Thuê xe theo tháng và ở nhà mặt phố Hà Nội, ngày nào bạn cũng phải chạy xe qua vỉa hè vào nhà ít nhất hai lần: sáng dắt xe ra, tối đưa xe vào. Ở cơ quan có cổng nằm sau một dải hè cao cũng vậy. Câu hỏi là đi qua hè như thế có phải lỗi không, và đến lúc nào thì việc đó biến thành lỗi đi trên vỉa hè. Bài này đọc lại những gì luật viết, tách rõ phần luật nói thẳng và phần cần thận trọng.
Luật 36/2024 nói gì về vỉa hè
Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 không có một điều riêng cho xe máy đi trên vỉa hè. Các quy định nằm rải ở mấy chỗ:
- Điều 77 khoản 1 xác định công năng: “Lòng đường được sử dụng cho mục đích giao thông; vỉa hè được sử dụng cho người đi bộ.”
- Điều 30 khoản 1 điểm a buộc người đi bộ “phải đi trên vỉa hè, lề đường, đường dành riêng cho người đi bộ”.
- Điều 33 khoản 3 điểm b cấm người lái xe mô tô, xe gắn máy “đi xe vào phần đường dành cho người đi bộ và phương tiện khác”.
- Điều 10 khoản 1 yêu cầu người tham gia giao thông “đi đúng làn đường, phần đường quy định”.
Điều 9, nơi liệt kê các hành vi bị nghiêm cấm, không có khoản nào nhắc riêng tới vỉa hè. Khoản 28 của điều này cấm chung “hành vi khác vi phạm quy tắc giao thông đường bộ quy định tại Chương II của Luật này”, tức là quay về các quy tắc vừa nêu.
Ghép lại: vỉa hè là chỗ của người đi bộ, xe máy đi vào phần đường dành cho người đi bộ là hành vi bị cấm.
Chạy xe qua vỉa hè vào nhà: luật có nói không
Đây là phần cần đọc thận trọng. Trong toàn bộ Luật 36/2024, không có câu nào nêu ngoại lệ “đi qua vỉa hè để vào nhà, cơ quan”. Ngoại lệ này được nhiều trang pháp luật dẫn từ Nghị định 168/2024/NĐ-CP: khi mô tả hành vi điều khiển xe đi trên vỉa hè, nghị định loại trừ trường hợp đi qua vỉa hè để vào nhà, cơ quan. Chúng tôi chưa đối chiếu được câu chữ này trên bản gốc, nên bạn hãy đọc Điều 7 của nghị định ở đường dẫn cuối bài trước khi dựa vào nó.
Kể cả khi ngoại lệ đó đúng như được dẫn, nó chỉ nói về việc đi qua. Nó không cho phép chạy dọc hè, không cho đỗ trên hè, và không miễn nghĩa vụ nhường người đi bộ.
Ranh giới giữa đi qua và đi trên vỉa hè
Cách hiểu thận trọng nhất: đi qua là cắt ngang dải hè, từ lòng đường thẳng vào cổng, quãng ngắn nhất có thể. Còn những cảnh sau thì khó gọi là “đi qua để vào nhà”:
- Lên hè từ đầu phố rồi chạy dọc tới cửa nhà vì lòng đường đang ùn.
- Dùng hè để vòng qua ngã tư hay né đèn đỏ, rồi xuống đường ở phía bên kia.
- Chạy ngược chiều trên hè cho nhanh về nhà ở phía đối diện.
- Đi trên hè giờ tan tầm ở các phố đông như Nguyễn Văn Cừ, Chùa Bộc, chỉ vì “nhà cũng gần đây”.
Cảnh nào bắt đầu bằng việc tránh tắc và kéo dài nhiều mét trên hè thì đã thành đi xe trên phần đường dành cho người đi bộ.
Cách vào nhà mặt phố cho đúng
Rẽ từ lòng đường vào cổng là một lần chuyển hướng. Điều 15 khoản 1 định nghĩa chuyển hướng là “xe rẽ trái hoặc rẽ phải hoặc quay đầu xe”, và khoản 2 buộc người lái phải “quan sát, bảo đảm khoảng cách an toàn với xe phía sau, giảm tốc độ và có tín hiệu báo hướng rẽ”. Áp vào cổng nhà:
- Bật xi nhan sớm, nhìn gương, đi sát về phía cổng trước khi tới nơi.
- Nhà ở bên trái chiều đi: khoản 3 cùng điều buộc nhường người đi bộ, xe thô sơ, “xe đi ngược chiều”. Đợi dòng ngược chiều thưa rồi mới cắt ngang.
- Chọn điểm lên hè ngay trước cổng, không lên sớm hơn.
- Nhường người đi bộ trên hè. Có người đang đi, dừng ở mép hè chờ họ qua.
- Hè đông hàng quán thì tắt máy, dắt xe. Dắt xe qua đoạn ngắn là cách ít gây va chạm nhất.
Mép hè cao, bậc dốc gồ thì xem kỹ thuật đưa xe lên trong bài xe ga lên vỉa hè cao và dốc nhỏ trong phố.
Từ nhà đi ra cũng vậy: dừng ở mép hè, nhìn hai phía, chỉ xuống lòng đường khi không cắt mặt xe đang tới. Nếu nhà trong ngõ, bài ra từ ngõ nhỏ vào đường lớn nói kỹ cách quan sát.
Đừng biến chỗ đi qua thành chỗ đỗ
Người ở nhà mặt phố hay dừng xe trên hè “một lát” trước cửa. Điều 18 khoản 4 điểm o cấm dừng, đỗ xe “trên lòng đường, vỉa hè trái quy định của pháp luật”; còn điểm k cấm dừng, đỗ “trước cổng và trong phạm vi 05 mét hai bên cổng trụ sở cơ quan, tổ chức có bố trí đường cho xe ra, vào”. Nghĩa là dắt xe vào hẳn trong nhà, đừng để xe chắn lối hè hay chắn cổng cơ quan bên cạnh.
Nhiều phố có vạch vàng trên bó vỉa báo đoạn cấm dừng, đỗ; cách đọc có ở bài vạch vàng sơn trên bó vỉa và mép đường. Chuyện để xe máy trên hè có được không được hỏi đáp riêng trong bài đậu xe máy trên vỉa hè có bị xử lý không.
Người thuê xe theo tháng nên chuẩn bị gì
- Hỏi chủ nhà lối xe vào. Có nhà để xe ở tầng một, có nhà gửi ở ngõ bên cạnh. Biết trước để khỏi phải để xe trên hè.
- Đi xe về trong giờ thấp điểm nếu có thể, để không bị cám dỗ leo hè né tắc.
- Hỏi kỹ khi nhận xe: tiệm ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên mở 09:00–21:00; xe nào dễ dắt qua hè cao thì hỏi trực tiếp.
Xử lý vi phạm
Đi xe trên vỉa hè, dừng hay đỗ xe trên hè trái quy định đều có thể bị xử phạt theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP. Tình huống cụ thể là lỗi gì do cơ quan chức năng xác định. Quy định và cách áp dụng có thể thay đổi, nên đối chiếu văn bản hiện hành.
Tóm lại
Vỉa hè là chỗ của người đi bộ. Luật 36/2024 không nêu ngoại lệ vào nhà; ngoại lệ được dẫn từ nghị định xử phạt, và chỉ an toàn khi bạn hiểu nó là cắt ngang, ngắn nhất, nhường người đi bộ. Chạy dọc hè tránh tắc thì không còn là đi qua. Các quy tắc khác có ở trang quy định giao thông, thuộc chuyên mục an toàn và pháp lý.
Nguồn tham khảo
- Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 (Điều 9, 10, 15, 18, 30, 33, 77): văn bản trên Cổng Chính phủ, bản hợp nhất VBHN 55.
- Nghị định 168/2024/NĐ-CP, Điều 7: văn bản trên Cổng Chính phủ.