Đỗ xe ga trên dốc là chuyện nhiều người thuê xe ở Hà Nội gặp hằng ngày: dốc dắt xe từ vỉa hè vào nhà phố, ngõ dốc lên đê ở Tây Hồ hay Long Biên, đoạn sàn nghiêng gần chân dốc hầm chung cư. Bạn tắt máy, gạt chân chống, đi được vài bước thì nghe tiếng xe đổ phía sau. Bài này giải thích vì sao xe tay ga dễ trôi hơn xe số, rồi đi từng tình huống: dùng chân chống nghiêng hay chân chống giữa, đầu xe quay về đâu và khi nào nên tìm chỗ khác.
Vì sao xe tay ga trôi khi đỗ dốc dễ hơn xe số
Với xe số, người đi lâu có mẹo quen tay: tắt máy rồi để ở số một, bánh sau bị động cơ ghì lại nên xe khó lăn. Xe tay ga không có cách đó. Bộ truyền động vô cấp nối với bánh sau qua ly hợp ly tâm, và khi máy tắt hoặc chạy không tải, ly hợp này nhả ra. Bánh sau lúc đó quay gần như tự do, chẳng khác gì xe đang ở số mo.
Vì vậy trên nền dốc, chỉ có chân chống và ma sát của bánh với mặt đường giữ xe đứng yên. Đặt chân chống sai hướng, xe sẽ tự lăn, kéo chân chống gập lại hoặc trượt khỏi chân chống giữa. Thêm nữa, xe tay ga dồn sức nặng về phía sau, nơi có động cơ và cốp, nên khi đã nghiêng quá điểm cân bằng thì đổ rất nhanh, khó đỡ kịp bằng một tay.
Hiểu hai loại chân chống trước khi chọn
Chân chống nghiêng
Chân chống nghiêng nằm bên trái, dựng nhanh, không cần sức. Điểm yếu là lò xo luôn kéo nó về phía trước: khi xe lăn tới, chân chống bị kéo theo và gập lại. Ngược lại, khi xe có xu hướng lăn lùi, chân chống càng tì chặt xuống nền.
Chân chống giữa
Chân chống giữa nâng bánh sau lên, xe đứng trên hai chân chống và bánh trước. Xe đứng thẳng, gọn chỗ, nhưng bánh trước vẫn lăn tự do. Thao tác hạ xe khỏi chân chống giữa chính là đẩy xe về phía trước, nên nếu dốc kéo xe về phía trước thì dốc đang làm hộ việc đó. Kỹ thuật dựng loại chân chống này nhẹ nhàng có trong bài dựng xe ga bằng chân chống giữa cho người mới.
Đỗ xe ga trên dốc dọc: đầu xe quay lên dốc
Dốc dọc là khi mặt dốc chạy cùng hướng thân xe, như dốc vỉa hè vào nhà hay đoạn sàn nghiêng cạnh lối xuống hầm. Nguyên tắc chung cho cả hai loại chân chống là quay đầu xe lên phía cao.
- Đầu xe hướng lên, chân chống nghiêng: xe có xu hướng lăn lùi, chân chống bị đẩy tì xuống nền chứ không gập. Đây là cách ổn định nhất trên dốc thoải.
- Đầu xe hướng lên, chân chống giữa: xe muốn lăn về phía đang tì lên chân chống nên đứng chắc. Dùng được trên dốc nhẹ, nền cứng.
- Đầu xe hướng xuống: tránh cả hai. Chân chống nghiêng dễ bị kéo gập, còn chân chống giữa dễ bị dốc đẩy bánh trước trôi tới khi xe tuột xuống.
Nếu buộc phải để đầu xe hướng xuống, cho bánh trước tựa sát một vật cố định như bó vỉa hay chân tường thấp, và hỏi bảo vệ có chỗ bằng phẳng hơn không. Bài chống xe máy trên dốc không bị tuột chân chống có thêm mẹo kê bánh dùng chung cho mọi loại xe.
Dốc ngang: dựng chân chống trên dốc nghiêng sang hai bên
Dốc ngang là khi nền nghiêng sang trái hoặc phải so với thân xe, thường gặp ở lề đường khum thoát nước hay mép đường ven đê. Cách dựng chân chống trên dốc kiểu này phụ thuộc phía thấp nằm ở đâu.
- Nền thấp về bên trái (phía chân chống): xe nghiêng nhiều hơn bình thường nhưng vẫn tựa chắc. Chấp nhận được nếu độ nghiêng không lớn.
- Nền thấp về bên phải: xe bị dựng gần thẳng đứng, chỉ lệch thêm chút là đổ sang phải, phía không có gì đỡ. Đổi hướng xe hoặc đổi chỗ.
- Chân chống giữa trên dốc ngang: hai chân chống chạm nền không đều, xe dễ lắc khi bị va nhẹ. Chỉ dùng khi nền gần như phẳng.
Thử nhanh trước khi rời đi: lay nhẹ ghi đông và yên. Nếu xe chòng chành hay nghe chân chống trượt trên nền, đổi cách đỗ ngay.
Ở dốc hầm gửi xe: không đỗ trên dốc, đỗ ở sàn phẳng
Nhiều chung cư ở Hà Nội, từ Linh Đàm, Mỹ Đình đến các khu đô thị bên Long Biên, có sàn hầm phẳng nhưng lối xuống là dốc dài. Có người tiện tay dừng xe ở cuối dốc để chạy lên lấy đồ. Đó là chỗ đỗ tệ nhất: vừa nghiêng, vừa nằm trên lối xe khác đi qua, sàn thường sơn nhẵn và đọng hơi ẩm.
Ở hầm, cứ đỗ ở sàn phẳng theo hàng bảo vệ chỉ định. Nếu hàng xe nằm sát chân dốc và nền hơi nghiêng, áp dụng nguyên tắc trên: đầu xe hướng lên, chân chống nghiêng, bánh trước thẳng. Cách đi qua những dốc hầm có khúc cua hẹp được viết trong bài gửi xe máy ở hầm chung cư có dốc cua gắt.
Thêm vài lớp giữ xe khi đỗ dốc lâu
Đỗ vài phút để mua đồ khác với đỗ qua đêm ở dốc dắt xe trước nhà. Khi xe phải đứng lâu:
- Bẻ lái về bên trái rồi khóa cổ. Bánh trước quay về phía chân chống làm xe khó lăn thẳng tới, khóa cổ giữ nguyên góc đó.
- Nhìn kỹ nền dưới chân chống. Nhựa đường mềm vào trưa nắng, gạch lát lỏng hay đất ẩm đều làm chân chống lún dần. Kê thêm một miếng ván hay vật phẳng cứng nếu cần.
- Hỏi về khóa phanh khi nhận xe. Có dòng xe tay ga có lẫy giữ phanh, có dòng không. Hỏi thẳng tiệm chiếc mình thuê có không và dùng thế nào, đừng đoán.
- Không treo đồ nặng ở móc trước. Túi nặng làm lệch trọng tâm, xe vốn đứng chênh vênh trên dốc lại càng dễ đổ.
Khi nào nên bỏ chỗ dốc, tìm chỗ khác
Có những chỗ không có cách đỗ nào an toàn:
- Dốc gắt tới mức đứng cạnh xe bạn thấy khó giữ thăng bằng.
- Nền trơn: sàn sơn bóng, đá mài ướt, rêu ở ngõ ven đê sau mưa.
- Chỗ đỗ chắn lối đi của xe khác hoặc người đi bộ.
- Phải để đầu xe hướng xuống mà không có gì chặn bánh trước.
Đi thêm vài chục mét tìm chỗ phẳng vẫn đỡ mất công hơn dựng lại một chiếc xe đổ, chưa kể vỡ gương, trầy dàn áo. Nếu bạn thuê xe ở tiệm tại 112 Nguyễn Văn Cừ, Long Biên và chỗ ở có dốc dắt xe khó, cứ hỏi khi nhận xe trong giờ mở cửa 09:00–21:00 để được chỉ cách đỗ hợp với chiếc xe cụ thể.
Tóm lại
Đỗ xe ga trên dốc khó hơn xe số vì bánh sau quay tự do khi máy tắt, nên chân chống gánh toàn bộ việc giữ xe. Quay đầu xe lên phía cao, ưu tiên chân chống nghiêng, tránh để nền thấp về bên phải, bẻ lái khóa cổ khi đỗ lâu và sẵn sàng đổi chỗ khi dốc quá gắt. Các bài khác về dòng xe này nằm ở nhóm xe tay ga, còn chủ đề chung về chọn và dùng xe ở trang xe máy.