Rẽ chậm vào một con ngõ ở Khương Đình hay Ngọc Lâm, tay lái đã bẻ gần hết cỡ, bỗng có đứa trẻ chạy ra, bạn giật tay phải một cái, và chỉ trong nháy mắt chiếc xe tay ga đổ sập sang một bên. Đó là kết quả quen thuộc của việc bóp phanh trước khi bẻ lái ở tốc độ thấp. Người mới lái xe ga trong phố gặp chuyện này nhiều hơn cả va chạm ngoài đường lớn. Bài này giải thích vì sao xe đổ, và nên dùng phanh nào khi rẽ vào ngõ.
Vì sao bóp phanh trước khi bẻ lái làm xe đổ sập
Xe hai bánh đứng vững khi chạy nhờ hai thứ: bánh xe đang lăn và tay lái được phép tự điều chỉnh nhẹ để giữ thăng bằng. Khi bạn rẽ chậm, xe vốn đã ở trạng thái kém ổn định nhất: tốc độ thấp, thân xe hơi nghiêng, bánh trước bẻ lệch một góc lớn so với thân.
Bánh trước lúc này gánh cùng lúc hai việc: dẫn hướng và đỡ phần lớn sức nặng khi xe chúi về phía trước. Bóp mạnh phanh trước đúng lúc đó tạo ra mấy hiệu ứng dồn lại:
- Bánh trước gần như dừng lại trong khi thân xe còn muốn đi tiếp. Vì bánh đang bẻ lệch, lực hãm không đẩy xe thẳng về trước mà kéo đầu xe xoay về phía tay lái đang bẻ.
- Tay lái bị giật về hẳn một bên. Bạn mất khả năng chỉnh lái nhỏ để giữ thăng bằng, xe nghiêng thêm.
- Trọng tâm dồn ra trước và lệch sang bên nghiêng. Ở tốc độ đi bộ, không còn đủ đà để bánh xe tự dựng xe thẳng lên.
Kết quả là xe không trượt dài như khi phanh gấp ở tốc độ cao, mà đổ sập tại chỗ. Người lái thường chống chân không kịp vì sức nặng của xe tay ga dồn xuống quá nhanh. Đó cũng là lý do nhiều người kể “tôi chỉ đi chậm thôi mà vẫn ngã”.
Vì sao xe tay ga dễ gặp hơn xe số
Xe tay ga không có cần số hay tay côn để giữ lực kéo đều ở tốc độ thấp. Người mới thường đi vào ngõ bằng cách nhả ga hoàn toàn, để xe trôi, rồi khi thấy chưa đủ chậm thì bóp phanh. Thêm vào đó, nhiều người quen phản xạ tay phải, vốn điều khiển phanh trước trên phần lớn xe tay ga, nên khi giật mình thì bóp tay phải mạnh hơn tay trái.
Trọng lượng dồn vào phần sàn để chân và cốp cũng khiến xe tay ga nặng phía dưới, khi đã bắt đầu đổ ở tốc độ thấp thì khó gượng lại bằng chân. Bài người thuận tay trái lái xe tay ga có nói thêm về chuyện phân lực giữa hai tay phanh.
Giảm tốc trước khi vào cua, không phải trong cua
Nguyên tắc quan trọng nhất là làm xong việc phanh khi xe còn thẳng, rồi mới bẻ lái. Cụ thể khi chuẩn bị rẽ vào ngõ:
- Quan sát từ xa. Nhìn gương, bật xi nhan sớm, nhìn sâu vào trong ngõ xem có người, xe đẩy, trẻ con hay hàng quán lấn ra không.
- Phanh khi xe còn đi thẳng. Dùng cả hai phanh nhẹ nhàng, đưa xe về tốc độ đi bộ trước khi tới miệng ngõ.
- Nhả phanh trước rồi mới bẻ lái. Khi bắt đầu rẽ, tay phải đã rời phanh trước, chỉ giữ ga thật nhẹ cho xe có lực kéo.
- Nhìn theo hướng muốn đi. Mắt nhìn vào lòng ngõ, không nhìn xuống bánh trước hay vào chướng ngại.
- Thẳng lái rồi mới tăng ga. Khi xe đã vào hẳn trong ngõ và tay lái về giữa, lúc đó mới tăng tốc dần.
Ga nhẹ khi rẽ chậm nghe có vẻ ngược đời, nhưng chính chút lực kéo đều ở bánh sau giúp xe giữ thăng bằng, tốt hơn nhiều so với để xe trôi rồi phanh giật.
Nên dùng phanh nào khi xe đã nghiêng
Trên nhiều xe tay ga Honda có hệ thống phanh kết hợp, tay phanh trái tác động lên cả hai bánh theo một tỷ lệ do nhà sản xuất thiết lập; xe không có hệ thống này thì tay trái chỉ là phanh sau. Cách bố trí cụ thể tùy đời xe, nên hỏi cửa hàng khi nhận xe hoặc xem sách hướng dẫn.
Khi xe đã nghiêng và tay lái đã bẻ, nếu cần giảm tốc thêm:
- Ưu tiên rà phanh sau, hoặc phanh kết hợp bằng tay trái, thật nhẹ. Phanh sau hãm bánh không dẫn hướng, nên ít làm tay lái bị giật.
- Không bóp mạnh tay phải. Nếu phải dùng phanh trước, chỉ chạm nhẹ, tăng lực từ từ.
- Muốn dừng gấp thì dựng xe thẳng trước. Nhả bẻ lái về gần giữa rồi mới phanh mạnh hơn, chấp nhận đi lệch hướng một chút còn hơn đổ xe.
Phối hợp hai phanh nói chung được viết kỹ trong bài phanh trước và phanh sau phối hợp thế nào cho an toàn. Bài này chỉ tập trung vào khoảnh khắc rẽ chậm, nơi luật chơi khác hẳn lúc đi thẳng.
Tình huống quen thuộc ở ngõ Hà Nội
Ngõ ở Hà Nội đặt ra đủ kiểu thử thách cho người mới: đầu ngõ dốc lên từ mặt đường, lối vào nhà có bậc gạch, góc rẽ gấp ngay sau cột điện. Vài tình huống hay gặp:
- Miệng ngõ dốc lên, như nhiều ngõ ven phố Bạch Mai hay Kim Ngưu. Xe dễ chững lại giữa dốc. Hãy vào với một chút ga đều, không để xe trôi rồi phanh.
- Rẽ từ đường gom ven đê vào ngõ nhỏ ở Long Biên. Mặt đường hay có cát, sỏi. Phanh trước trên cát khi đang nghiêng là tổ hợp nguy hiểm nhất.
- Người đi bộ bất ngờ bước ra. Dừng xe thẳng, đừng cố vừa lách vừa phanh.
- Lối vào nhà hẹp phải bẻ hết lái. Tắt máy, xuống dắt là lựa chọn an toàn. Bài dắt xe và lái qua ngõ hẹp có hướng dẫn chi tiết.
Tập phản xạ trước khi đi phố
Nếu mới thuê xe tay ga, hãy dành mười lăm phút ở một bãi rộng, vắng, ví dụ một góc sân rộng hay đường nội bộ khu đô thị lúc ít người. Tập rẽ chữ U và chữ L ở tốc độ đi bộ, chỉ dùng ga nhẹ và phanh tay trái. Khi đã quen, thử đặt mục tiêu dừng trước một vạch kẻ sẵn bằng cách phanh lúc xe còn thẳng. Thói quen này mới là thứ cứu bạn khi giật mình ở đầu ngõ, chứ không phải sức tay.
Tóm lại
Xe tay ga đổ sập khi rẽ chậm phần lớn vì phanh trước bị bóp đúng lúc bánh đang bẻ lệch và xe đã mất đà. Hãy giảm tốc khi xe còn thẳng, giữ ga nhẹ trong cua, chỉ rà phanh sau hoặc phanh kết hợp thật nhẹ khi xe đã nghiêng. Xem thêm các bài về xe tay ga và chuyên mục xe máy để làm quen xe trước khi vào phố.