Ngồi sau xe máy che ô khi mưa bất chợt đổ xuống phố cổ là cảnh tôi gặp rất thường, nhất là với khách du lịch đi hai người một xe. Người ngồi sau còn muốn giơ điện thoại quay phố Hàng Mã lúc lên đèn, hay vịn tay vào xe bạn đi cùng cho khỏi lạc nhau. Có việc luật cấm thẳng, có việc không bị cấm nhưng dễ thành nguy hiểm. Bài này tách bạch từng việc để chuyến đi phố không phạm luật.
Ngồi sau xe máy che ô: luật cấm rõ, kể cả khi trời mưa
Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2025, dành riêng khoản 4 Điều 33 cho người được chở trên xe mô tô, xe gắn máy. Sử dụng ô nằm trong danh sách những việc người ngồi sau không được làm. Văn bản không phân biệt trời mưa hay nắng, xe chạy nhanh hay chậm.
Lý do rất thực tế. Chiếc ô mở ra trên xe máy hoạt động như cánh buồm: một cơn gió lùa từ mặt hồ Hoàn Kiếm sang phố Đinh Tiên Hoàng đủ giật mạnh tay người cầm, kéo xe chao sang bên. Gọng ô còn che gương của người lái.
Khoản 3 cùng điều cũng cấm người lái sử dụng ô. Văn bản chỉ ghi “sử dụng ô”, không tách ô cầm tay với khung ô gắn lên xe, nên đừng lách bằng cách buộc ô vào yên hay tay lái xe thuê.
Thay ô bằng gì:
- Trời mưa: cả hai mặc áo mưa bộ, kéo mũ áo mưa sao cho không che mắt người lái.
- Trời nắng: áo chống nắng tay dài, khẩu trang, kính râm; nắng gắt thì nghỉ một quán nước rồi đi tiếp.
- Mưa to kèm sấm sét: tấp vào chỗ được phép dừng, trú dưới mái hiên, đợi qua cơn.
Người ngồi sau xe máy bị cấm gì: danh sách theo Điều 33
Hai điều kiện nền tảng nằm ở khoản 1 và khoản 2: xe chỉ chở một người ngồi sau, trừ vài trường hợp như chở người bệnh đi cấp cứu, trẻ em dưới 12 tuổi, người già yếu hoặc người khuyết tật; và cả hai phải đội mũ bảo hiểm cài quai đúng quy cách. Phần ngoại lệ có ở bài chở người trên xe máy theo quy định hiện hành, cách chọn mũ ở bài mũ bảo hiểm đạt chuẩn và quy định đội mũ.
Khoản 4 liệt kê các hành vi người được chở không được thực hiện:
- Mang, vác vật cồng kềnh. Ôm thùng hàng hay túi đồ to vượt ra ngoài thân xe thuộc nhóm này; xem thêm bài quy định chở hàng cồng kềnh trên xe máy.
- Sử dụng ô, như đã nói ở trên.
- Bám, kéo hoặc đẩy phương tiện khác. Đi theo nhóm, người ngồi sau hay vịn vai bạn ở xe bên cạnh, hoặc duỗi chân đẩy xe bạn bị hết xăng. Cả hai đều rơi đúng vào điểm này.
- Đứng trên yên, giá đèo hàng hoặc ngồi trên tay lái. Đứng hẳn lên yên để quay phố cho cao là vi phạm điểm này.
- Hành vi khác gây mất trật tự, an toàn giao thông. Điều khoản mở cho những việc văn bản không gọi tên nhưng thực tế gây nguy hiểm.
Ngồi sau xe máy quay phim: không bị cấm thẳng, nhưng có giới hạn
Khoản 4 Điều 33 không có dòng nào cấm người ngồi sau cầm điện thoại. Quy định về điện thoại nằm ở khoản 6 Điều 9: cấm dùng tay cầm và sử dụng điện thoại hoặc thiết bị điện tử khác khi điều khiển phương tiện đang di chuyển. Đối tượng của điều này là người cầm lái.
Vì vậy, người ngồi sau ngồi yên, giữ điện thoại sát người quay phố Hàng Đào khi xe chạy chậm, về nguyên tắc không thuộc hành vi bị liệt kê. Ranh giới nằm ở cách quay: nó thành vấn đề khi rơi vào điều khoản mở về hành vi gây mất an toàn, hoặc khi kéo người lái vào vi phạm.
Quay thế nào để không vượt ranh giới
- Giữ điện thoại sát người, không chìa gậy tự sướng ra ngoài thân xe.
- Ngồi yên, không xoay hẳn người ra sau, không nhổm dậy. Đổi trọng tâm đột ngột khiến người lái phải ghì tay lái.
- Không đưa màn hình ra trước mặt người lái, không nhờ người lái cầm hộ. Tay người lái cầm điện thoại khi xe đang chạy là đã chạm khoản 6 Điều 9.
- Không giục người lái phanh gấp hay dừng giữa lòng đường để lấy góc đẹp.
- Luồn dây đeo điện thoại vào cổ tay. Đánh rơi máy rồi cúi xuống nhặt giữa phố đông mới là lúc nguy hiểm nhất.
Người cầm lái cũng có phần trách nhiệm
Theo khoản 3 Điều 33 và khoản 6 Điều 9, người lái cần nhớ:
- Không sử dụng ô, không dùng tai nghe hay thiết bị âm thanh khi lái, trừ thiết bị trợ thính.
- Không buông cả hai tay, không đi dàn hàng ngang với xe bạn để hai người ngồi sau tiện quay nhau.
- Không cầm điện thoại khi xe đang di chuyển, kể cả để xem bản đồ; gắn máy lên giá đỡ và đặt lộ trình trước.
- Giữ tốc độ chậm, đều trong phố cũ; bài tốc độ tối đa cho xe máy trong phố cũ Hà Nội nói kỹ hơn.
Một buổi tối quanh Hồ Gươm: xử lý cho đúng
Tình huống tôi hay kể với khách thuê xe ở Long Biên: hai bạn qua cầu Chương Dương vào Trần Nhật Duật, định vòng Hồ Gươm rồi len vào Hàng Bạc. Tới Đinh Tiên Hoàng thì trời đổ mưa, người ngồi sau định rút ô gấp trong ba lô.
- Người lái bật xi nhan, tấp vào lề ở đoạn rộng, không dừng giữa dòng.
- Cả hai mặc áo mưa, kiểm tra mũ vẫn cài quai, cất ô vào cốp.
- Điện thoại cho vào túi có khóa kéo; đường phố cổ trơn khi mưa, không phải lúc quay phim.
- Tạnh mưa mới quay vài đoạn ngắn khi xe chạy chậm; cảnh muốn ghi kỹ thì gửi xe ở bãi có người trông, nhận vé xe rồi đi bộ.
Khu phố đi bộ quanh Hồ Gươm thường cấm xe máy vào các buổi tối cuối tuần; thời gian và phạm vi có thể điều chỉnh theo thông báo của thành phố, nên kiểm tra trước khi đi.
Văn bản để tự đối chiếu
- Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15: khoản 6 Điều 9 và các khoản 1, 2, 3, 4 Điều 33; đối chiếu thêm Văn bản hợp nhất số 55/VBHN-VPQH.
- Nghị định 168/2024/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực trật tự, an toàn giao thông đường bộ, nơi quy định mức xử phạt cho từng hành vi.
Đây là thông tin tham khảo từ góc nhìn người cho thuê xe, không thay tư vấn pháp lý. Mức phạt và quy định có thể thay đổi, hãy kiểm tra văn bản mới nhất trước chuyến đi.
Trước khi chở bạn đi phố, xem thêm mục quy định giao thông và chuyên mục an toàn và pháp lý để nắm đủ quy tắc khi đi hai người trong nội đô Hà Nội.