Phanh trước phanh sau là câu hỏi mà hầu hết người mới đều trả lời sai theo phản xạ: có người bóp cứng cả hai vì sợ thiếu phanh, có người chỉ dám bóp phanh sau vì nghe nói bóp phanh trước là ngã. Thực tế hai cặp phanh có vai trò khác nhau và dùng đúng là biết phân phối lực giữa chúng theo tốc độ, mặt đường và tình huống. Bài này nói rõ vai trò từng bên, thứ tự bóp phanh trong các tình huống phổ biến, và cách giữ cặp phanh trên xe thuê luôn ăn chắc.
Phanh trước phanh sau: vai trò của từng bên
Khi xe máy giảm tốc, khối lượng dồn về bánh trước, vì vậy phanh trước mới là phanh cho lực dừng chính: bóp phanh trước đúng cách, xe dừng gọn và đứng vững. Phanh sau giữ đuôi xe, giúp xe thẳng và không bị quật; nó cũng là phanh để chỉnh nhịp ở tốc thấp khi rẽ vào cổng hoặc xếp hàng trong hẻm.
Một cách hình dung dễ nhớ: phanh trước là phanh dừng, phanh sau là phanh giữ thăng bằng. Khi bóp phanh trước, khách giữ hai tay chắc, khuỷu hơi cong, người dồn nhẹ về sau để xe không chúi đầu; khi bóp phanh sau, khách giữ đùi kẹp yên, tránh để đuôi xe lắc. Những chi tiết tư thế này quyết định cặp phanh phát huy được hết lực của chúng hay không.
Rủi ro của việc lạm dụng mỗi bên cũng rõ ràng: chỉ bóp phanh trước quá mạnh, bánh trước dễ bị hãm cứng và xe đổ về phía trước; chỉ bóp phanh sau, đuôi xe dễ trượt lệch trên đường ướt và quãng dừng dài hơn nhiều. Vậy nên đáp án cho câu phanh trước phanh sau dùng thế nào không phải chọn một bên, mà là cho hai bên ăn cùng lúc, với phanh trước nhận phần lực lớn hơn.
Thứ tự bóp phanh theo tốc độ và mặt đường
Ở tốc độ phố, trình tự an toàn là: nhả ga, bóp phanh sau trước một nhịp thật nhẹ để neo đuôi xe, rồi phanh trước ăn vào theo, tăng lực dần tới khi xe tới mức tốc mong muốn. Hai tay bóp cùng lúc cũng được, miễn lực tăng dần chứ không đè cứng một phát. Khi gần dừng hẳn ở đèn đỏ, khách nới phanh trước về nhẹ, phanh sau giữ lại để xe lăn chậm rồi đặt chân.
Thường ngày trên phố, khách luyện trình tự ngắn: nhả ga, phanh sau nhẹ, phanh trước tăng dần, về nhịp khi tới mức tốc mong muốn. Lặp lại trình tự này mọi lần giảm tốc, không chỉ lúc cần dừng gấp, phản xạ sẽ tự thành và khi có tình huống thật, tay khách làm đúng mà không phải nghĩ.
Ở tốc độ cao hơn như chạy đường lớn, khách bóp phanh trước chắc hơn nhưng vẫn theo nguyên tắc tăng dần; quãng đường dừng luôn dài hơn người mới tưởng, nên nhìn sớm và phanh sớm là cách dùng phanh tốt nhất. Mặt đường cũng đổi cách bóp: đường nhựa khô ăn phanh tốt, đường rêu, cát hoặc vệt bánh xe trơn thì mọi lực bóp đều giảm xuống, khách dựa nhiều hơn vào nhả ga và giữ khoảng cách.
Khi đường ướt hoặc chạy dốc
Mưa vừa xong là lúc khách cần cẩn trọng nhất: vệt bánh xe cũ và keo nhựa mới khiến mặt đường trơn hơn nhìn thấy. Lúc này khách bắt đầu phanh sớm hơn thường ngày, bóp nhẹ hơn, và không bóp phanh trong lúc xe đang nghiêng vào cua; cần giảm tốc thì trả ga cho xe tự chậm, hết cua rồi mới phanh. Quy tắc phanh trước khi xe thẳng áp dụng cho mọi loại mặt đường.
Thêm một thói quen cho ngày mưa: khách lau khô mặt đĩa và má phanh khi đỗ xe qua đêm ướt, vì lớp nước bám khiến lần phanh đầu hôm sau ăn yếu hơn cảm giác. Bóp thử nhẹ ngay khi mới lăn xe là cách lấy lại cảm giác ăn phanh trước khi nhập dòng xe.
Xuống dốc dài, phanh sau dùng nhiều hơn phanh trước để giữ đuôi xe, còn phanh trước chỉ chỉnh nhịp; khách xe số về số thấp dùng máy hãm, khách xe ga nhịp bóp ngắn theo chu kỳ thay vì đè liên tục, để cốt phanh không nóng lên và ăn yếu giữa dốc. Nếu thấy phanh ăn yếu giữa dốc dài, kéo vào lề, để phanh nguội rồi mới đi tiếp.
Duy trì cặp phanh trên xe thuê
Với xe thuê, khách không tự chỉnh cặp phanh được, nên việc duy trì nằm ở cách dùng và cách kiểm tra lúc nhận xe: bóp thử hai phanh khi xe đang đẩy, xem ăn ngay không, nghe có tiếng rít bất thường không; thấy đĩa phanh có rãnh sâu hoặc má phanh mòn sát mép thì đổi xe khác ngay. Trên đường, khách tránh chặn bánh bằng phanh gấp không cần thiết vì đó là nguyên nhân mòn nhanh nhất.
Khách đi đôi cùng bạn cũng nên thống nhất tín hiệu phanh, để người sau biết trước mỗi lần giảm tốc của xe dẫn đầu. Về lâu dài, thói quen nhả ga trước phanh và giữ khoảng cách với xe phía trước giúp cặp phanh bền hơn hẳn, và cũng là kỹ năng nền cho các tình huống khó hơn.
Khách muốn luyện từ đầu có thể xem thêm các bài nền tảng trong trang kỹ năng lái cơ bản, còn khách lần đầu thuê xe nên đọc lướt kinh nghiệm nhận xe trong bài kinh nghiệm thuê xe máy tại Hà Nội để biết mình được quyền đòi hỏi gì lúc nhận xe.
Khách cần thuê xe máy liên hệ Nguyễn Tú tại 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, Hà Nội, mở cửa 09:00 đến 21:00, điện thoại 0942 467 674; gọi trước để nhận xe có phanh đã kiểm tra, cùng tham khảo trang cho thuê xe máy và trang chủ đề kỹ năng & tình huống trước khi chốt lịch.