Ngồi dịch lên khi chở người sau là phản xạ quen thuộc của người lái xe tay ga: yên chỉ có bấy nhiêu, người ngồi sau cần thêm chỗ, nên người lái nhích dần về phía mũi yên cho cả hai cùng ngồi được. Nhưng chỗ nhường đi ấy lấy từ chính khoảng trống của khuỷu tay, đầu gối và tầm với phanh. Bài này viết cho hai người thuê chung một xe tay ga ở Hà Nội, nhận xe ở Bồ Đề rồi đi phố cổ Hoàn Kiếm hay hồ Tây: cách nhận ra tay lái đã chật, thử tại chỗ, bóp phanh cho gọn và lúc nào nên đổi xe hoặc chia hai xe.
Ngồi dịch lên khi chở người sau: phần chỗ nhường đi đâu mất
Khi người lái trượt về phía trước, đầu gối và đùi áp sát phần ốp trước, bụng gần cụm tay lái, khuỷu tay co lại nhiều hơn lúc chỉ có một người trên xe. Những thứ dễ bị lấy mất là khoảng xoay tay lái, tầm với tay phanh và tầm nhìn: vai hoặc cánh tay có thể che gương, đùi có thể chạm vào tay lái khi bẻ hết cỡ, ngón tay phải với mới tới cần phanh. Những lúc người lái cần đủ chỗ nhất lại chính là quay đầu ở chỗ hẹp, tránh người đi bộ bước ra, phanh sớm khi xe phía trước dừng. Phần này là mô tả thực tế, không phải kết luận về chiếc xe cụ thể nào.
Thử tại chỗ trước khi chạy: ba phép thử cho khuỷu tay, tay lái và tay phanh
Hãy làm ở chỗ được phép dừng, mặt phẳng, không dựng xe lên vỉa hè: Điều 77 khoản 1 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ viết “Lòng đường được sử dụng cho mục đích giao thông; vỉa hè được sử dụng cho người đi bộ.” Hai người ngồi đúng chỗ sẽ ngồi khi chạy, người lái giữ xe vững bằng hai chân chạm đất, rồi thử lần lượt:
-
Khuỷu tay. Hai tay nắm tay lái, khuỷu tay còn gập nhẹ, không ép vào sườn, vai thả lỏng.
-
Tay lái. Xoay tay lái nhẹ sang trái rồi sang phải. Nếu tay, đùi hay bụng chạm vào tay lái hoặc ốp xe, tay lái đã chật.
-
Tay phanh. Bóp thử từng tay phanh bằng ngón tay, không phải nhích người hay duỗi tay. Bố trí phổ biến trên xe tay ga: tay phải phanh trước, tay trái phanh sau — kiểm lại trên xe.
Thêm một lần nhìn gương: nếu vai hoặc cánh tay che mất gương, đó cũng là dấu hiệu chỗ ngồi chưa ổn. Gương xoay nhẹ bằng tay thì chỉnh lại góc; gương lỏng hoặc không giữ góc thì báo tiệm, đừng tự siết.
Khuỷu tay, vai và chỗ ngồi: các hướng dẫn chung nói gì
Các sổ tay dành cho người thi bằng lái mô tô ở Bắc Mỹ (theo trích đoạn, chưa đọc toàn văn) có chung vài ý. Người lái ngồi sao cho tay hơi gập khi nắm tay lái, đủ để xoay tay lái mà không phải với. Khi chở người, yên phải đủ rộng cho cả hai mà không chen chúc, và người lái không ngồi lên trước hơn thường lệ. Người ngồi sau ngồi sát về phía trước nhưng không chèn người lái, giữ hông người lái, hai chân đặt trên gác chân và nghiêng theo xe.
Sách hướng dẫn của Honda Việt Nam cho các mẫu như Vision, Vario và SH Mode dặn người lái để tay trên tay lái, chân trên sàn để chân; người ngồi sau đặt tay lên hông người lái hoặc tay dắt sau, chân trên gác chân. Đó là mô tả chung cho xe mô tô và các mẫu Honda nói trên, không phải tài liệu riêng cho xe bạn thuê; xe tiệm có tay dắt sau hay gác chân sau hay không thì xem trên xe. Theo cách đọc của bài, nếu phải nhích lên mới đủ chỗ thì cần xem lại chiếc xe và cách ngồi, chứ đừng để người lái cứ co tay lại cho vừa.
Cách bóp phanh khi chở người sau và tay lái chật
Sách của Honda Việt Nam cho ba mẫu trên đều dặn đóng tay ga và dùng đồng thời cả tay phanh trước lẫn tay phanh sau. Các sổ tay mô tô nói trên bổ sung rằng xe chở người đáp lại chậm hơn: nên chạy chậm hơn, bắt đầu giảm tốc sớm hơn khi tới chỗ dừng và chừa khoảng trống rộng hơn phía trước. Điều 12 khoản 1 viết: “Người lái xe, người điều khiển xe máy chuyên dùng phải chấp hành quy định về tốc độ, khoảng cách an toàn tối thiểu với xe phía trước cùng làn đường hoặc phần đường.”
Với người lái đang bị chật, ba thói quen giúp phanh gọn hơn: bóp sớm và đều tay thay vì bóp gấp, vì phanh gấp có thể dồn người ngồi sau về phía người lái vốn đã sát tay lái; nói trước với người ngồi sau khi sắp dừng hay rẽ gắt; và giữ cả hai tay trên tay lái. Nếu thấy phải bóp bằng đầu ngón tay hoặc phải nhích người mới tới tay phanh, hãy dừng ở chỗ được phép chứ đừng cố đi tiếp.
Ngồi sát nhau thì mũ hai người có thể chạm nhau khi phanh. Điều 33 khoản 2 viết: “Người lái xe, người được chở trên xe mô tô hai bánh, xe mô tô ba bánh, xe gắn máy phải đội mũ bảo hiểm theo đúng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và cài quai đúng quy cách.” Đừng nới quai hay bỏ mũ cho đỡ vướng.
Khi nào nên đổi tư thế, đổi xe hoặc chia hai xe
Nếu sau ba phép thử vẫn thấy chật, đừng chạy với hy vọng quen dần. Thứ tự nên thử:
-
Đổi tư thế trước. Người ngồi sau bớt đồ cồng kềnh mang theo, ngồi thẳng, sát lưng người lái nhưng không đè; người lái quay về chỗ ngồi quen khi đi một người rồi thử lại ba phép thử.
-
Đổi xe. Mỗi mẫu xe tay ga có chỗ ngồi khác nhau. Hãy hỏi tiệm có xe nào chỗ ngồi hợp hơn cho hai người không; bài không biết tiệm còn xe nào, và việc đổi xe hay giá thuê hai xe là điều hỏi và xác nhận trực tiếp.
-
Chia hai xe. Mỗi người một xe: người thứ hai cũng phải lái xe đúng quy định hiện hành, giấy tờ cần mang khi thuê hỏi tiệm. Hai xe đi nối đuôi: Điều 33 khoản 3 điểm a liệt kê trong các hành vi người lái không được thực hiện: “Đi xe dàn hàng ngang”. Hẹn trước điểm gặp lại và quy ước ai dừng thì cả hai tấp vào chỗ được phép.
Tiệm Nguyễn Tú ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa từ 09:00 đến 21:00 và không giao hay nhận xe ngoài giờ; gọi 0942467674 để hỏi và xác nhận trực tiếp. Bài không bàn số người được chở: Điều 33 khoản 1 có quy định riêng, nguyên văn tại cổng thông tin của Chính phủ. Xem thêm các bài về xe tay ga và chuyên mục xe máy, các bước nhận xe ở mục nhận trả xe, luật giao thông nói chung ở mục quy định giao thông. Thông tin chung về luật, có thể thay đổi, không thay tư vấn pháp lý riêng.