Đầu xe máy lắc qua lại khi chạy nhanh trên đường thẳng: thả lỏng tay, nhả ga từ từ và dừng kiểm tra

Xe máy lắc đầu khi chạy nhanh là tình huống làm nhiều khách thuê xe hoảng nhất trên các trục đường thẳng dài ra ngoại thành. Đang chạy đều, tay lái bỗng tự lắc qua lại, càng ghì càng lắc mạnh. Phản ứng đúng trong vài giây đầu quyết định bạn dừng xe an toàn hay ngã. Bài này nói cách xử lý, những gì cần kiểm tra khi đã dừng, và khi nào phải báo cửa hàng.

Tay lái tự lắc khi chạy là hiện tượng gì

Khi bị lắc, đầu xe dao động sang trái rồi sang phải liên tục, nhịp nhanh dần, dù bạn không hề đánh lái. Nó khác với cảm giác rung nhẹ ở tay do máy hay do mặt đường gồ ghề. Rung thì xe vẫn đi thẳng, còn lắc thì bánh trước bắt đầu ngoáy theo.

Hiện tượng này hay xuất hiện ở tốc độ cao hơn mức bạn quen chạy trong phố, khi xe vừa vượt qua một chỗ gợn trên mặt đường, hoặc lúc xe tải lớn vượt qua tạo luồng gió. Ở tốc độ thấp hiếm khi thành nguy hiểm. Ở tốc độ cao, nếu xử lý sai, dao động có thể lớn đến mức hất người lái khỏi xe.

Xử lý khi xe máy lắc đầu khi chạy nhanh

Cái sai phổ biến nhất là gồng cứng tay để giữ cho đầu xe đứng yên. Tay càng cứng, mọi rung động từ bánh trước càng truyền thẳng vào người, rồi từ người dội ngược lại tay lái. Làm theo thứ tự sau:

1. Thả lỏng tay. Giữ tay lái nhẹ như cầm một tờ báo, khuỷu tay hơi chùng. Để đầu xe tự tìm lại thế cân bằng.
2. Nhả ga từ từ. Vặn ga về dần đều, không giật hết một lần. Tốc độ giảm từ từ thì dao động cũng dịu theo.
3. Không phanh gấp, nhất là phanh trước. Bóp mạnh phanh trước khi bánh đang ngoáy dễ làm xe đổ. Chờ đến khi đầu xe đã đỡ lắc mới phanh nhẹ, ưu tiên phanh sau.
4. Mắt nhìn xa phía trước. Không cúi nhìn bánh xe hay đồng hồ. Nhìn xa giúp giữ hướng đi và giữ người bình tĩnh.
5. Ngồi vững, dồn trọng tâm xuống yên. Hai bàn chân đặt chắc trên sàn hoặc gác chân. Nếu đang ngồi quá lùi về sau, nhích lên một chút để đầu xe có thêm trọng lượng.

Khi tốc độ đã xuống, bật xi nhan, quan sát gương rồi tấp hẳn vào lề. Trình tự tấp lề an toàn có trong bài tấp xe máy vào lề rồi nhập lại dòng xe.

Đừng làm những việc này

• Đừng cố đánh lái ngược lại để “dập” cơn lắc. Bạn sẽ đánh lệch nhịp và làm dao động tăng.
• Đừng tăng ga để “vượt qua” cơn lắc khi chưa rõ nguyên nhân.
• Đừng buông một tay để ra hiệu hay chỉnh đồ trên xe khi đầu xe còn đang lắc.

Vì sao đầu xe lắc ở tốc độ cao

Biết nguyên nhân giúp bạn kiểm tra đúng chỗ khi dừng. Với xe thuê đi đường dài, các nguyên nhân thường gặp là:

• Lốp: lốp non hơi, mòn lệch, có vết phồng hoặc dính đinh xì chậm. Lốp trước có vấn đề là nghi phạm số một.
• Tải phía sau: ba lô nặng buộc trên baga sau, đồ chất cao, người ngồi sau ngồi quá lùi. Đuôi xe nặng làm đầu xe nhẹ, bánh trước bám đường kém.
• Đồ treo ở đầu xe: túi nặng treo trên móc phía trước, giỏ đồ ở đầu xe làm thay đổi cách đầu xe xoay.
• Bánh và cổ lái: vành bị cong sau một cú sập ổ gà, căm lỏng trên xe vành nan, cổ lái bị rơ, giảm xóc trước yếu.
• Mặt đường và gió: vệt lún do xe tải, mặt đường gợn sóng, gió ngang mạnh hoặc luồng gió khi xe container vượt qua.

Gió ngang trên cầu lớn là chuyện riêng, bạn có thể đọc thêm bài giữ lái khi gió ngang trên cầu Nhật Tân và Vĩnh Tuy.

Dừng kiểm tra những gì

Dừng ở chỗ rộng, khuất khỏi dòng xe, tắt máy và dựng chân chống. Không đứng kiểm tra ngay mép làn đường đang có xe tải chạy.

Lốp và bánh xe

1. Bóp thử lốp trước và lốp sau bằng tay, so hai bánh với nhau. Lốp mềm lún hẳn là non hơi.
2. Nhìn quanh mặt lốp tìm đinh, vết rách, chỗ phồng.
3. Nhấc nhẹ hoặc dắt xe chậm để xem bánh có đảo, vành có méo không.

Mức hơi chuẩn của từng xe theo tem dán trên xe hoặc sổ hướng dẫn, đừng bơm theo cảm giác. Nếu lốp xì dần, xem thêm bài xử lý khi xe máy xịt lốp lúc đang chạy.

Đồ chở và cách ngồi

Tháo bớt đồ nặng khỏi baga sau. Với xe ga như Vision hay Air Blade, đồ nặng nên để ở sàn để chân hoặc cốp, ba lô thì người lái đeo trên lưng. Buộc đồ sát yên, thấp và cân hai bên. Người ngồi sau ngồi sát lên, không ngả ra sau.

Cổ lái và giảm xóc

Bóp chặt phanh trước rồi đẩy xe tới lui. Nghe tiếng lục cục ở đầu xe hoặc thấy cổ lái rơ thì đây là việc của thợ. Ấn mạnh đầu xe xuống vài lần xem giảm xóc có nhún đều, có vệt dầu chảy không.

Đi tiếp hay dừng hẳn

Sau khi chỉnh lại đồ và lốp, chạy thử chậm một đoạn ngắn ở làn sát lề. Tăng tốc độ từ từ, tay vẫn thả lỏng. Nếu đầu xe đã ổn, đi tiếp ở tốc độ vừa phải hơn lúc trước.

Nếu vẫn lắc, hoặc bạn thấy cổ lái rơ, vành méo, lốp phồng, thì không đi tiếp với tốc độ cao. Ví dụ: bạn chạy Đại lộ Thăng Long hướng Hòa Lạc, đầu xe lắc mỗi khi xe tải vượt. Dừng lại mới thấy cái ba lô to buộc cao trên baga sau. Chuyển ba lô lên lưng, xe thường chạy êm trở lại.

Trên quốc lộ 5 hướng Hải Dương hay quốc lộ 6 hướng Hòa Bình, xe tải nhiều và mặt đường có đoạn hằn vệt lún. Ở những đoạn này nên chạy chậm hơn bình thường, giữ khoảng cách với xe tải và đi đúng làn cho xe máy. Lưu ý xe máy không được đi vào đường cao tốc.

Với xe thuê: báo cửa hàng trước khi đi tiếp

Xe thuê có hiện tượng lắc đầu thì gọi cho cửa hàng trước khi quyết định chạy tiếp. Khách thuê xe ở chỗ chúng tôi tại 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, Hà Nội gọi 0942 467 674 trong giờ mở cửa 09:00–21:00. Khi gọi, nói rõ:

• Xe lắc ở tốc độ khoảng bao nhiêu, trên đoạn đường nào.
• Đang chở gì, chở mấy người.
• Lốp, vành, cổ lái bạn kiểm tra thấy ra sao.
• Vị trí hiện tại để cửa hàng hướng dẫn chỗ sửa gần nhất.

Đừng tự tháo cổ lái hay đổi lốp ở tiệm ven đường khi chưa trao đổi. Việc sửa chữa và chi phí phát sinh cần xác nhận trực tiếp với cửa hàng.

Trước chuyến đi dài, kiểm tra lốp và cách chất đồ ngay tại Hà Nội sẽ tránh được phần lớn những lần lắc đầu xe. Xem thêm các bài trong cụm kỹ năng lái cơ bản và chuyên mục kỹ năng lái xe máy để chuẩn bị kỹ hơn.