe ga ở tiệm
Lúc nhận xe ở tiệm 112 Nguyễn Văn Cừ, Long Biên, hãy nhờ chỉ xem xe có công tắc chân chống bên không, thử đề khi chưa bóp phanh, và kiểm tra tay ga có tự trả về nhanh khi buông tay.
Tóm lại, xe ga lao đi khi người lái không ngồi trên yên hầu như luôn bắt đầu từ tay ga còn mở trong lúc máy còn nổ. Tắt máy trước khi dắt, dắt bên trái và bóp phanh sau, không rồ ga trên chân chống giữa, chờ bánh dừng hẳn mới hạ chống. Những bài khác về cách dùng xe tay ga được gom ở mục xe tay ga, còn mọi chủ đề về xe máy nằm trong chuyên mục xe máy.