Bạn vừa nhận chiếc xe ga thuê, thấy chữ CBS cạnh tay phanh trái và nghe nói phanh CBS xe tay ga “bóp một tay là đủ”. Nhưng chỉ sau vài lần dừng đèn đỏ trên phố Hà Nội, bạn nhận ra xe lúc thì chúi đầu, lúc thì lệch đuôi, có lần bánh sau rít lên trên mặt đường bụi. Vấn đề hiếm khi nằm ở xe. Nó nằm ở cách bóp. Bài này không bàn chuyện có nên chọn xe CBS hay không, mà tập trung vào thao tác: đặt tay ra sao, bóp nhanh hay chậm, khi nào thêm tay phải, và vì sao xe vẫn có thể trượt dù đã có phanh kết hợp.
Phanh CBS xe tay ga làm gì khi bạn bóp tay trái
Trên xe ga, tay phải điều khiển phanh bánh trước, tay trái điều khiển phanh bánh sau. Với xe có phanh kết hợp, bóp tay trái sẽ hãm bánh sau và đồng thời chia một phần lực sang bánh trước. Tay phải vẫn chỉ tác động lên bánh trước như bình thường.
Điều này tạo ra một cảm giác mà người chuyển từ xe số hay bất ngờ: chỉ bóp tay trái mà đầu xe vẫn nhún xuống một chút. Đó là dấu hiệu bánh trước đang làm việc, không phải lỗi. Nếu bạn muốn hiểu kỹ hơn phanh kết hợp là gì và có nên ưu tiên khi chọn xe, hãy đọc bài phanh CBS trên xe ga là gì. Ở đây chỉ cần nhớ một điều: CBS chia lực, nó không tự điều chỉnh độ mạnh tay của bạn.
Ba phút làm quen tay phanh trái trước khi ra đường lớn
Mỗi chiếc xe có độ rơ tay phanh, độ mòn má phanh và cảm giác khác nhau. Trước khi hòa vào dòng xe trên Nguyễn Văn Cừ hay lên cầu Chương Dương, hãy dành vài phút ở chỗ vắng, ví dụ một đoạn đường gom ít xe hoặc sân rộng gần chỗ ở. Nếu ở khu Long Biên, bạn có thể tham khảo các đoạn đường dễ chạy trong bài người mới tập đi xe tay ga khu Long Biên.
Ba việc nên làm:
- Dắt xe và bóp thử. Tắt máy, dắt xe đi chậm, bóp nhẹ tay trái. Cảm nhận lúc nào tay phanh bắt đầu “ăn” và bánh trước có hãm theo hay không.
- Chạy chậm, dừng hẳn bằng tay trái. Đi ở tốc độ đi bộ nhanh, nhả ga hoàn toàn rồi bóp tay trái từ từ cho tới khi xe dừng. Lặp lại vài lần để tay quen điểm ăn phanh.
- Thêm một chút tốc độ. Chạy nhanh hơn một chút, dừng lại bằng tay trái, rồi thử thêm tay phải nhẹ ở nửa sau quãng dừng.
Nếu tay phanh hụt sâu, mềm bất thường hoặc có tiếng kêu rít, đừng cố làm quen. Dừng lại và báo cửa hàng để kiểm tra trước khi đi tiếp.
Bóp phanh trái xe ga đúng cách: bốn nhịp cho một lần dừng thẳng
Một lần dừng êm, thẳng thường đi theo bốn nhịp. Ban đầu bạn sẽ phải nghĩ từng nhịp, sau vài ngày nó thành phản xạ.
Nhịp một: nhả ga hẳn
Xe ga dùng hộp số tự động, nên nếu bạn còn giữ ga dù chỉ một chút, bánh sau vẫn được đẩy tới trong lúc phanh kéo lại. Kết quả là xe dừng dài hơn và má phanh nóng nhanh. Hãy tập thói quen xoay tay ga về hết rồi mới bóp phanh.
Nhịp hai: đặt ngón tay sẵn trên tay phanh
Trong phố đông, nhất là khi đi qua chợ hay đoạn có nhiều ngõ cắt ngang, để sẵn hai hoặc bốn ngón tay trái trên tay phanh. Bạn sẽ tiết kiệm được một khoảnh khắc phản ứng, và tay không phải “chộp” vào phanh trong lúc hoảng.
Nhịp ba: bóp nhẹ trước, tăng dần sau
Đây là nhịp quan trọng nhất. Bóp nhẹ để dồn trọng lượng xe về phía trước một cách êm, sau đó mới tăng lực. Một cú bóp giật làm bánh sau dễ bị khóa trước khi tải kịp dồn, đuôi xe lắc và có thể trượt. Hình dung như bạn đang vặn nhỏ dần một vòi nước, không phải đóng sập van.
Nhịp bốn: giữ tay lái thẳng, mắt nhìn xa
Khi phanh, hai tay chỉ giữ ghi đông, không đánh lái. Mắt nhìn về chỗ bạn muốn dừng chứ không nhìn xuống bánh trước. Xe đi theo hướng mắt nhìn, nên nhìn thẳng thì xe dừng thẳng.
Khi nào cần thêm phanh phải
CBS giúp dừng ổn định ở tình huống bình thường, nhưng khi cần dừng ngắn hơn, bạn vẫn phải dùng tay phải. Thứ tự an toàn là bóp tay trái trước một nhịp, rồi bóp tay phải nhẹ và tăng dần. Làm vậy xe đã ổn định trước khi bánh trước nhận thêm lực, ít bị chúi đầu.
Những tình huống nên chủ động thêm tay phải:
- Xe phía trước phanh gấp khi đang chạy trên đoạn thẳng, khô ráo.
- Đèn vàng bật khi bạn đã sát vạch dừng ở các nút giao lớn.
- Xuống dốc cầu, khi xe tự trôi nhanh hơn bạn muốn.
Tránh bóp tay phải đột ngột và mạnh khi xe chưa thẳng. Bánh trước bị khóa nguy hiểm hơn bánh sau rất nhiều, vì lúc đó bạn mất khả năng giữ hướng.
Vì sao xe vẫn trượt dù đã có phanh kết hợp
Nhiều người nghĩ có CBS là không thể trượt. Thực tế, CBS không chống bó cứng phanh. Nếu lực bóp vượt quá độ bám của lốp, bánh vẫn khóa. Các bề mặt dễ làm điều này xảy ra ở Hà Nội:
- Vạch sơn và nắp cống ướt. Ở các ngã tư lớn, vạch sơn trắng trơn hơn hẳn mặt nhựa khi có mưa. Cách đi qua những đoạn này có trong bài đi xe máy trên vạch sơn đường ướt.
- Mặt đường phủ bụi, cát gần công trình. Các đoạn đang thi công thường có lớp cát mỏng khó nhìn thấy.
- Đường lát đá, gạch trong phố cổ. Mặt đá nhẵn và có rãnh, bám kém hơn nhựa.
Trên những bề mặt này, hãy phanh sớm hơn, nhẹ hơn và giảm tốc từ xa thay vì dồn hết vào một cú bóp cuối.
Những lỗi khiến xe dừng lệch
- Phanh trong lúc đang nghiêng xe vào cua. Xe đang nghiêng mà bóp phanh mạnh sẽ bị kéo đứng lên hoặc trượt. Nên phanh xong trên đoạn thẳng rồi mới vào cua, như giải thích trong bài phanh giữa khúc cua.
- Siết chặt ghi đông. Tay cứng làm mọi rung động truyền thẳng vào tay lái, xe dễ lắc. Giữ khuỷu tay hơi chùng.
- Chống chân quá sớm. Thò chân xuống khi xe còn chạy làm mất thăng bằng. Chỉ đặt chân khi xe gần như đã dừng hẳn.
- Ngồi quá lùi trên yên. Ngồi xa tay lái khiến bạn khó bóp đều lực và dễ bị đẩy về trước.
Tóm lại
Phanh kết hợp giúp bạn dừng ổn định hơn, nhưng xe chỉ dừng thẳng khi tay bạn bóp đúng: nhả ga hẳn, bóp nhẹ rồi tăng dần, giữ tay lái thẳng, và thêm tay phải khi cần dừng ngắn. Trên mặt đường ướt hay bụi cát, hãy giảm tốc sớm vì CBS không chống bó cứng. Xem thêm các bài về xe ga và chuyên mục xe máy để làm quen trọn vẹn với chiếc xe bạn thuê.