Người mới lái trong phố đông Hà Nội hay phanh muộn không phải vì phản xạ kém, mà vì bàn tay còn đang ôm chặt tay nắm, phải mất một nhịp mới với tới tay phanh. Thói quen đặt ngón tay sẵn trên tay phanh, dân lái xe hay gọi là che phanh, xóa đi nhịp chậm đó. Làm sai thì nó lại thành rà phanh: đèn phanh sáng suốt dọc phố, xe sau không còn tin tín hiệu của bạn. Bài này nói cách làm đúng, lúc nào nên làm và lúc nào nên thôi.
Đặt ngón tay sẵn trên tay phanh là làm thế nào
Che phanh là đặt hờ hai ngón, thường là ngón trỏ và ngón giữa, lên tay phanh. Ngón áp út, ngón út và lòng bàn tay vẫn ôm tay nắm để giữ lái. Ngón tay chạm nhẹ vào cần, không đè, không kéo.
Vị trí các tay phanh khác nhau theo loại xe, cần nhớ trước khi tập:
- Xe tay ga như Honda Vision, Air Blade, Click: tay phải là phanh trước, tay trái là phanh sau.
- Xe số như Honda Wave: tay phải là phanh trước, phanh sau là bàn đạp dưới chân phải.
- Xe côn tay: tay trái là côn, không phải phanh, đừng nhầm khi che.
Xe tay ga thì ở đoạn rất đông có thể che cả hai bên. Xe số thì tay phải che phanh trước, mũi chân phải đặt gần bàn đạp phanh sau nhưng không đè lên.
Khuỷu tay hơi chùng, vai thả lỏng thì ngón tay mới đặt hờ được lâu mà không mỏi. Xem thêm bài tư thế điều khiển xe máy chắc tay nếu bạn hay gồng cứng tay.
Vì sao che phanh giúp phản xạ nhanh hơn
Khi thấy nguy hiểm, mắt và đầu xử lý gần như tức thì, nhưng tay còn phải buông tay nắm, duỗi ngón, móc vào cần phanh rồi mới bóp. Khoảng đó chỉ là một khoảnh khắc ngắn. Có điều ở tốc độ chừng 30 km/h, mỗi giây xe đi được khoảng tám mét, nên chậm một nhịp tay cũng đủ để mất vài mét quý giá.
Trong phố cũ, vài mét đó là khoảng cách giữa dừng kịp và chạm vào người bước ra từ quán. Ngón tay đã nằm sẵn trên cần thì việc còn lại chỉ là bóp, và lực bóp cũng đều hơn vì không phải vồ vội.
Khi nào nên che phanh trong phố đông
Che phanh hợp với những đoạn mà tình huống có thể xảy ra bất cứ lúc nào:
- Phố cổ như Hàng Bạc, Hàng Buồm, nơi hàng quán và người đi bộ tràn xuống lòng đường. Tối cuối tuần nhiều đoạn quanh đây thành phố đi bộ, xe máy không được vào, nên xem biển trước khi rẽ.
- Trục đông xe giờ cao điểm như Xã Đàn, Nguyễn Trãi, Cầu Giấy, khi xe phía trước nhấp phanh liên tục.
- Cổng trường giờ tan học, cổng chợ, đầu ngõ nhỏ có xe lao ra.
- Lúc đi qua hàng ô tô đỗ ven đường, khi cửa xe có thể bật mở bất cứ lúc nào.
- Ngã tư không đèn, điểm dừng xe buýt, đoạn có xe ôm công nghệ hay tấp vào đón khách.
Gặp những đoạn này, chủ động chuyển ngón tay sang cần phanh trước khi vào, đừng đợi thấy nguy hiểm mới chuyển.
Khi nào nên thôi, ôm lại tay nắm
Che phanh không phải tư thế để giữ cả buổi. Nên trả ngón tay về tay nắm khi:
- Đường thoáng, tốc độ ổn định, tầm nhìn xa, như lúc chạy trên cầu Nhật Tân hay đường ven hồ Tây vắng xe.
- Cần vặn ga đều để lên dốc, lên cầu hoặc nhập dòng xe, vì tay phải vừa ga vừa che phanh rất dễ bóp nhầm.
- Mặt đường xóc, nhiều ổ gà, cần cả bàn tay giữ chắc lái.
- Tay đã mỏi, vì ngón căng lâu sẽ tự đè xuống cần mà bạn không để ý.
Vào đoạn đông thì che, ra đoạn thoáng thì thả, đổi qua lại nhiều lần trong một quãng đường là bình thường.
Tránh rà phanh tay xe máy khi đang che phanh
Rà phanh là để ngón tay đè nhẹ lên cần đến mức má phanh đã chạm, xe hơi ghì lại và đèn phanh phía sau sáng. Đây là lỗi hay gặp nhất của người mới che phanh.
Rà phanh gây hại gì
- Đèn phanh sáng vô cớ. Xe sau thấy đèn đỏ suốt nên quen bỏ qua, đến khi bạn phanh thật thì họ phản ứng chậm.
- Phanh nóng và mòn nhanh. Má phanh cọ liên tục, lúc cần phanh gấp có thể ăn kém đi.
- Xe nặng ga, tốn xăng, vì máy phải kéo ngược lại chính phanh của mình.
Muốn xe sau hiểu đúng ý mình, đèn phanh chỉ nên sáng khi bạn thật sự giảm tốc. Bài báo cho xe phía sau biết bạn giảm tốc nói cách nhá phanh có chủ đích.
Cách che mà không đè
- Kiểm tra độ rơ của cần phanh lúc xe dừng: bóp từ từ, cảm nhận đoạn cần đi được trước khi phanh bắt.
- Nhờ người đứng sau xe xem đèn phanh, bạn đặt ngón tay như khi chạy. Đèn sáng tức là ngón đang đè quá tay.
- Đặt ngón ở phần ngoài của cần, chạm bằng đầu ngón, không gác cả đốt ngón lên.
- Giữ trọng lượng tay trên tay nắm, không dồn sức nặng của cánh tay xuống ngón tay.
- Tách việc ga và phanh. Muốn phanh thì nhả ga trước rồi mới bóp, không vặn ga khi ngón vẫn đang đè cần.
Khi đang chạy, dấu hiệu dễ nhận nhất là xe cứ ghì nhẹ, phải vặn thêm ga mới giữ được tốc độ. Gặp cảm giác đó thì nhấc ngón lên một chút.
Luyện thói quen trước khi ra phố đông
Đừng tập che phanh lần đầu ngay giữa phố Hàng Bạc. Ra một bãi trống, chạy chậm vòng tròn và tập:
- Chuyển qua lại giữa ôm tay nắm và che phanh mà xe vẫn chạy thẳng, không lắc lái.
- Từ tư thế che phanh, bóp dần hai phanh để dừng êm, không giật.
- Từ tư thế che phanh, dồn lực phanh mạnh hơn để dừng ở một vạch đánh dấu trước.
Bài tập phanh dừng đúng vạch ở bãi trống có bài tập cụ thể. Khi đã quen, đọc tiếp cách phanh gấp mà không khóa bánh để biết dồn lực thế nào khi có người băng ngang.
Lưu ý khi đi xe máy thuê
Mỗi xe có độ rơ cần phanh khác nhau. Xe ở nhà bạn quen bóp sâu mới ăn, xe thuê có thể ăn sớm hơn, nên che phanh theo thói quen cũ rất dễ thành rà phanh. Nhận xe xong, bóp thử cả hai phanh vài lần rồi mới chạy.
Một số xe tay ga có phanh kết hợp, bóp tay trái thì cả hai bánh cùng phanh. Hỏi cửa hàng khi nhận xe để biết chiếc mình đi có kiểu này không. Thấy cần phanh lỏng, phải bóp sát tay nắm mới ăn, hoặc đèn phanh sáng mãi không tắt, gọi cửa hàng ở 0942 467 674 trước khi chạy tiếp.
Che phanh là một mảnh trong bộ phản xạ nền khi đi phố. Các phần còn lại như nhìn xa, chọn tốc độ, giữ khoảng cách có trong mục kỹ năng lái cơ bản và chuyên mục kỹ năng lái xe máy.