Phanh là bộ phận duy nhất bạn không thể kiểm tra bằng mắt từ xa mà phải bóp thử bằng tay. Vì vậy thử phanh xe máy thuê ngay tại cửa hàng, trước khi ký giấy tờ và rời đi, là bước đáng làm nhất trong năm phút nhận xe: hai ba thao tác nhỏ sẽ cho biết tay phanh có bị lỏng, phanh có kêu rít hoặc bó cứng, và độ ăn của phanh trước với phanh sau có ổn không. Với người lần đầu thuê xe máy ở Hà Nội, bài viết này mô tả đúng trình tự bóp thử mỗi bên phanh và các dấu hiệu nên đề nghị cửa hàng xử lý hoặc đổi xe.
Thử phanh xe máy thuê: bốn dấu hiệu nhận ra ngay tại cửa hàng
Trước khi nổ máy, hãy làm hai việc nhỏ: chống chân chắc chắn, đứng ở vị trí thoáng trong sân cửa hàng, và xoay tay lái thẳng để bánh trước song song với hướng xe. Sau đó thử từng bên phanh riêng lẻ, vì phanh trước và phanh sau hoạt động độc lập trên hầu hết xe tay ga và xe số phổ thông.
Bóp thử tay phanh trước
Bóp chặt tay phanh trước khoảng hai nhịp, rồi nhả, rồi bóp lại. Ba điều cần cảm nhận: độ ròng của tay phanh trước khi phanh bắt đầu ăn, lực cản khi ép sát, và tiếng động phát ra. Tay phanh ăn gần ngay sau nửa đoạn bóp là bình thường; ròng quá sâu, gần chạm tay lái mà phanh vẫn chưa ăn chắc, là dấu hiệu phanh bị lỏng hoặc thiếu dầu phanh. Bóp hai ba lần liên tiếp mà lực ăn không đều, lần cứng lần mềm, cũng là điều đáng báo ngay.
Vệt sạch trên tay phanh sau khi bóp không nói lên điều gì xấu, nhưng các vết dầu nhờn ẩm ở cổ tay phanh hoặc ở caliper là dấu rò dầu, không nên nhận xe đó. Với phanh đĩa, nhìn nhanh mặt đĩa: một lớp bụi mịn màu xám là bình thường, còn rãnh sâu chạy tròn hoặc mép đĩa nhọn lẹm là đĩa đã mòn.
Đạp thử phanh sau
Phanh sau trên xe ga là bàn đạp gần chỗ chống chân, trên xe số thường ở bàn đạp phải. Ngồi lên yên, chống chân, đạp nhịp nhả phanh sau vài lần. Phanh sau ăn êm, đạp có lực cản rõ và nhả ra hết tiếng là đạt. Bàn đạp ròng quá sâu, đạp hẫng như đạp vào khoảng không, hoặc nhả ra mà nghe tiếng lạch cạch, đều là dấu hiệu cần thợ xem lại.
Với xe tay ga, sau khi bóp thử, để ý xem phanh sau có bị bó cứng không: đạp xuống nặng nề bất thường, bánh sau khó đẩy khi phanh đang nhả, nghĩa là phanh đang cấn. Loại này đi vài cây số sẽ nóng và ăn kém dần, nên xử lý trước khi đi chứ đừng để giữa đường.
Kêu rít, bó cứng và tay phanh lỏng: ranh giới đổi xe
Tiếng rít nhẹ của phanh mới hoặc phanh bị ướt nước mưa hôm trước thường hết sau vài lần bóp, không đáng ngại. Nhưng ba dấu hiệu sau nên đề nghị đổi xe: một là tay phanh bóp mềm oặt, gần chạm tay lái mà xe vẫn chưa được giữ chắc; hai là tiếng rít kim loại gay gắt kèm theo mỗi lần bóp, không thuyên giảm sau vài lần thử; ba là phanh bó cứng, bánh bị ghì dù đã nhả tay. Cửa hàng có xe dự phòng thì đổi xe luôn nhanh hơn thay thế phanh tại chỗ.
Một điểm dễ bỏ sót: thử phanh khi xe đang nổ máy. Trên xe có phanh đĩa trợ lực, độ ăn khi máy nổ khác khi máy tắt, nên sau khi nổ máy, bóp lại một lần nữa trước khi lăn khỏi sân.
Chạy thử một vòng ngắn: phanh ở tốc độ đi bộ
Sau khi bóp thử tại chỗ, chạy thử xe một vòng trong ngõ hoặc quanh sân cửa hàng ở tốc độ đi bộ. Bóp nhẹ phanh trước một nhịp: xe phải giảm ngay, không được giật cục hoặc kéo lệch về một bên. Tiếp theo đạp phanh sau: bánh sau ghì êm, không khóa bánh, không tạo tiếng rít lấp ló trên mặt đường.
Trong vòng chạy thử, để ý ba hiện tượng: xe bị kéo lệch về một bên khi phanh, tay lái rung nhẹ khi bóp phanh trước, hoặc một bên phanh ăn mạnh hẳn bên kia. Cả ba đều không phải lỗi chỉnh được bằng cách bơm hay siết tay phanh ở cổ, mà là dấu hư hỏng thật: caliper kẹt một phía, đĩa cong vênh, hoặc bố mòn lệch. Với những lỗi này, đề nghị cửa hàng cho xe khác là chọn lựa đúng.
Nếu sân cửa hàng chật chội, đẩy xe ra đoạn đường vắng ven phố rồi chạy thử cũng được, miễn là làm trước khi rời khu vực: phát hiện ra xa, bạn phải gọi lại và tự chạy xe lỗi về, rủi ro trên đường là của bạn.
Khi nào báo cửa hàng và khi nào đổi xe
Nguyên tắc chung: dấu hiệu về độ ròng, tiếng kêu hay lực ăn mà thợ chỉnh được trong vài phút thì cứ nhờ chỉnh, kèm một lần chạy thử lại sau chỉnh; dấu hiệu về hư hỏng thật như rò dầu, đĩa mòn rãnh, phanh bó cứng thì đề nghị đổi xe. Nói rõ điều bạn cảm nhận: “tay phanh ròng quá, bóp sát mà xe vẫn trôi” là mô tả nhân viên hiểu ngay.
Đừng nhận một chiếc xe phanh kém chỉ vì chủ xe hứa sẽ sửa sau, và cũng đừng tự đoán rằng phanh “chắc chỉ bụi” rồi lên đường: nếu phanh thật sự yếu, bạn không có cách nào bù được bằng kỹ năng lái giữa dòng xe Hà Nội đông đúc.
Sau khi nhận xe: giữ thói quen cảm nhận phanh
Phanh đạt lúc nhận không có nghĩa là đạt suốt kỳ thuê. Trong những ngày đầu, để ý độ ăn phanh mỗi sáng: bóp thử một nhịp trước khi lăn xe khỏi chỗ đỗ, và nếu thấy tay phanh mềm dần hoặc tiếng kêu mới xuất hiện, ghi lại để báo khi trả xe. Ghé trạm xăng hay qua cửa hàng, nhờ thợ liếc dầu phanh và bố phanh một vòng cũng nhanh.
Nếu giữa kỳ thuê phanh yếu hẳn hoặc có tiếng kêu bất thường, đừng cố chạy tiếp: dừng ở chỗ an toàn, gọi cửa hàng và làm theo hướng dẫn trong phần sự cố khi thuê xe. Các điểm nên ghi lại khi nhận xe và trả xe để tránh tranh chấp nằm trong trang nhận xe & trả xe, còn nếu bạn lần đầu thuê ở Hà Nội và muốn nắm lại toàn bộ quy trình từ đặt xe đến ký giấy tờ, xem tiếp phần thủ tục thuê xe máy, và tổng quan các dòng xe cho thuê nằm trong trang chủ đề thuê xe máy của chúng tôi.
Chốt lại: hai phút bóp thử, một chuyến đi yên tâm
Trình tự gợi ý chỉ gồm bốn bước: bóp tay phanh trước hai nhịp, đạp phanh sau vài lần, nổ máy bóp lại một nhịp, rồi chạy thử một vòng ngắn bóp nhẹ cả hai phanh. Làm đều cả bốn bước trước khi rời cửa hàng, bạn đã loại được phần lớn rủi ro về phanh trong suốt kỳ thuê, và nếu có bất thường, mình phát hiện đúng lúc cửa hàng còn có thể xử lý ngay cho mình.