Nhóm bạn trẻ thuê xe đi chơi quanh Hà Nội rất hay quay video trên đường: người lái buông tay giơ lên chào máy quay, ngồi lệch hẳn sang một bên cho dáng đẹp, hoặc ngoảnh ra sau nói chuyện với xe đi cùng. Những tư thế lái xe máy bị cấm này được luật gọi tên khá cụ thể. Bài này trích nguyên văn điều luật, tách từng hành vi, và ghi rõ phần nào là luật, phần nào chỉ là khuyến nghị an toàn.
Đây là thông tin tham khảo, quy định có thể thay đổi. Bài không nêu mức phạt; hành vi vi phạm có thể bị xử phạt theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP.
Tư thế lái xe máy bị cấm theo khoản 3 Điều 33
Căn cứ là Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15, đọc theo văn bản hợp nhất số 55/VBHN-VPQH. Điều 33 dành cho người lái xe, người được chở và hàng hóa trên xe mô tô, xe gắn máy. Khoản 3 mở đầu: “Người lái xe mô tô hai bánh, xe mô tô ba bánh, xe gắn máy không được thực hiện các hành vi sau đây”. Hai điểm liên quan trực tiếp đến tư thế điều khiển, nguyên văn:
“d) Buông cả hai tay; đi xe bằng một bánh đối với xe mô tô, xe gắn máy hai bánh; đi xe bằng hai bánh đối với xe mô tô, xe gắn máy ba bánh;”
“e) Ngồi về một bên điều khiển xe; đứng, nằm trên xe điều khiển xe; thay người lái xe khi xe đang chạy; quay người về phía sau để điều khiển xe hoặc bịt mắt điều khiển xe; sử dụng chân chống hoặc vật khác quệt xuống đường khi xe đang chạy;”
Với xe máy hai bánh mà khách thường thuê, tách ra thành từng hành vi:
- Buông cả hai tay.
- Đi xe bằng một bánh.
- Ngồi về một bên điều khiển xe.
- Đứng trên xe điều khiển xe.
- Nằm trên xe điều khiển xe.
- Thay người lái xe khi xe đang chạy.
- Quay người về phía sau để điều khiển xe.
- Bịt mắt điều khiển xe.
- Sử dụng chân chống hoặc vật khác quệt xuống đường khi xe đang chạy.
Ngoài ra, điểm g cùng khoản là điều khoản mở: “Hành vi khác gây mất trật tự, an toàn giao thông đường bộ.”
Đọc đúng chữ của luật với ba tư thế trong tiêu đề
Buông hai tay
Luật ghi “buông cả hai tay”. Điểm d không nhắc tới buông một tay, nhưng không có nghĩa một tay là thoải mái: tay rời tay lái để cầm điện thoại thì chạm khoản 6 Điều 9, nguyên văn “Dùng tay cầm và sử dụng điện thoại hoặc thiết bị điện tử khác khi điều khiển phương tiện tham gia giao thông đang di chuyển trên đường bộ”; tay cầm ô thì chạm điểm c khoản 3 Điều 33. Khi buộc phải rời một tay vì lý do chính đáng, cách làm cho an toàn có trong bài rời một tay khỏi tay lái khi đang chạy.
Ngồi lệch một bên
Chữ trong luật là “ngồi về một bên điều khiển xe”. Luật không định lượng lệch bao nhiêu thì tính, nên bài này không tự đặt ngưỡng. Khuyến nghị an toàn: ngồi giữa yên, hai chân đặt trên chỗ để chân, vì trọng tâm lệch làm xe khó giữ thăng bằng khi phanh gấp hay qua ổ gà.
Ngoảnh ra sau nói chuyện
Luật cấm “quay người về phía sau để điều khiển xe”. Luật không giải thích quay đầu bao lâu, bao nhiêu độ thì thành vi phạm; việc đánh giá thuộc cơ quan có thẩm quyền. Lưu ý thêm: khi chuyển hướng, khoản 2 Điều 15 vẫn yêu cầu người lái quan sát, nên liếc gương và quan sát xung quanh là việc phải làm, khác với quay hẳn người ra sau trò chuyện. Khuyến nghị an toàn: muốn nói chuyện với xe đi cùng thì đợi lúc dừng hẳn.
Đi một bánh và quệt chân chống
Hai hành vi này hay xuất hiện trong các đoạn video “biểu diễn”: bốc đầu xe cho bánh trước rời mặt đường, hoặc để chân chống chạm đất tóe lửa khi ôm cua. Luật gọi đúng tên cả hai: “đi xe bằng một bánh” ở điểm d và “sử dụng chân chống hoặc vật khác quệt xuống đường khi xe đang chạy” ở điểm e. Với xe thuê, còn một lý do thực tế: chân chống quệt đường có thể làm mòn, cong chân chống, và việc này nên trao đổi thẳng với cửa hàng khi trả xe.
Khi cả nhóm quay video: những quy định khác cũng chạm tới
Một buổi quay video trên đường thường không dừng ở tư thế. Các điều luật dưới đây hay đi kèm:
- Điện thoại: khoản 6 Điều 9 như đã trích ở trên.
- Lạng lách, đánh võng: khoản 5 Điều 9 cấm “Đua xe, tổ chức đua xe, xúi giục, giúp sức, cổ vũ đua xe trái phép; điều khiển phương tiện tham gia giao thông đường bộ lạng lách, đánh võng, rú ga liên tục.”
- Đi dàn hàng ngang: điểm a khoản 3 Điều 33; xem bài đi xe máy theo nhóm bạn, dàn hàng ngang bị cấm thế nào.
- Người ngồi sau: khoản 4 Điều 33 cấm người được chở “Đứng trên yên, giá đèo hàng hoặc ngồi trên tay lái”; chi tiết trong bài người ngồi sau che ô, cầm điện thoại quay phim.
- Đổi lái giữa đường: “thay người lái xe khi xe đang chạy” đã nằm trong điểm e. Muốn đổi người lái thì dừng xe đúng chỗ được dừng.
Khuyến nghị an toàn ngoài phạm vi luật
Phần này không phải quy định, chỉ là thói quen giúp chuyến đi nhẹ nhàng hơn:
- Hai tay luôn trên tay lái, cổ tay thả lỏng, khuỷu tay hơi chùng.
- Mắt nhìn xa phía trước, đặc biệt trên đường ven Hồ Tây hay mặt đê sông Hồng phía Long Biên, nơi có nhiều khúc cong và ngõ cắt ngang.
- Quay video khi xe đã dừng hẳn ở chỗ được phép dừng, không đứng giữa lòng đường. Chỗ nào được dừng có trong bài dừng xe máy giữa phố để hỏi đường.
- Thống nhất trước khi đi cách gọi nhau dừng lại, để không ai phải ngoảnh ra sau giữa đường.
- Đi cung ngoại thành như Ba Vì, Sóc Sơn thì đường đèo dốc càng không phải chỗ để thử dáng lái.
Nguồn tham khảo
- Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15: văn bản trên Cổng Chính phủ; bản hợp nhất 55/VBHN-VPQH. Đã đối chiếu nguyên văn Điều 9 khoản 5 và 6, Điều 15 khoản 2, Điều 33 khoản 3 và 4.
- Nghị định 168/2024/NĐ-CP về xử phạt: văn bản trên Cổng Chính phủ.
Hai tay trên tay lái, ngồi thẳng giữa yên, mắt nhìn phía trước là đủ để tránh cả nhóm hành vi ở điểm d và e. Các bài khác về luật đi đường nằm trong mục quy định giao thông, và toàn bộ chuyên đề ở trang an toàn và pháp lý.