Phanh gấp xe máy đúng cách là kỹ năng bạn chỉ dùng vài lần, nhưng lần nào cũng quyết định có va chạm hay không. Ở Hà Nội, tình huống quen thuộc nhất là một người bất ngờ bước ra giữa hai ô tô đỗ, hoặc một nhóm khách đi bộ băng ngang phố cổ Hoàn Kiếm mà không nhìn sang. Lúc đó bạn chỉ có khoảng một hai giây. Bài này nói cách dùng hai giây ấy: bóp phanh theo thứ tự nào, người ngồi ra sao, mắt nhìn đâu để xe dừng nhanh mà không trượt bánh.
Vì sao bóp mạnh một phát lại dễ ngã
Khi bạn phanh, trọng lượng của xe và người dồn về phía trước. Bánh trước bị ép xuống mặt đường nên bám tốt hơn và chịu được lực phanh lớn hơn. Nhưng việc dồn tải này cần một khoảnh khắc ngắn. Nếu bạn giật mạnh tay phanh trước ngay lập tức, bánh trước có thể bị khóa trước khi kịp được ép xuống, đầu xe trượt đi và người đổ theo.
Bánh sau thì ngược lại: càng phanh mạnh, nó càng nhẹ đi, nên giữ nguyên lực phanh sau như lúc đầu thì rất dễ bị khóa, đuôi xe lắc sang một bên.
Từ đó có hai lỗi tôi thấy nhiều nhất ở người mới thuê xe. Một là chỉ dùng phanh sau vì sợ phanh trước, quãng dừng dài ra rõ rệt. Hai là hoảng quá bóp giật cả hai tay hết cỡ, bánh khóa và xe trượt.
Thứ tự phanh gấp xe máy đúng cách
Trước hết cần nhớ vị trí phanh trên xe bạn đang đi. Trên xe ga như Vision, Air Blade, Click hay Mio, phanh trước là tay phải, phanh sau là tay trái. Trên xe số như Wave, phanh trước vẫn là tay phải, phanh sau là bàn đạp dưới chân phải.
-
Nhả ga hoàn toàn. Lỗi rất hay gặp trên xe ga là tay phải vừa bóp phanh vừa vẫn còn vặn ga. Khi bóp, hạ cổ tay xuống cho tay ga trả về hết.
-
Bóp cả hai phanh cùng lúc, siết chứ không giật. Nhịp đầu nhẹ để ăn hết độ rơ của tay phanh, rồi tăng lực nhanh và đều. Cả quá trình chỉ trong chưa đầy một giây, không phải bóp rề rà.
-
Dồn lực về phanh trước khi đầu xe chúi xuống. Trên đường khô, phanh trước gánh phần lớn việc dừng xe. Phanh sau giữ ở mức vừa phải và nới bớt dần khi cảm thấy đuôi xe nhẹ đi.
-
Giữ xe thẳng cho tới khi dừng. Không đánh lái lúc đang phanh hết lực. Xe nghiêng càng nhiều thì lốp càng ít độ bám dành cho việc phanh.
-
Dừng hẳn rồi mới chống chân. Đặt chân xuống khi xe còn trôi dễ làm bạn mất thăng bằng. Dừng xong, vẫn giữ phanh và liếc gương xem xe phía sau có áp sát không.
Vai trò từng phanh được giải thích kỹ trong bài phanh trước và phanh sau phối hợp thế nào.
Xe có phanh kết hợp hoặc ABS
Một số mẫu xe ga có phanh kết hợp: bóp phanh tay trái thì xe tự chia một phần lực sang bánh trước. Một số phiên bản khác có ABS ở bánh trước, khi bóp mạnh bạn có thể thấy tay phanh rung nhẹ, đó là hệ thống đang làm việc, cứ giữ lực. Xe bạn thuê có những gì thì hỏi cửa hàng khi nhận xe, đừng mặc định xe nào cũng có ABS.
Tư thế người khi dừng gấp
Khi xe chúi xuống, quán tính đẩy người bạn về phía trước. Nếu bạn chống lại bằng cách duỗi thẳng và khóa cứng hai tay, toàn bộ trọng lượng dồn lên tay lái, chỉ cần một bên tay đẩy mạnh hơn là đầu xe lệch hướng.
Thay vào đó, hãy giữ người bằng phần dưới. Với xe số, kẹp chặt hai đầu gối vào thân xe. Với xe ga, tì hai bàn chân chắc vào sàn để chân. Khuỷu tay hơi cong, vai thả lỏng, lưng thẳng tự nhiên. Tay lúc này chỉ làm việc bóp phanh và giữ hướng.
Nếu chở người ngồi sau, họ sẽ đổ dồn về phía bạn. Dặn trước người ngồi sau bám chắc tay nắm sau hoặc ôm eo người lái.
Mắt nhìn vào khoảng trống, không nhìn vào người
Xe đi theo hướng mắt. Nhìn chằm chằm vào người đang băng ngang thì tay bạn vô thức lái về phía đó. Hãy nhìn vào khoảng trống nơi bạn muốn xe dừng lại hoặc đi qua.
Phanh và lách là hai việc khác nhau. Nếu còn đủ khoảng cách và có đường thoát rõ ràng, có thể nới phanh để lượn qua phía sau người đi bộ. Nhưng đừng vừa phanh hết lực vừa bẻ lái, vì đó là cách nhanh nhất để mất bám.
Người đi bộ ở Hà Nội thường đi đều bước và trông chờ xe tự tránh. Lượn ra phía sau lưng họ an toàn hơn lượn lên phía trước, vì người đang đi sẽ tiến tới chứ hiếm khi đứng lại. Khó đoán nhất là người đi được nửa đường rồi quay lại, hoặc chạy theo đứa trẻ. Gặp cảnh đó thì ưu tiên dừng thẳng.
Khi bánh xe đã bị khóa
Bánh trước khóa: bạn cảm thấy tay lái cứng đờ, đầu xe trượt sang một bên. Nhả ngay phanh trước rồi bóp lại tăng dần. Đừng giữ nguyên tay phanh mà chờ xe tự bám lại.
Bánh sau khóa: nghe tiếng lốp rít, đuôi xe lắc nhẹ. Nếu xe vẫn thẳng, giữ tay lái thẳng, mắt nhìn phía trước và để xe dừng hẳn. Đừng thả phanh sau đột ngột khi đuôi xe đã lệch nhiều, vì bánh bám lại bất ngờ có thể làm xe giật mạnh.
Đường ướt, vạch sơn, nắp cống, lá rụng: độ bám kém hơn hẳn. Bóp sớm hơn, tăng lực chậm hơn, và tránh dồn lực phanh khi bánh trước đang nằm trên vạch sơn hay nắp sắt.
Để ít khi phải phanh gấp
Phanh gấp giỏi đến đâu cũng không bằng việc không phải phanh gấp. Ở những chỗ người đi bộ xuất hiện bất ngờ, tôi luôn đặt sẵn hai ngón tay lên tay phanh trước:
- Các tuyến phố quanh phố cổ Hoàn Kiếm buổi tối, khi khách du lịch đi bộ tràn xuống lòng đường.
- Cổng trường giờ tan học, phụ huynh dừng xe đón con ngay mép đường.
- Đoạn có xe buýt đỗ đón khách, người xuống xe thường vòng qua đầu xe buýt.
- Cổng chợ và các ngõ đổ ra đường lớn ở Long Biên, Đống Đa, Thanh Xuân.
Giữ khoảng cách đủ xa với xe phía trước theo quy tắc hai giây, đi chậm lại khi chạy dọc hàng ô tô đỗ ven đường, và chọn tốc độ theo đoạn đường nhìn thấy. Ở vạch kẻ đường dành cho người đi bộ, hãy giảm tốc và nhường từ xa.
Tập phanh gấp trước khi cần đến
Phản xạ chỉ có khi đã tập. Chọn một bãi vắng hoặc đoạn đường thẳng không người vào sáng sớm, đặt một mốc dễ nhìn như chai nước. Chạy chậm tới mốc rồi phanh theo đủ năm bước, cảm nhận lúc đầu xe chúi xuống. Khi đã dừng thẳng và đều, tăng tốc độ lên một chút sau mỗi lượt.
Với xe thuê, nên làm quen độ ăn phanh ngay trong vài trăm mét đầu ở chỗ vắng. Mỗi chiếc xe có độ rơ tay phanh khác nhau, đừng để lần bóp mạnh đầu tiên rơi vào lúc có người băng ngang.
Khi nhận xe, nếu thấy tay phanh rơ nhiều, phanh kêu rít hoặc xe kéo lệch một bên khi bóp, hãy báo ngay. Cửa hàng chúng tôi ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00–21:00, số điện thoại 0942 467 674; đang đi mà phanh có biểu hiện lạ thì dừng lại và gọi để được hướng dẫn.
Bạn có thể tập tiếp các kỹ năng nền trong chuyên mục kỹ năng lái cơ bản và xem toàn bộ nhóm bài ở trang kỹ năng lái xe máy.