Nhiều người mới tập lái nghĩ xe chạy chậm thì không cần học kỹ cách phanh xe 50cc, cứ bóp là dừng. Thực tế ngược lại: xe 50cc nhẹ, bánh nhỏ, phanh là loại cơ đơn giản, nên một cú bóp vội ở ngã tư đông đủ làm bánh sau trượt hoặc xe dừng muộn hơn mình tưởng. Bài này dành cho người mới lái xe 50cc trong nội thành Hà Nội: hiểu phanh trên chiếc xe nhỏ này khác gì xe lớn, chia lực trước sau ra sao, giữ khoảng cách bao xa là đủ, và xử lý thế nào khi mặt đường ướt.
Vì sao cách phanh xe 50cc cần học riêng
Phần lớn bài hướng dẫn phanh viết cho xe tay ga hoặc xe số phổ thông. Nguyên tắc chung về phối hợp phanh trước và phanh sau vẫn đúng, nhưng xe 50cc có vài đặc điểm khiến cảm giác phanh khác hẳn:
- Xe nhẹ. Khi bóp phanh, trọng lượng dồn về bánh trước rất nhanh, bánh sau gần như nhấc nhẹ lên. Bánh sau vì thế dễ bị khóa nếu bạn dồn lực vào nó.
- Bánh nhỏ, lốp hẹp. Diện tích lốp chạm mặt đường ít, nên vạch sơn, nắp cống, vệt dầu hay cát mỏng đều làm bám đường giảm rõ rệt.
- Phanh cơ, lực bóp không đều. Nhiều xe 50cc dùng phanh đùm (tang trống) ở cả hai bánh hoặc ít nhất ở bánh sau. Loại phanh này mềm ở đầu hành trình rồi ăn mạnh dần, người mới hay bóp sâu thêm khi thấy chưa ăn, đến lúc ăn thì quá tay.
- Ít phanh động cơ. Trên xe ga 50cc, nhả ga gần như không làm xe chậm lại bao nhiêu. Bạn không thể trông vào việc thả ga để giảm tốc như trên xe số đang ở số thấp.
Phanh trước phanh sau xe 50cc: chia lực thế nào
Trên xe ga 50cc, tay phanh phải thường điều khiển bánh trước, tay phanh trái điều khiển bánh sau. Trên xe số 50cc, phanh trước ở tay phải, phanh sau ở bàn đạp chân phải. Nếu bạn còn phân vân hai loại khác nhau thế nào, bài xe ga 50cc hay xe số 50cc đã so sánh kỹ; còn với người đi xe số cần dừng gấp, có riêng bài về phanh chân sau và phanh tay trước trên xe số.
Cách chia lực dễ nhớ nhất cho xe 50cc:
- Bắt đầu bằng phanh sau, nhẹ. Bóp hoặc đạp phanh sau trước một nhịp để xe “ngồi” xuống, giảm chúi đầu.
- Thêm phanh trước, tăng dần. Ngay sau đó bóp phanh trước, từ nhẹ đến vừa. Phanh trước làm phần lớn việc giảm tốc vì bánh trước đang gánh trọng lượng.
- Nhả dần khi xe gần dừng. Lúc tốc độ còn rất thấp, nới phanh trước một chút để xe không giật đầu, rồi đặt chân xuống.
Với xe nhẹ, đừng bóp phanh sau mạnh như người ta hay khuyên trên xe tay ga cỡ lớn. Phanh sau ở đây chủ yếu để ổn định, còn lực hãm chính vẫn là phanh trước, nhưng phải bóp có nhịp chứ không giật.
Giữ khoảng cách đủ để dừng trong phố đông
Phanh tốt đến đâu cũng cần chỗ để dừng. Ở những trục đông như Xã Đàn, Cầu Giấy, Kim Mã hay quanh hồ Hoàn Kiếm giờ tan tầm, xe phía trước có thể dừng đột ngột vì người sang đường, xe taxi tấp vào lề hay đèn chuyển vàng. Người lái xe 50cc nên tự đặt quy tắc riêng:
- Cách xe trước ít nhất hai đến ba thân xe khi đang chạy đều, và xa hơn khi đường ướt.
- Nhìn qua xe phía trước, không chỉ nhìn biển số của nó. Thấy đèn phanh của chiếc thứ hai, thứ ba sáng lên là bạn bắt đầu giảm tốc.
- Đặt sẵn hai ngón tay lên tay phanh khi đi qua đoạn có ngõ nhỏ đổ ra, cổng trường, chợ cóc. Thời gian từ lúc thấy nguy hiểm đến lúc phanh ăn sẽ ngắn lại đáng kể.
Ở ngã tư đèn đỏ, giảm tốc từ xa thay vì chạy tới sát vạch rồi phanh. Xe 50cc tăng tốc chậm nên nhiều người tiếc đà, giữ ga đến phút cuối rồi phải phanh gấp.
Dừng xe 50cc an toàn khi đường trơn
Mưa phùn, nồm ẩm hay mưa rào bất chợt ở Hà Nội phủ lên mặt đường một lớp nhầy mỏng, nhất là trên vạch sơn và nắp cống. Với bánh nhỏ của xe 50cc, khóa bánh xảy ra rất nhanh.
Phanh sớm hơn, nhẹ hơn, dài hơn
Khi đường trơn, hãy bắt đầu phanh sớm hơn bình thường, bóp nhẹ hơn và giữ lực đều trong quãng dài hơn.
Phanh khi xe đứng thẳng
Hoàn tất việc giảm tốc trước khi vào cua. Nếu đang nghiêng xe mà phải phanh, dựng xe thẳng lên một chút rồi mới bóp. Phanh khi xe nghiêng là cách ngã phổ biến nhất của người mới.
Tránh phanh trên vạch sơn và nắp cống
Nhìn trước mặt đường, chọn điểm phanh trên nhựa đường chứ không phải trên vạch sơn trắng hay nắp cống. Những chỗ này còn khiến bánh xe nhỏ bị xóc mạnh; bài bánh nhỏ của xe 50cc qua ổ gà, nắp cống và gờ giảm tốc có hướng dẫn chi tiết cách đi qua.
Nếu bánh xe bị khóa: xử lý trong vài giây
Bánh sau khóa: bạn nghe tiếng rít, đuôi xe lệch sang một bên. Nhả bớt phanh sau ngay để bánh lăn lại, giữ tay lái thẳng, nhìn về hướng muốn đi. Đừng nhả hết phanh trước nếu đang cần dừng, chỉ cần giữ nó đều tay.
Bánh trước khóa: tay lái đột nhiên nặng hoặc lệch, đầu xe như muốn đổ. Nhả phanh trước lập tức trong tích tắc rồi bóp lại nhẹ hơn. Đây là tình huống nguy hiểm hơn, nên cách phòng tốt nhất là không bao giờ bóp phanh trước giật cục.
Tập phanh trước khi ra phố
Cách phanh xe 50cc chỉ thành phản xạ khi bạn đã tập ở chỗ vắng. Nếu thuê xe ở tiệm chúng tôi tại 112 Nguyễn Văn Cừ, Long Biên, bạn có thể dắt xe ra đoạn đường gom vắng hoặc khu đất trống ven đê vào sáng sớm và làm vài bài:
- Chạy chậm, chỉ dùng phanh sau để dừng, cảm nhận lúc bánh bắt đầu muốn trượt.
- Chạy chậm, chỉ dùng phanh trước, tập bóp tăng dần thay vì giật.
- Phối hợp cả hai, dừng đúng ở một điểm đánh dấu như cột điện hay vạch kẻ.
Khi nhận xe, hãy bóp thử từng tay phanh, kiểm tra độ rơ, xem đèn phanh có sáng không. Nếu thấy phanh quá mềm hoặc quá ăn, báo ngay để được chỉnh trước khi đi. Ngoài ra, điều kiện người lái xe 50cc như độ tuổi hay giấy tờ có thay đổi theo luật mới, nên hãy kiểm tra quy định hiện hành và hỏi rõ trực tiếp khi thuê; bài xe 50cc thuê có cần giấy phép lái không là điểm bắt đầu tốt.
Tóm lại
Xe 50cc nhẹ và chậm, nhưng chính vì nhẹ mà phanh sai rất dễ trượt bánh. Bắt đầu bằng phanh sau nhẹ, để phanh trước làm việc chính một cách có nhịp, giữ khoảng cách đủ xa trong phố đông và phanh sớm khi trời ướt. Đọc thêm các bài khác về dòng xe nhỏ này ở chuyên mục xe 50cc, hoặc xem tổng hợp kinh nghiệm chọn và lái xe tại trang xe máy.