Người lái xe số lâu năm thường nghĩ chuyển từ xe số sang xe ga là chuyện dễ, vì xe ga “chỉ việc vặn ga”. Cái khó lại nằm ở chỗ khác: tay chân bạn đã thuộc lòng một chiếc xe có cần số, có côn, có phanh chân, và những phản xạ đó không biến mất chỉ vì bạn đổi xe. Trên đường phố Hà Nội đông và dừng liên tục, một phản xạ sai đúng lúc có thể thành cú phanh nhầm hoặc cú ga nhầm. Bài này không bàn cách nhận xe hay vị trí các nút bấm, mà đi thẳng vào từng thói quen cũ cần bỏ, vì sao nó nguy hiểm trên xe ga và cách tập lại.
Chuyển từ xe số sang xe ga: vì sao thói quen cũ mới là rủi ro
Trên xe số, mỗi lần giảm tốc là một chuỗi động tác: nhả ga, đạp phanh chân, bóp côn, đạp số. Xe ga gom tất cả về hai tay phanh và một tay ga, nên chuỗi động tác cũ không còn chỗ để đặt vào. Khi bất ngờ, cơ thể vẫn chạy chuỗi cũ: chân tìm bàn đạp không có, tay trái bóp một chiếc côn mà thật ra là phanh sau, tay phải rồ ga như đang về số.
Nguy hiểm nằm ở khoảnh khắc bị động: xe phía trước dừng gấp ở nút Nguyễn Văn Cừ giao Ngọc Lâm, người đi bộ băng ngang ở phố Hàng Bài, hay một chiếc xe rẽ đột ngột ở chân cầu Chương Dương. Lúc ấy bạn không có thời gian nghĩ, và phản xạ cũ chiếm quyền. Vì vậy tập bỏ thói quen phải làm trước, ở chỗ vắng, chứ không phải giữa dòng xe.
Nếu bạn còn chưa rõ xe ga khác xe số ở những bộ phận nào, hãy đọc trước bài quen xe số, lần đầu lên xe ga, rồi quay lại đây để xử lý phần phản xạ.
Thói quen phanh: chân tìm bàn đạp, tay trái bóp côn
Tìm phanh chân
Người đi xe số quen đạp phanh sau bằng chân phải. Sang xe ga, chỗ đặt chân là một sàn phẳng, không có bàn đạp nào. Lúc giật mình, chân phải vẫn dậm xuống, và vì không chạm gì nên não mất nửa giây để nhận ra rồi mới chuyển sang tay. Nửa giây đó, ở tốc độ đi trong phố, đủ để xe trôi thêm vài mét.
Cách bỏ: mỗi lần giảm tốc trong mấy buổi đầu, cố ý đặt cả hai bàn chân phẳng trên sàn và nói thầm “phanh ở tay”. Gọi tên động tác giúp não ghi nhớ vị trí mới nhanh hơn.
Bóp tay trái như bóp côn
Đây là thói quen dễ gây té nhất. Trên xe số, tay trái là côn, bóp mạnh hay hết cỡ cũng không sao. Trên xe ga, tay trái là phanh sau. Người mới chuyển hay bóp tay trái thật dứt khoát mỗi khi dừng hoặc chuẩn bị vào cua, theo đúng nhịp bóp côn, và bánh sau bị hãm gấp, có thể trượt đuôi trên mặt đường ướt hoặc có cát.
Cách bỏ: tập bóp tay trái chậm, tăng lực dần, như bóp một quả bóng mềm. Kết hợp luôn với tay phải để phanh cả hai bánh, phanh sau trước một chút, phanh trước theo sau, không bóp hết cỡ bất kỳ bên nào.
Thói quen ga: rồ ga khi về số và nhả ga để hãm
Vặn ga theo nhịp sang số
Nhiều người xe số có thói quen rồ ga nhẹ khi về số thấp để xe khỏi giật, hoặc nhả ga, bóp côn rồi vặn lại ga mỗi lần đổi số. Trên xe ga không còn số nào để đổi, nhưng cổ tay vẫn làm động tác nhịp đó. Mỗi cú rồ ga thừa là một cú đẩy xe về phía trước, đúng lúc bạn đang định chậm lại.
Cách bỏ: coi tay ga như một vòi nước, chỉ có hai việc là mở dần và khóa dần. Khi muốn chậm lại thì về hẳn ga rồi mới phanh, không có bước trung gian nào.
Nhả ga đột ngột để hãm bằng máy
Xe số hãm bằng máy khá rõ khi nhả ga ở số thấp, nên người lái quen nhả ga để giảm tốc thay phanh. Xe ga hãm bằng máy yếu hơn nhiều; nhả ga, xe vẫn trôi khá xa. Người mới chuyển thường đánh giá sai khoảng dừng rồi phải phanh gấp. Hãy giảm ga từ từ và chủ động dùng phanh tay sớm hơn bạn từng làm.
Giữ ga khi dừng đèn đỏ
Trên xe số, ở số không thì giữ ga cũng chẳng sao. Xe ga thì bộ ly hợp tự động sẽ ăn khi ga tăng, nên tay phải còn đặt hờ trên ga là xe có thể nhích tới. Dừng đèn đỏ, hãy rời tay khỏi ga hoặc giữ phanh và để cổ tay thả lỏng.
Thói quen vào cua và dắt xe
Người xe số vào cua theo nhịp về số, nhả côn, ăn ga ra cua. Xe ga không cần những bước đó: giảm tốc bằng phanh trước khi vào cua, giữ ga thật đều trong cua, chỉ tăng ga khi xe đã thẳng. Đừng phanh mạnh giữa cua chỉ vì quen tay về số. Những chỗ rẽ quen ở Long Biên, như từ Nguyễn Văn Cừ vào phố Nguyễn Sơn, là nơi tốt để để ý nhịp này lúc đường thưa.
Một thói quen khác ít người để ý: dắt xe khi máy đang nổ. Xe số ở số không, cầm tay lái dắt thoải mái. Xe ga đang nổ máy, chỉ cần cổ tay vô tình vặn ga khi dắt lên vỉa hè hay vào ngõ là xe chồm lên. Tắt máy rồi mới dắt, hoặc ít nhất bóp giữ một tay phanh.
Tập lại cho quen trong vài buổi
Bài làm quen xe ga trong ba mươi phút có khung tập tổng quát; dưới đây là phần dành riêng cho việc xóa phản xạ xe số:
- Buổi đầu, tập phanh không chân. Chạy chậm, dừng hẳn nhiều lần, chân đặt phẳng, chỉ dùng hai tay phanh.
- Tập bóp tay trái mềm. Mỗi lần dừng, bóp tay trái tăng dần trong khoảng hai nhịp đếm, không giật.
- Tập về hẳn ga rồi mới phanh. Không rồ ga thừa, không nhả ga kiểu cắt ngang.
- Tập ôm cua chậm ở một vòng xuyến vắng, giữ ga đều.
- Ra đường đông sau cùng. Chọn giờ thưa, đi những tuyến quen như đường ven đê hoặc trong khu dân cư Long Biên trước khi vào phố cổ Hoàn Kiếm.
Những ngày đầu, giữ khoảng cách với xe trước rộng hơn và đi chậm hơn một nhịp để phản xạ mới có thời gian làm việc.
Nếu bạn muốn so sánh các thói quen cần sửa theo cả hai chiều, từ ga về số và ngược lại, có thể xem thêm bài thói quen cần sửa trong tuần đầu đổi dòng xe.
Khi thuê xe ga lần đầu ở tiệm
Khi đến nhận xe ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên (mở cửa 09:00 đến 21:00), bạn cứ nói thẳng mình quen xe số và mới chuyển sang xe ga. Cửa hàng có thể chỉ lại tay phanh nào phanh bánh nào và để bạn chạy thử vài vòng trước khi rời đi.
Muốn xem các mẫu xe tay ga và kinh nghiệm dùng chúng, mời ghé nhóm bài xe tay ga, hoặc trang tổng hợp xe máy để đọc thêm các chủ đề khác về xe.