Đang chạy trên đường đê hay quốc lộ ngoại thành mà trời bỗng tối sầm, người đi xe máy chỉ còn vài phút để quyết định. Biết đọc dấu hiệu sắp có giông giúp bạn chọn chỗ dừng khi còn chủ động, mặc áo mưa lúc gió chưa giật, thay vì bị cơn giông bắt gọn giữa cánh đồng trống. Dưới đây là những điều tôi vẫn dặn khách thuê xe trước mỗi chuyến đi xa mùa hè.
Vì sao giông mùa hè quanh Hà Nội hay bắt người đi xe máy giữa đường
Giông mùa hè quanh Hà Nội thường hình thành vào chiều muộn, sau một buổi sáng nắng gắt và oi bức. Đám mây phát triển rất nhanh: từ lúc chỉ là một cụm trắng phía chân trời đến khi trút mưa có khi chưa tới một tiếng. Ai đang chạy xe về phía đám mây thì tự rút ngắn khoảng thời gian ấy.
Những đoạn đường đáng ngại nhất là nơi trống trải và ít chỗ trú: Đại lộ Thăng Long đoạn qua cánh đồng Hoài Đức, Quốc Oai, đường đê sông Hồng, đường Võ Nguyên Giáp hướng sân bay Nội Bài, hay mặt cầu lớn như cầu Nhật Tân. Ở đó gió không bị nhà cửa chắn và hai chỗ có mái che có thể cách nhau vài cây số, nên phải nhận ra cơn giông từ xa.
Nhìn trời đoán mưa khi đi xe: đọc mây trước tiên
Mây dựng đứng như cột, đỉnh bè ra
Đám mây sinh giông thường cao vượt hẳn xung quanh, sườn trắng như bông súp lơ, đỉnh có khi bè ngang như cái đe. Khi chân mây chuyển từ xám chì sang đen sẫm, đám mây đó đã sẵn sàng đổ mưa. Nếu nó nằm đúng hướng bạn sắp đi tới, hãy tính phương án dừng ngay từ lúc này.
Dải mây thấp cuộn ở mép trước
Ngay trước khi giông tràn tới, nhiều lần xuất hiện một dải mây thấp, tối màu, trông như mái hiên kéo dài ở mép trước đám mây đen. Bên dưới dải mây này thường là luồng gió mạnh nhất của cơn giông. Thấy nó đã gần trên đầu, cộng thêm ánh sáng giữa chiều tụt xuống như lúc chạng vạng, nghĩa là gió giật chỉ còn tính bằng phút.
Gió đổi chiều, hơi lạnh và bụi cuốn: dấu hiệu sắp có giông rõ nhất trên đường
Mây có thể bị nhà cao tầng che khuất, nhưng gió thì người đi xe máy cảm nhận được ngay. Trước cơn giông hay có một quãng lặng gió, trời oi ngột, rồi bất chợt một luồng gió mát lạnh ùa tới từ phía đám mây. Nhiệt độ có thể hạ rõ rệt chỉ trong vài phút, mùi đất ẩm xộc vào mũi dù chưa có hạt mưa nào.
Trên mặt đường, bạn sẽ gặp những dấu hiệu cụ thể sau:
- Lá khô, túi ni lông, giấy vụn bị cuốn thành vòng hoặc bay ngang tầm mắt.
- Cột bụi đất bốc lên ở công trường, bãi đất trống, ruộng vừa gặt hai bên đường.
- Hàng cây ven đường cùng ngả mạnh về một phía, cành nhỏ bắt đầu rụng.
- Tay lái bị đẩy lệch nhẹ mỗi khi đi qua khoảng trống giữa hai dãy nhà.
Bụi cuốn vừa bay vào mắt người đội mũ nửa đầu, vừa để lại lớp cát mỏng làm bánh xe kém bám. Thấy bụi bốc lên thì hạ kính mũ, giảm tốc và giãn khoảng cách với xe trước.
Đếm giây giữa chớp và sấm để biết còn bao nhiêu thời gian
Âm thanh đi được khoảng một cây số trong ba giây. Thấy chớp thì đếm số giây tới khi nghe sấm, chia cho ba là ra khoảng cách gần đúng tới chỗ sét đánh. Nếu con số này ngắn dần qua mỗi lần, cơn giông đang tiến về phía bạn.
Nhiều hướng dẫn an toàn sét dùng một mốc dễ nhớ: khi chớp và sấm cách nhau dưới 30 giây, bạn đã ở trong vùng sét có thể đánh tới và nên vào nơi trú ngay. Sau tiếng sấm cuối cùng, chờ thêm khoảng 30 phút rồi mới chạy tiếp trên đường trống. Trên xe máy giữa cánh đồng, bạn là điểm cao nhất xung quanh.
Trước chuyến đi, xem bản tin cảnh báo dông, lốc, sét của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn quốc gia hoặc ứng dụng thời tiết để biết chiều nay có nguy cơ hay không.
Trời sắp mưa đi xe máy: lúc nào nên tấp vào
Quy tắc của tôi: thấy từ hai dấu hiệu trở lên cùng lúc, chẳng hạn mây đen ở hướng trước mặt kèm gió đổi chiều, hoặc bụi cuốn kèm sấm gần, thì bắt đầu tìm chỗ dừng, không cố thêm một đoạn nữa. Lúc này đường còn khô, gió chưa giật hết sức. Khi cơn giông đã quật mạnh, các mốc buộc phải dừng hẳn được phân tích trong bài mưa dông kèm gió giật: khi nào nên dừng hẳn.
Các bước nên làm theo thứ tự:
- Bật xi nhan sớm, liếc gương rồi giảm tốc từ từ, không phanh gấp vì xe phía sau cũng đang vội.
- Chọn chỗ có mái chắc chắn: hiên nhà dân, cửa hàng, quán nước có tường, hoặc mái che trạm xăng nhưng đứng xa cột bơm và không chắn lối xe vào.
- Dắt xe vào sát phía trong, dựng chân chống giữa nếu nền phẳng để xe khó bị gió xô đổ.
- Mặc áo mưa, cất điện thoại và giấy tờ vào túi chống nước, kiểm tra đèn trước khi đi tiếp.
Những chỗ không nên trú: gốc cây to đứng một mình, chân cột điện, dưới biển quảng cáo lớn, cạnh giàn giáo công trình và gầm cầu vượt. Dừng dưới gầm cầu vượt chiếm luôn làn xe đang chạy, rất dễ bị xe sau đâm vào khi mưa làm tầm nhìn kém. Nếu giông ập tới lúc bạn đang ở giữa cầu, bài mưa ập xuống khi đang ở giữa cầu Nhật Tân, Vĩnh Tuy chỉ rõ nên đi tiếp tới đâu mới dừng.
Mặc áo mưa đúng lúc và chọn đúng loại
Mặc áo mưa trước khi gió giật luôn dễ hơn mặc giữa gió. Áo mưa cánh dơi trùm cả xe hứng gió như cánh buồm, có thể kéo lệch tay lái hoặc quấn vào bánh sau khi gió quật mạnh. Đi xa mùa hè, bộ áo quần mưa hai mảnh gọn và an toàn hơn hẳn. Nếu thuê xe đi ngoại thành, hãy tự mang một bộ vừa người và hỏi cửa hàng khi đặt xe xem xe có kèm những gì.
Khi nào có thể đi tiếp
Giông mùa hè thường trút mạnh nhất ở quãng đầu rồi nhỏ dần. Hãy chờ gió lặng hẳn, mưa chuyển sang hạt đều và không còn nghe sấm gần rồi mới lên đường. Sau giông, đường có thể có cành gãy, dây điện võng thấp và vũng nước che ổ gà; cách xử lý có trong bài sau giông bão: cây đổ, cành gãy và dây điện rơi xuống đường.
Với chuyến dài ra Ba Vì, Sóc Sơn hay Sơn Tây, xuất phát sớm và về trước chiều muộn là cách giảm rủi ro đơn giản nhất; xem thêm bài giờ mặt trời lặn theo mùa.
Lúc ngồi chờ giông qua, hãy xem thêm các tình huống thời tiết khác trong chuyên mục thời tiết và đường sá, hoặc ôn lại nền tảng ở mục kỹ năng lái xe máy.