Phanh xe Sirius đường mưa khác hẳn phanh trên đường khô, nhất là với khách thuê đi Hà Nội vào mùa mưa: mặt đường vừa ướt, vạch sơn bóng như kính, nắp cống sắt nằm giữa làn, và chiếc xe số bạn mới cầm lái được vài hôm có tới ba cách giảm tốc khác nhau. Sirius có tay phanh trước bên phải, bàn đạp phanh sau dưới chân phải và cần số dưới chân trái. Dùng riêng từng thứ thì ai cũng biết, cái khó là phối hợp cả ba sao cho xe chậm lại êm, thẳng, không trượt bánh. Bài này đi qua từng bộ phận rồi ghép lại thành một trình tự cụ thể cho những đoạn đường ướt quen thuộc ở Hà Nội.
Ba cách giảm tốc trên một chiếc Sirius
Trước khi nói chuyện đường mưa, cần nắm rõ mỗi bộ phận làm việc gì:
- Phanh trước, bóp bằng tay phải. Ở nhiều đời Sirius, bánh trước dùng phanh đĩa, ăn nhanh và mạnh. Một số bản dùng phanh cơ (phanh đùm), cần bóp mạnh tay hơn. Phanh trước gánh phần lớn lực dừng xe vì khi giảm tốc, sức nặng dồn về phía đầu xe.
- Phanh sau, đạp bằng chân phải. Bàn đạp nằm ngay trước gác chân phải. Phanh sau giữ xe ổn định, chống chúi đầu, nhưng bánh sau dễ khóa nếu đạp mạnh trên mặt ướt.
- Hãm bằng số, dùng chân trái. Nhả ga rồi về số thấp hơn, máy sẽ ghìm bánh sau lại. Cách này giảm tốc từ từ và không làm nóng má phanh.
Nếu chưa rõ chiếc Sirius mình thuê là bản phanh đĩa hay phanh cơ, bài các bản Yamaha Sirius: phanh cơ, phanh đĩa, vành đúc chỉ cách nhìn bánh trước là nhận ra. Biết loại phanh quan trọng vì nó quyết định bạn bóp tay mạnh hay nhẹ.
Phanh xe Sirius đường mưa: vì sao phải đổi cách bóp
Trên đường khô, lốp bám chắc, bạn có thể bóp phanh khá dứt khoát mà xe vẫn thẳng. Khi mặt đường có một lớp nước mỏng, nhất là những phút đầu cơn mưa lúc bụi và dầu nổi lên, độ bám giảm đi rõ rệt. Cùng một lực bóp, bánh xe dễ bị khóa hơn, và một bánh đã khóa trên mặt ướt thì gần như mất lái.
Vì vậy nguyên tắc trên đường mưa gói lại trong ba chữ: sớm, nhẹ, đều. Giảm tốc sớm hơn bình thường để không phải phanh gấp; bóp và đạp nhẹ hơn, tăng lực từ từ; giữ lực đều thay vì bóp nhả liên tục. Với bản phanh đĩa, cẩn thận hơn nữa vì phanh ăn nhanh, chỉ cần bóp gắt một chút là bánh trước có thể trượt.
Hãm số xe Sirius: về số thấp dần, không nhảy cóc
Hãm bằng số là công cụ rất có ích trên đường ướt, vì nó giảm tốc mà không đòi hỏi bánh xe phải bám mạnh như khi bóp phanh. Sirius dùng côn tự động, nên thao tác về số khá đơn giản nhưng phải đúng nhịp:
- Nhả hết ga trước. Không bao giờ vừa giữ ga vừa đạp số.
- Về từng số một. Đạp cần số về một nấc, chờ xe chậm lại và tiếng máy ổn định rồi mới về nấc tiếp theo.
- Không nhảy cóc từ số cao xuống số thấp nhất. Về số quá sâu khi xe còn nhanh làm bánh sau ghìm đột ngột, trên mặt ướt dễ giật đuôi.
- Kết hợp nhẹ phanh sau trong lúc về số nếu cần chậm nhanh hơn.
Hiện tượng bánh sau giật khi giảm số trên đường ướt được giải thích kỹ trong bài giảm số trên đường ướt. Còn nguyên lý dùng số thấp thay cho bóp phanh liên tục trong phố, xem bài phanh động cơ trên xe số.
Phanh trước phanh sau xe số: trình tự khi gặp đèn đỏ lúc trời mưa
Ghép ba cách lại, một lần dừng đèn đỏ trên đường ướt nên diễn ra như sau:
- Nhìn xa, nhả ga sớm. Thấy đèn vàng hoặc dòng xe phía trước chậm lại từ xa, nhả ga ngay.
- Về số thấp dần trong lúc xe trôi, để máy ghìm bớt tốc độ.
- Đạp nhẹ phanh sau trước một nhịp, giúp xe giữ thẳng và đuôi xe không bị đẩy.
- Bóp phanh trước nhẹ rồi tăng dần, hai ngón hoặc bốn ngón tùy bản phanh, không bóp mạnh đột ngột.
- Giữ tay lái thẳng khi phanh. Mọi cú phanh trên đường ướt nên làm khi xe đang đứng thẳng, không phải khi đang nghiêng vào cua.
- Khi xe gần dừng hẳn, về số mo nếu phải đứng lâu, chân trái chống đất.
Phân lực giữa hai phanh không có con số cố định. Cách dễ nhớ là phanh trước làm việc chính nhưng phải nhẹ tay hơn đường khô, phanh sau hỗ trợ và giữ thăng bằng. Nếu bạn quen xe ga với hai tay phanh, phần chuyển thói quen sang phanh chân được nói riêng trong bài phanh chân sau và phanh tay trước trên xe số.
Vạch sơn, nắp cống và những chỗ không nên phanh
Trên đường mưa, nơi bạn phanh quan trọng không kém cách bạn phanh. Có những bề mặt trơn hơn hẳn mặt nhựa xung quanh:
- Vạch sơn kẻ đường, nhất là vạch người đi bộ dày ở các nút giao như ngã tư Nguyễn Văn Cừ với Ngọc Lâm hay quanh hồ Hoàn Kiếm.
- Nắp cống, nắp hố ga bằng sắt nằm giữa làn đường ở nhiều phố cũ.
- Mặt đường có vệt dầu loang gần bến xe, cây xăng hay chỗ xe tải hay đỗ.
- Mặt cầu ghép tấm, như lối đi xe máy trên cầu Long Biên, và các đoạn dốc lên xuống cầu Chương Dương khi trời vừa mưa.
- Gạch lát vỉa hè khi bạn phải leo lên để dắt xe vào nhà.
Cách xử lý chung: phanh xong trước khi tới những chỗ đó, để khi bánh xe đi qua thì xe đang trôi đều, không bóp không đạp. Nếu không né được, giữ thẳng tay lái, nhả bớt lực phanh, đi qua rồi mới phanh tiếp.
Những lỗi khách thuê Sirius hay mắc khi trời mưa
Qua nhiều mùa mưa, vài lỗi lặp lại khá đều ở người mới đi xe số:
- Chỉ dùng phanh sau vì sợ phanh trước, khiến quãng dừng dài ra và bánh sau dễ khóa.
- Bóp phanh trước gắt như trên đường khô, nhất là với bản phanh đĩa.
- Đạp số liên tục xuống số thấp nhất khi xe còn nhanh.
- Phanh khi đang nghiêng cua, ví dụ lúc rẽ từ đường lớn vào ngõ.
- Đi sát xe phía trước, nên lúc nào cũng phải phanh gấp.
Nếu cảm thấy phanh yếu hơn mọi khi, tay phanh bóp sâu, hoặc phanh có tiếng rít kéo dài sau khi đi qua đoạn ngập, hãy tấp vào chỗ an toàn và báo cửa hàng ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Long Biên trong giờ 09:00 đến 21:00, đừng cố đi tiếp. Người từng đi Wave có thể đọc thêm bài Honda Wave phanh cơ khi đường ướt để thấy khác biệt khi đổi xe.
Tóm lại
Trên đường mưa, chiếc Sirius dừng an toàn nhất khi bạn giảm tốc sớm, về số thấp từng nấc, đạp nhẹ phanh sau rồi bóp phanh trước tăng dần, và chọn chỗ phanh tránh vạch sơn, nắp cống. Các bài khác về đời xe và cách lái nằm ở trang Yamaha Sirius, còn kinh nghiệm chung cho mọi dòng xe cho thuê có trong chuyên mục xe máy.