Đi xe máy ở Hà Nội, sớm muộn bạn cũng gặp lúc phải rời một tay khỏi tay lái: giơ tay báo rẽ vì xi nhan khó thấy giữa trưa nắng, gạt hạt mưa trên kính mũ, kéo lại chiếc khẩu trang vừa tụt xuống che mắt. Người mới tập hoặc khách du lịch tự lái xe thuê thường lúng túng: tay còn lại vặn ga lúc mạnh lúc yếu, đầu xe lắc. Bài này không khuyến khích lái một tay, mà giúp bạn chọn đúng lúc, đúng đoạn đường, giữ ga ổn định và đưa tay về thật nhanh.
Khi nào buộc phải rời một tay khỏi tay lái
Danh sách việc chính đáng ngắn hơn nhiều người nghĩ.
- Ra hiệu bằng tay. Khi đèn xi nhan khó nhìn dưới nắng gắt, khi xe phía sau đang bám sát hoặc khi bạn cần báo giảm tốc rõ hơn đèn phanh. Cách ra hiệu cho dễ hiểu đã được nói kỹ trong bài báo cho xe phía sau biết bạn giảm tốc.
- Gạt nước hoặc bụi trên kính mũ. Mưa phùn hay hạt mưa đầu cơn giông che mất tầm nhìn; một cái gạt nhanh bằng mu bàn tay trái là chấp nhận được.
- Chỉnh mũ hoặc khẩu trang đang che mắt. Quai lỏng làm mũ trượt xuống trán; đây là chuyện tầm nhìn, cần xử lý ngay.
Những việc như chỉnh gương, nghe điện thoại, uống nước hay cầm đồ không nằm trong danh sách này. Gương lệch thì chỉnh lúc chờ đèn đỏ, theo cách trong bài chỉnh gương xe máy đúng cách khi dừng đèn đỏ.
Tay nào được rời, tay nào phải ở lại
Trên cả xe số lẫn xe ga, tay phải giữ tay ga và phanh trước. Vì thế, khi buộc phải rời một tay, gần như luôn là tay trái.
Với xe tay ga như Honda Vision hay Air Blade, tay trái điều khiển phanh sau. Lúc tay trái rời đi, bạn chỉ còn phanh tay phải, nên đừng làm việc này khi phía trước có dấu hiệu phải dừng. Với xe số như Honda Wave, phanh sau nằm ở chân phải, tay trái chỉ có nút còi, nút xi nhan và nút đèn, nên rời tay trái ít ảnh hưởng tới phanh hơn, nhưng vẫn mất một nửa lực giữ lái.
Rời tay phải khi đang chạy là điều nên tránh. Bạn vừa mất ga vừa mất phanh trước.
Trước khi lăn bánh với xe thuê, hãy dò tay xem nút xi nhan, nút còi nằm ở đâu. Thuộc vị trí từ trước thì ngón cái tự tìm được, không phải rời cả bàn tay.
Chọn lúc và chọn đoạn đường trước khi rời tay
Rời tay đúng việc nhưng sai chỗ vẫn nguy hiểm. Trước khi nhấc tay, hãy tự hỏi nhanh ba điều:
- Đường phía trước có thẳng và phẳng không? Không rời tay khi đang vào cua, khi sắp qua gờ giảm tốc, ổ gà, nắp cống hay khe nối mặt cầu.
- Xung quanh có đủ trống không? Không có xe chen sát hai bên, không có xe nào vừa tạt đầu, phía trước không có đèn sắp chuyển đỏ.
- Mình có cần phanh trong lúc tay đang rời không? Nếu câu trả lời là có thể, hãy đợi.
Ví dụ ở Hà Nội: trên đoạn thẳng, rộng của đường Võ Chí Công hay Đại lộ Thăng Long, giơ tay báo chuyển làn khi xung quanh thưa xe là hợp lý. Ngược lại, trên mặt cầu Long Biên hẹp với khe nối dọc đường, giữa nút giao đông như ngã tư Nguyễn Văn Cừ với Ngọc Lâm, hay trong các phố cổ quanh Hàng Đào, hãy giữ cả hai tay và dồn mọi việc khác cho lúc dừng.
Giữ ga đều bằng tay còn lại
Đây là phần người mới hay hỏng nhất. Khi tay trái rời đi, cơ thể xoay nhẹ theo, vai phải nhô lên, và cổ tay phải vô tình vặn thêm ga.
Cách giữ ga ổn định:
- Nhả bớt ga trước một chút. Đi chậm hơn một chút giúp dư thời gian xử lý, nhưng đừng nhả hết ga đột ngột.
- Khóa cổ tay phải ở một vị trí. Bàn tay chỉ đỡ, không xoay.
- Kẹp gối vào thân xe hoặc mép yên. Trên xe ga, đặt hai bàn chân chắc trên sàn; trên xe số, giữ lòng bàn chân trên gác chân. Thân dưới vững thì tay lái không phải gánh việc giữ thăng bằng.
- Khuỷu tay phải hơi gập, thả lỏng. Tay căng cứng sẽ truyền mọi rung lắc của người vào tay lái.
- Mắt nhìn xa phía trước, chỉ liếc nhanh sang bên rồi trở lại đường.
Tư thế đặt tay, gối và bàn chân nói chung có trong bài tư thế điều khiển xe máy chắc tay.
Đặt tay lại thật nhanh và đúng chỗ
Việc xong là tay về ngay. Vài thói quen giúp tay về đúng chỗ:
- Đưa tay theo đường ngắn nhất về tay nắm, không vung rộng.
- Nắm lại tay nắm trước, rồi mới đặt ngón trỏ và ngón giữa lên tay phanh trái nếu đi xe ga.
- Khi tay đã về chỗ, trả ga lại từ từ về mức cũ, đừng bù ga gấp vì vừa hụt đà.
Nếu phải làm một việc mất nhiều hơn một cái gạt hay một cái giơ tay, ví dụ kính mờ hẳn vì hơi nước hay quai mũ bung, đó là lúc tấp xe vào chỗ an toàn chứ không phải lái tiếp bằng một tay.
Những việc không làm khi xe đang chạy
- Dùng điện thoại cầm tay. Nó chiếm cả tay lẫn mắt. Muốn dẫn đường, gắn điện thoại lên giá và cài đặt trước khi đi, như trong bài gắn điện thoại dẫn đường trên xe máy.
- Cầm ô, cầm đồ, chỉnh gương hay lục túi áo. Để đến lúc dừng hẳn.
- Buông cả hai tay, dù chỉ trong khoảnh khắc ngắn hay trên đường vắng.
Ho hoặc hắt hơi liên tục cũng là lý do để tấp vào lề thay vì lái một tay lấy khăn; xem thêm bài hắt hơi, ho khi đang chạy xe máy.
Quy định nói gì về buông tay lái khi đang chạy
Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15, tại Điều 33, quy định người điều khiển xe mô tô, xe gắn máy không được buông cả hai tay khi điều khiển xe và không được sử dụng ô khi lái. Toàn văn có trên Công báo Chính phủ. Đây là thông tin tham khảo, quy định có thể thay đổi, hãy đối chiếu văn bản mới nhất.
Tập trước ở chỗ vắng
Nếu bạn mới lái hoặc mới nhận xe thuê, hãy tập động tác giơ tay trái và đặt lại ở một bãi trống hay đường nội bộ khu đô thị vắng xe vào sáng sớm. Để ý xem tay phải có vô tình vặn ga hay không, rồi mới thử khi ra phố.
Tóm lại, chỉ rời một tay khi thật cần, chọn đoạn thẳng và thưa xe, giữ ga đều bằng tay còn lại, rồi đặt tay về ngay. Các bài kỹ năng nền tảng khác nằm trong mục kỹ năng lái cơ bản, còn toàn bộ kinh nghiệm đi xe máy ở Hà Nội có trong chuyên mục kỹ năng.