Sáng mùng một, cả nhà muốn đưa bà nội đi lễ phủ Tây Hồ, nhưng chỉ có một chiếc xe: người lái phía trước, bà ngồi giữa, một người ngồi sau đỡ bà. Chở người già yếu trên xe máy như vậy có đúng luật không? Bài này đọc nguyên văn Điều 33 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15, chỉ ra chỗ luật nói rõ, chỗ luật bỏ ngỏ, rồi tách riêng phần khuyến nghị an toàn.
Đây là thông tin tham khảo, quy định có thể thay đổi. Bài không nêu mức phạt; hành vi vi phạm có thể bị xử phạt theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP.
Chở người già yếu trên xe máy: nguyên văn khoản 1 Điều 33
“Người lái xe mô tô hai bánh, xe gắn máy chỉ được chở một người, trừ những trường hợp sau thì được chở tối đa hai người: a) Chở người bệnh đi cấp cứu; b) Áp giải người có hành vi vi phạm pháp luật; c) Trẻ em dưới 12 tuổi; d) Người già yếu hoặc người khuyết tật.”
Đọc từng phần:
- Quy tắc chung là một người được chở. Ngoại lệ cho tối đa hai người được chở, tức trên xe nhiều nhất ba người kể cả người lái.
- Điểm d gộp hai nhóm: người già yếu hoặc người khuyết tật. Chỉ cần thuộc một trong hai.
- Phạm vi xe là mô tô hai bánh và xe gắn máy. Theo Điều 34, xe máy điện thuộc một trong hai nhóm này, nên cũng theo khoản 1.
Trường hợp đưa người bệnh đi cấp cứu (điểm a) có những vấn đề riêng, đã phân tích trong bài chở người bệnh đi cấp cứu bằng xe máy.
Người được chở thứ hai là ai
Câu chữ điểm d không nói người còn lại phải là ai. Tình huống quen thuộc nhất là một người đi kèm để giữ ông bà. Hãy hiểu ngoại lệ đúng tinh thần: chuyến đi thực sự đưa người già yếu hoặc người khuyết tật đi, không phải mượn cớ để chở ba người đi chơi. Trường hợp cụ thể có thuộc điểm d hay không do người có thẩm quyền đánh giá khi kiểm tra.
Luật không định nghĩa thế nào là “già yếu”
Cụm “người già yếu” xuất hiện ở khoản 4 Điều 4, điểm a khoản 3 Điều 23, khoản 2 Điều 30 và điểm d khoản 1 Điều 33, nhưng Luật 36/2024 không có định nghĩa, cũng không có mốc tuổi nào.
- “Cao tuổi” không đồng nghĩa “già yếu”. Theo nhiều nguồn tra cứu pháp luật (chưa đối chiếu Công báo), Luật Người cao tuổi năm 2009 gọi người cao tuổi là công dân từ đủ 60 tuổi trở lên. Luật giao thông lại dùng chữ “già yếu”, gắn cả tuổi lẫn sức khỏe, nên đừng coi tuổi 60 là ngưỡng tự động.
- Người khuyết tật được định nghĩa ở khoản 1 Điều 2 Luật Người khuyết tật năm 2010 (theo nguồn tra cứu): người bị khiếm khuyết bộ phận cơ thể hoặc suy giảm chức năng biểu hiện dưới dạng tật, gây khó khăn cho lao động, sinh hoạt, học tập.
Điều 33 không yêu cầu mang giấy tờ chứng minh. Khuyến nghị thực tế: đi khám thì mang giấy hẹn tái khám hoặc sổ khám bệnh; người thân có giấy xác nhận khuyết tật thì mang bản chụp, để khi bị dừng xe có thể trình bày ngắn gọn.
Mũ bảo hiểm: khoản 2 áp dụng cho cả ba người
Khoản 2 Điều 33 viết: “Người lái xe, người được chở trên xe mô tô hai bánh, xe mô tô ba bánh, xe gắn máy phải đội mũ bảo hiểm theo đúng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và cài quai đúng quy cách.”
Câu luật không có ngoại lệ cho người già hay người khuyết tật. Chở ba người thì cần ba chiếc mũ đạt chuẩn, ba cái quai cài chặt. Ông bà hay kêu mũ nặng; chọn mũ nửa đầu nhẹ, vừa cỡ. Cách cài quai đúng có trong bài đội mũ nhưng không cài quai hoặc cài lỏng.
Chở ba người vẫn phải tránh các hành vi bị cấm
Ngoại lệ chỉ nới số người, không nới các điều cấm khác:
- Điểm đ khoản 3 cấm người lái “chở người đứng trên xe, giá đèo hàng hoặc ngồi trên tay lái”. Không để ai ngồi phía trước người lái.
- Khoản 4 cấm người được chở “mang, vác vật cồng kềnh” và “sử dụng ô”. Đi lễ chùa Bồ Đề hay phủ Tây Hồ, mâm lễ to và chiếc ô che nắng cho bà nên để lại.
Danh sách đầy đủ có trong bài người ngồi sau xe máy và hành vi bị luật cấm.
Xe đạp điện không có ngoại lệ cho người già yếu
Điểm b khoản 2 Điều 34 xếp “xe đạp máy, gồm cả xe đạp điện” vào nhóm xe thô sơ, và khoản 1 Điều 31 quy định: “Người điều khiển xe đạp, xe đạp máy chỉ được chở một người, trừ trường hợp chở thêm một trẻ em dưới 07 tuổi thì được chở tối đa hai người.”
Như vậy điểm d Điều 33 không áp dụng cho xe đạp điện. Muốn chở bà cùng người kèm, phải là xe máy hoặc xe máy điện. Khi thuê, hỏi tiệm chiếc xe thuộc loại nào trước khi tính lịch trình.
Được phép chưa chắc đã nên: khuyến nghị an toàn
Phần dưới là kinh nghiệm, không phải quy định của luật.
Trước khi lên xe
- Ông bà phải tự ngồi thẳng suốt quãng đường, chân đặt vững lên gác chân. Người hay chóng mặt, vừa mổ hoặc không tự giữ thăng bằng thì gọi taxi, dù luật cho phép chở.
- Ông bà ngồi giữa, người kèm ngồi sau cùng, vòng tay giữ hờ ở eo.
- Ba người dễ vượt khả năng chở tối đa ghi trong sách hướng dẫn; cách tra có ở bài xe tay ga chở được bao nặng.
Trên đường
- Từ Long Biên sang Bệnh viện Lão khoa Trung ương trên phố Phương Mai, cầu Chương Dương giờ cao điểm rất đông; hẹn khám lệch giờ để tránh phanh dừng liên tục trên dốc cầu.
- Ngày rằm quanh phủ Tây Hồ, gửi xe ở bãi có người trông rồi dìu ông bà đi bộ đoạn cuối.
- Đi chậm, phanh sớm, tránh ổ gà; quãng dài thì cho ông bà nghỉ giữa chừng.
Thuê xe để đưa ông bà đi khám, đi lễ
Khi đặt xe, nói rõ sẽ chở người lớn tuổi và hỏi: xe thuộc loại nào, đi kèm mấy mũ, cỡ nào. Thuê Xe Máy Hà Nội Nguyễn Tú ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00–21:00, điện thoại 0942467674. Giao xe chỉ trong giờ mở cửa; thời gian và chi phí giao nhận xác nhận trực tiếp trước khi đặt.
Nguồn tham khảo
- Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15, đối chiếu văn bản hợp nhất số 55/VBHN-VPQH: nguyên văn khoản 1 đến khoản 4 Điều 33, khoản 1 Điều 31, Điều 34.
- Luật Người cao tuổi năm 2009, Luật Người khuyết tật năm 2010: tóm tắt theo nguồn tra cứu, chưa đối chiếu Công báo.
- Nghị định 168/2024/NĐ-CP về xử phạt.
Tóm lại: luật cho chở tối đa hai người khi chở người già yếu hoặc người khuyết tật, cả ba phải đội mũ cài quai, và ngoại lệ này không dành cho xe đạp điện. Xem thêm mục quy định giao thông và chuyên đề an toàn và pháp lý.