Đứng chờ đèn đỏ ở Ngã Tư Sở, tay phải vẫn vê ga cho máy gầm gừ, tay trái bóp phanh giữ xe khỏi lao tới; bò từng chút trên phố Kim Liên giờ tan tầm, ga và phanh cùng lúc như hai lực kéo ngược nhau. Vừa ga vừa phanh xe ga là thói quen rất phổ biến ở người mới đi xe tay ga và cả người đã đi lâu nhưng quen nhịp phố đông Hà Nội. Xe không hỏng ngay nên ít ai để ý, nhưng dàn nồi, má phanh và bình xăng đều đang chịu thiệt. Bài này giải thích vì sao, cách tự nhận ra và cách tách hẳn ga khỏi phanh.
Vừa ga vừa phanh xe ga: chuyện gì xảy ra bên trong xe
Xe tay ga không có côn tay như xe số. Giữa động cơ và bánh sau là bộ truyền động tự động, thợ hay gọi là dàn nồi: một bộ ly hợp ly tâm và dây curoa nối hai puly. Khi bạn tăng ga, vòng tua máy lên, má côn văng ra bám vào chuông côn và kéo bánh sau quay. Khi nhả ga về hẳn, vòng tua tụt xuống, má côn thu lại và bánh sau được tách khỏi động cơ.
Vấn đề nằm ở khoảng giữa. Nếu bạn giữ ga ở mức vừa đủ để côn bắt đầu ăn, đồng thời bóp phanh để xe không đi, thì động cơ đang đẩy và phanh đang ghì. Má côn không bám chắc mà miết vào chuông côn, dây curoa trượt nhẹ trên puly. Toàn bộ phần năng lượng đó không biến thành chuyển động mà biến thành nhiệt và bụi mòn.
Ba cái giá phải trả: dàn nồi nóng, má phanh mòn, xăng hao
Dàn nồi và dây curoa nóng lên
Trượt côn là cách nhanh nhất để làm nóng hộp truyền động. Đi một đoạn phố đông như Tây Sơn hay Láng Hạ với kiểu vừa vê ga vừa rà phanh, nhiều người ngửi thấy mùi cao su nóng thoảng lên từ giữa xe. Lâu dần, bố côn mòn nhanh, dây curoa chai và xe rung khi đề pa. Nếu đã gặp mùi khét, bài xe ga bốc mùi khét khi đang chạy giúp phân biệt mùi đến từ dây curoa hay từ phanh.
Má phanh mòn và phanh mềm dần
Phanh được làm ra để dừng xe, không phải để chống lại động cơ. Khi phải ghì xe trong lúc máy vẫn đẩy, má phanh cọ liên tục, nóng lên và mòn nhanh. Phanh đùm bánh sau của nhiều xe ga phổ thông chịu thiệt nhiều nhất, vì tay trái thường là tay bị dùng để rà. Dấu hiệu dễ thấy: tay phanh phải bóp sâu hơn mới ăn, có tiếng rít khi dừng, bánh sau quay nặng khi dắt xe.
Xăng đốt mà xe không đi
Mỗi lần vê ga trong lúc phanh, máy vẫn ăn xăng như đang chạy, nhưng quãng đường thì không tăng. Ở trục kẹt xe giờ cao điểm, chuyện này lặp lại liên tục mỗi chuyến.
Thêm một rủi ro an toàn: tay trái lỏng ra một chút là xe có thể nhảy tới chạm đuôi xe trước.
Tự nhận biết: bạn có đang vừa ga vừa phanh không
Thói quen này khó tự thấy vì nó diễn ra trong vô thức. Thử để ý vài dấu hiệu sau trong một chuyến đi làm bình thường:
- Lúc dừng đèn đỏ, máy kêu to hơn tiếng nổ không tải. Xe đứng yên mà tiếng máy vẫn gằn lên là tay phải đang giữ ga.
- Bánh sau rung nhẹ, xe muốn nhích dù bạn đang bóp phanh. Đó là côn đã bắt đầu ăn.
- Má phanh thay sớm hơn người dùng cùng loại xe, cùng quãng đường. Đây là dấu hiệu muộn nhưng rõ nhất.
Người chuyển từ xe số sang xe ga hay mắc thói quen này nhất, vì xe số ở số không thì giữ ga cũng chẳng sao. Những thói quen cũ khác cần bỏ được nói trong bài chuyển từ xe số sang xe tay ga.
Cách bỏ: nhả ga hoàn toàn rồi mới phanh
Nguyên tắc chỉ có một câu: tại mỗi thời điểm, tay phải hoặc đang ga, hoặc đã nhả hẳn. Không có trạng thái nửa ga nửa phanh.
Khi chuẩn bị dừng đèn đỏ
- Từ xa thấy đèn vàng hoặc dòng xe phía trước dồn lại, nhả ga về hết, để xe chạy theo trớn.
- Bóp phanh nhẹ, đều cả hai tay, tăng dần lực cho xe dừng êm.
- Khi xe đã đứng yên, tay phải rời hẳn khỏi tay ga hoặc đặt hờ ở phần ốp, cổ tay thả lỏng.
- Giữ tay phanh trái vừa đủ để xe không trôi, nhất là khi dừng trên dốc cầu.
Khi đèn xanh, nhả phanh trước rồi mới tăng ga đều tay. Thứ tự ngược lại, ga trước phanh sau, chính là lúc côn trượt nhiều nhất. Nếu xe có chức năng ngắt động cơ tạm thời khi dừng, cách dùng ở nút đèn lâu có trong bài chức năng idling stop trên xe tay ga.
Khi bò chậm trong dòng xe kẹt
Đây là tình huống khó nhất, vì xe phía trước nhích từng chút. Thay vì vê ga liên tục rồi rà phanh để giữ khoảng cách, hãy để trống phía trước một đoạn ngắn, chờ đoạn trống đủ dài rồi mới tăng ga nhẹ cho xe lăn, sau đó nhả ga và để xe trôi. Xe đi theo nhịp từng quãng ngắn, ga và phanh luân phiên chứ không chồng lên nhau. Trên đoạn đông như dốc lên cầu Long Biên giờ cao điểm hay đường Nguyễn Văn Cừ hướng về phía phố cổ, cách này giúp dàn nồi mát hơn hẳn.
Khi vào cua hoặc qua gờ giảm tốc
Giảm tốc xong trước cua hoặc gờ, nhả phanh, qua rồi mới mở ga nhẹ. Với xe có phanh kết hợp, xem cách bóp trong bài phanh kết hợp CBS trên xe tay ga thuê.
Tập lại trong vài ngày
Vài gợi ý để tập trong tuần đầu:
- Chọn một quãng đường quen. Ví dụ chặng từ nhà ra chỗ làm mỗi sáng. Trên chặng đó, mỗi lần dừng hãy tự hỏi: tay phải đang ở đâu.
- Tập ở đoạn vắng trước. Một đoạn đường gom hay khu đô thị thưa xe ở Long Biên, Gia Lâm buổi trưa là chỗ tốt để tập nhịp nhả ga, trôi, phanh, dừng.
- Đừng quá nhanh. Tách ga và phanh ban đầu làm bạn thấy xe “chậm phản ứng” một chút. Sau vài ngày, cảm giác này mất đi và tay sẽ tự nhả ga trước khi chạm phanh.
Với xe thuê: để ý và báo tiệm khi thấy lạ
Nếu trong lúc thuê bạn thấy mùi khét kéo dài, tay phanh mềm bất thường, hay xe rung giật khi đề pa, hãy dừng ở chỗ an toàn và liên hệ tiệm qua số 0942467674 để được hướng dẫn, đừng tự tháo hay chỉnh.
Tóm lại
Vừa ga vừa phanh là hai lực ngược chiều cùng tác động lên một chiếc xe: dàn nồi nóng, má phanh mòn, xăng hao mà xe không đi thêm được bao nhiêu. Cách sửa đơn giản nhưng cần tập: nhả ga hoàn toàn, rồi mới phanh; nhả phanh, rồi mới ga. Đọc thêm kinh nghiệm dùng xe trong chuyên mục xe tay ga và các bài khác về xe máy.