Đèn vừa chuyển đỏ, nhưng chẳng ai dừng: cả dòng xe máy vẫn ào qua ngã tư, bạn đứng giữa đám đông và bị cuốn theo. Nhiều người mới lái ở Hà Nội tin rằng đi theo đám đông vượt đèn đỏ thì “không ai bị sao”, vì cảnh sát không thể giữ cả chục xe một lúc. Niềm tin đó sai cả về luật lẫn về cách camera ghi nhận.
Bài này giải thích vì sao nhiều người cùng vượt đèn đỏ không làm giảm trách nhiệm của từng người, camera ghi từng phương tiện ra sao, và cách giữ bình tĩnh để dừng đúng vạch khi xung quanh không ai dừng. Bài không nêu mức phạt, không liệt kê vị trí camera.
Đi theo đám đông vượt đèn đỏ: luật không tính theo số đông
Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15, hiệu lực từ ngày 01/01/2025, quy định tại điểm c khoản 4 Điều 11 (theo văn bản hợp nhất số 55/VBHN-VPQH):
“Tín hiệu đèn màu đỏ là cấm đi.”
Khoản 1 Điều 10 yêu cầu người tham gia giao thông “chấp hành báo hiệu đường bộ và các quy tắc giao thông đường bộ khác”. Cả hai đều đặt nghĩa vụ lên từng người, không có ngoại lệ “khi nhiều người cùng đi”.
Ở góc xử phạt, Luật Xử lý vi phạm hành chính số 15/2012/QH13 (đã được sửa đổi, bổ sung) nêu các nguyên tắc tại khoản 1 Điều 3. Theo nhiều nguồn trích dẫn khớp nhau, có câu:
Nhiều người cùng thực hiện một hành vi vi phạm hành chính thì mỗi người vi phạm đều bị xử phạt về hành vi vi phạm hành chính đó.
Chúng tôi chưa đối chiếu được câu này trên Công báo, và các nguồn ghi ký hiệu điểm không thống nhất, nên chỉ dẫn tới khoản 1 Điều 3. Ý chính rất rõ: hai mươi xe cùng vượt đèn đỏ là hai mươi người vi phạm, không phải một vi phạm chia đều cho hai mươi.
Vì sao đám đông khiến người mới dễ vượt theo
Ở các ngã tư đông như Ngã Tư Sở hay các nút trên trục Nguyễn Văn Cừ ở Long Biên, người mới thường bị đẩy đi bởi ba lực:
- Che khuất tầm nhìn: xe tải, xe buýt phía trước che cụm đèn, bạn nhìn bánh xe người khác thay vì nhìn đèn.
- Sợ bị tông từ phía sau: khi xe sau bóp còi dồn dập, dừng lại có cảm giác nguy hiểm hơn đi tiếp.
- Tin vào số đông: “người ta đi được thì mình đi được”, nhất là khi đang lạ đường.
Cả ba đều là phản xạ tự nhiên, nhưng không cái nào thay đổi tín hiệu đèn.
Camera ghi nhận từng xe như thế nào
Khoản 1 Điều 67 của Luật cho phép vận hành “hệ thống camera trên tuyến giao thông, trong đô thị” để phát hiện vi phạm. Khoản 4 cho phép khai thác thông tin trong cơ sở dữ liệu về trật tự, an toàn giao thông đường bộ, trong đó có dữ liệu đăng ký xe để xác định chủ phương tiện.
Điều quan trọng với người đi theo đám đông: camera không “nhìn” một khối xe, mà là hình ảnh trong đó từng biển số có thể được đọc riêng. Mỗi chiếc xe có biển số rõ trong khung hình là một phương tiện có thể được xác minh riêng. Chúng tôi không có tài liệu kỹ thuật chính thức về phần mềm nhận diện, nên không khẳng định một khung hình ghi được bao nhiêu xe. Đứng giữa đám đông không phải là cách “trốn” được camera.
Theo tóm tắt Thông tư 73/2024/TT-BCA từ nhiều nguồn (chưa đối chiếu Công báo), thông báo vi phạm ghi phương tiện, biển số, màu biển, thời gian, địa điểm, hành vi, đơn vị phát hiện và đơn vị giải quyết. Nghĩa là mỗi xe nhận thông báo của riêng mình.
Cũng theo nguyên tắc ở khoản 1 Điều 3 Luật Xử lý vi phạm hành chính, người có thẩm quyền xử phạt phải chứng minh vi phạm, và người bị xử phạt có quyền chứng minh mình không vi phạm. Vì vậy, nếu bạn thực sự dừng đúng vạch trong khi xung quanh vượt đèn, hình ảnh camera cũng là căn cứ cho bạn. Câu chuyện một lỗi bị nhiều camera ghi được giải thích trong bài một lỗi bị nhiều camera ghi trên cùng tuyến phố.
Cách bình tĩnh dừng đúng vạch khi không ai dừng
Dừng một mình giữa dòng xe đang chạy cần kỹ thuật, không chỉ quyết tâm:
- Đọc đèn từ xa. Khi còn cách ngã tư một đoạn, nhìn cụm đèn và đồng hồ đếm ngược nếu có. Còn ít giây xanh thì nhả ga từ sớm.
- Đi làn giữa, tránh mép sát xe lớn. Vị trí này cho bạn tầm nhìn tới đèn và không bị xe tải che.
- Giảm tốc dần, bóp cả hai phanh. Đừng phanh gấp ngay sát vạch, vì xe sau có thể không kịp dừng.
- Liếc gương trước khi dừng hẳn. Nếu xe sau bám quá sát, giảm tốc thêm từ sớm để họ có thời gian phản ứng.
- Dừng trước vạch, giữ phanh. Không lăn bánh nhích lên theo người bên cạnh.
- Mặc kệ còi. Còi phía sau không phải tín hiệu cho phép. Đèn xanh mới là tín hiệu.
Nếu đèn chuyển vàng khi bạn đã đi trên hoặc qua vạch dừng, khoản 4 Điều 11 cho phép đi tiếp; cách phân biệt có trong bài đèn vàng ở nút giao có camera.
Những câu tự nhủ sai thường gặp
- “Nhiều người đi thì camera không bắt hết.” Không có cơ sở. Mỗi biển số đọc được là một phương tiện có thể được xác minh.
- “Tôi chỉ đi theo người trước, lỗi là của họ.” Theo khoản 1 Điều 3 Luật Xử lý vi phạm hành chính, mỗi người tự chịu trách nhiệm về hành vi của mình.
- “Đèn mới đỏ một chút thì chưa tính.” Điểm c khoản 4 Điều 11 không có khoảng ân hạn.
Khi đang thuê xe máy ở Hà Nội
Thông báo vi phạm qua camera đi theo biển số, nên với xe thuê thường về phía chủ xe. Nghi mình đã bị cuốn theo đám đông qua đèn đỏ, hãy báo sớm với cửa hàng qua số 0942467674 để xác nhận trực tiếp cách xử lý. Bài xe thuê theo tháng bị phạt nguội nói kỹ cách tra cứu và phối hợp.
Nguồn tham khảo và lưu ý
Thông tin tham khảo, quy định có thể thay đổi, không thay cho giải đáp của cơ quan có thẩm quyền.
- Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15, đối chiếu theo văn bản hợp nhất số 55/VBHN-VPQH: Điều 10 khoản 1; Điều 11 khoản 4 điểm b, c; Điều 67 khoản 1, 4.
- Luật Xử lý vi phạm hành chính số 15/2012/QH13 và các luật sửa đổi, bổ sung: khoản 1 Điều 3, tổng hợp từ nhiều nguồn trích dẫn khớp nhau, chưa đối chiếu Công báo; tra văn bản gốc tại Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật.
- Thông tư 73/2024/TT-BCA: nội dung thông báo vi phạm, chỉ qua tóm tắt thứ cấp.
Tóm lại, đèn đỏ là cấm đi với từng người, và mỗi xe vượt đèn là một vi phạm riêng. Đọc thêm trong mục phạt nguội và chuyên mục an toàn và pháp lý.