Từ xe đạp chuyển sang xe ga là con đường của rất nhiều người vừa cầm tấm bằng A1: hồi đi học đạp xe khắp phố, đi thi sát hạch được vài vòng trên xe của trung tâm, rồi thôi. Giờ cần đi làm, đi chơi ở Hà Nội, bạn tính thuê một chiếc xe tay ga cho tiện nhưng vẫn ngại: xe nặng, chạy nhanh, phố đông. Tin tốt là bạn không bắt đầu từ con số không. Những gì xe đạp đã dạy bạn rất có giá trị, chỉ cần biết phần nào giữ lại, phần nào phải tập mới, và tập theo thứ tự nào trước khi hòa vào dòng xe.
Biết đi xe đạp có đi được xe ga không
Có, và thường nhanh quen hơn người chưa từng ngồi trên hai bánh. Ba thứ bạn đã có sẵn:
- Cảm giác thăng bằng. Giữ xe thẳng khi chạy, nghiêng người theo khúc cua, nhìn xa phía trước thay vì nhìn bánh trước. Kỹ năng này chuyển gần như nguyên vẹn sang xe ga.
- Thói quen phanh bằng tay. Xe đạp có hai tay phanh, xe ga cũng vậy. Bạn không phải học thêm phanh chân như người lái xe số.
- Đọc đường của người đi chậm. Người đạp xe quen để ý ổ gà, nắp cống, xe máy vượt sát bên. Sự cảnh giác đó rất quý khi bạn mới cầm lái.
Nhưng có bốn điểm khác hẳn mà nếu không biết trước sẽ khiến bạn hoảng:
- Trọng lượng. Xe ga nhẹ nhất cũng nặng gấp nhiều lần xe đạp. Đứng yên mà nghiêng quá, bạn không đỡ nổi như đỡ xe đạp.
- Tay ga thay cho đôi chân. Lực đẩy xe không còn đến từ bắp chân mà từ một cú xoay cổ tay. Vặn một chút xe đã đi nhanh hơn lúc bạn đạp hết sức.
- Phanh trước mạnh hơn nhiều. Bóp phanh trước gấp ở tốc độ cao, nhất là khi đang cua, bánh trước có thể trượt.
- Quán tính. Xe nặng và nhanh hơn nên cần quãng dừng dài hơn. Khoảng cách bạn quen giữ khi đạp xe sẽ không đủ.
Phần còn lại của bài là cách biến bốn điểm khác đó thành phản xạ, từng bước một.
Mới có bằng lái tập xe tay ga: bắt đầu khi xe còn chưa nổ máy
Lúc nhận xe thuê, đừng vội nổ máy. Dành mười phút làm quen với chiếc xe khi nó còn tắt:
- Dắt xe một vòng. Đứng bên trái, tay trái giữ tay lái và bóp phanh sau, tay phải đặt lên yên. Cảm nhận xe nặng thế nào, nghiêng một chút thì tay phải giữ bao nhiêu lực.
- Dựng và hạ chân chống giữa vài lần. Đây là thao tác người đi xe đạp chưa bao giờ làm. Đạp chân lên chân chống, kéo yên ngược ra sau, đừng dùng sức tay nhấc cả xe.
- Ngồi lên, chống hai chân xuống đất. Kiểm tra bạn có chạm đất thoải mái không. Nếu chỉ chạm mũi chân, hãy hỏi đổi sang xe có yên thấp hơn.
- Tìm vị trí các nút. Xi nhan, còi, đèn, nút đề. Tập bấm xi nhan bằng ngón cái trái mà không nhìn xuống.
Tập ga và phanh hai tay ở chỗ vắng
Bước này là quan trọng nhất và cần một nơi rộng, ít xe. Ở phía Long Biên, Gia Lâm có những chỗ phù hợp vào sáng sớm cuối tuần: đường nội bộ rộng trong khu đô thị Việt Hưng hay Vinhomes Riverside, các tuyến ít xe quanh khu Ocean Park. Nhớ rằng đây vẫn là nơi có người ở, nên đi chậm, nhường người đi bộ và trẻ em.
Bài một: vặn ga nhích từng đoạn ngắn
Nổ máy, bóp phanh, ngồi vững. Nhả phanh, vặn ga thật nhẹ để xe lăn ở tốc độ đi bộ, đi chừng chục mét rồi nhả ga, bóp phanh dừng hẳn. Lặp lại nhiều lần. Mục tiêu là cổ tay biết lượng ga nhỏ nhất làm xe chuyển động. Người quen xe đạp hay vặn ga quá tay ở lần đầu vì não chờ đợi phải “đạp mạnh” mới đi, nên hãy chủ động vặn ít hơn bạn nghĩ. Bài vào ga và trả ga mượt cho người mới có thêm vài bài tập nhỏ cho cổ tay.
Bài hai: phanh bằng hai tay cùng lúc
Trên xe ga, tay trái là phanh sau, tay phải là phanh trước. Khi dừng, nhả ga trước rồi bóp đều cả hai tay, phanh sau nhỉnh hơn một chút ở tốc độ thấp. Tập dừng tại một vạch kẻ hoặc một cái cây làm mốc, mỗi lần chạy nhanh hơn một chút. Cách phân lực giữa hai phanh được nói rõ trong bài phanh trước, phanh sau dùng thế nào.
Bài ba: rẽ chậm và quay đầu
Xe đạp quay đầu dễ vì nhẹ. Xe ga ở tốc độ rất chậm lại khó giữ thăng bằng hơn. Tập rẽ hình chữ U rộng, nhìn về hướng muốn đi, giữ ga đều, phanh sau rà nhẹ. Đừng chống chân giữa chừng khi xe còn chạy.
Đừng cố tập liền hai ba tiếng. Hai buổi ngắn, mỗi buổi chừng bốn mươi lăm phút, hiệu quả hơn một buổi dài khiến cổ tay mỏi và tâm lý căng thẳng.
Ngày đầu ra phố: chọn giờ vắng, đường quen
Khi đã vặn ga, phanh và quay đầu tự nhiên ở chỗ vắng, bạn có thể ra đường thật. Vài nguyên tắc cho hôm đầu:
- Không đi giờ cao điểm. Buổi sáng và chiều tối các ngày làm việc, những trục như Nguyễn Văn Cừ hay đầu cầu Chương Dương dừng đi liên tục, rất mệt cho người mới. Chọn giữa buổi sáng hoặc đầu giờ chiều.
- Đi đúng tuyến bạn từng đạp xe hoặc ngồi sau. Đường quen giúp bạn dành sự chú ý cho chiếc xe thay vì tìm đường.
- Đi sát lề phải, giữ tốc độ vừa phải. Đừng để xe đằng sau làm bạn vội. Người ta sẽ vượt, việc của bạn là chạy ổn định và dễ đoán.
- Giữ khoảng cách gấp đôi lúc đạp xe. Bù cho quán tính của chiếc xe nặng hơn.
- Tránh mưa và trời tối trong vài ngày đầu nếu có thể.
Sau ba bốn chuyến ngắn, bạn có thể thử thêm cầu, đường đông hơn. Nếu từng quen xe số thì quá trình sẽ khác, xem bài quen xe số, lần đầu lên xe ga; còn với người chỉ quen xe đạp như bạn, điểm cần chú ý chủ yếu là cổ tay ga và quãng phanh.
Chọn xe ga thuê thế nào cho người vừa rời xe đạp
Ưu tiên một chiếc nhẹ, yên vừa tầm chân, tay ga không quá nhạy. Những mẫu xe ga phổ thông cỡ nhỏ như Honda Vision hay Honda Click thường hợp với người mới hơn xe ga lớn, nặng. Khi đặt xe, cứ nói thẳng là bạn mới có bằng và trước giờ chỉ đi xe đạp, để được tư vấn chiếc phù hợp với chiều cao và cân nặng. Giá từng loại xem ở bảng giá, giấy tờ cần mang hãy hỏi rõ trực tiếp trước khi đến.
Về điều kiện bằng lái, bằng mới cấp có dùng được để thuê không, bài bằng A1 mới cấp có đủ điều kiện thuê xe máy không giải thích kỹ hơn.
Từ xe đạp chuyển sang xe ga: những điều cần nhớ
Từ xe đạp sang xe ga, bạn mang theo cảm giác thăng bằng và thói quen phanh tay, chỉ cần tập thêm cổ tay ga nhẹ, phanh đều hai tay và quãng dừng dài hơn. Tập ở chỗ vắng trước, ngày đầu ra phố tránh giờ cao điểm. Những bài khác về xe tay ga được gom ở mục xe tay ga, còn mọi chủ đề về xe máy nằm trong chuyên mục xe máy.