Bạn dừng đèn đỏ ở ngã tư, chân trái quen tay ấn thêm một nấc vì nghĩ mình đang ở số 3, rồi đèn báo trên đồng hồ nhảy sang chữ N. Nhiều người thuê xe lần đầu giật mình, tưởng xe hỏng hộp số. Thực ra đó là cơ chế số tròn xe số, có trên nhiều mẫu xe số phổ thông. Hiểu nó hoạt động thế nào, vì sao thường chỉ xảy ra khi xe đứng yên, và khi nào thì không nên trông vào nó, bạn sẽ đổi số bình tĩnh hơn hẳn trong phố đông Hà Nội.
Số tròn xe số là gì: một vòng số khép kín
Trên xe số có côn tự động, cần số không đẩy từng bánh răng một cách trực tiếp. Mỗi lần bạn ấn chân, một trục có rãnh bên trong hộp số xoay đi một nấc và chọn cặp bánh răng tương ứng. Thứ tự quen thuộc là N, 1, 2, 3, 4, tức số mo nằm dưới cùng và các số tiến dần lên.
Ở kiểu số tròn, trục đó có thể xoay tiếp sau số cao nhất để quay lại vị trí N, giống kim đồng hồ chạy hết một vòng. Vì vậy người ta gọi là “tròn”: từ số cuối, ấn thêm một nấc theo chiều lên số thì về lại điểm xuất phát. Ở kiểu số không tròn, khi đã ở số cao nhất, ấn tiếp không có tác dụng gì, muốn về N phải ấn ngược qua từng số.
Số lượng số và cách bố trí khác nhau theo đời xe, nên bài này chỉ nói nguyên lý chung; chi tiết chiếc bạn cầm, hãy hỏi người giao xe.
Vì sao từ số cao về số mo chỉ xảy ra khi xe dừng
Hãy hình dung chuyện gì xảy ra nếu vòng số luôn mở. Bạn đang chạy số 4 trên đường Nguyễn Văn Cừ, lỡ chân ấn thêm một nấc, xe về N rồi nếu ấn tiếp là vào thẳng số 1 khi bánh sau còn quay nhanh. Động cơ bị kéo vọt vòng tua, bánh sau có thể khựng lại, xe giật mạnh hoặc trượt đuôi. Đó là kiểu tình huống mà nhà sản xuất muốn chặn.
Do đó, trên nhiều mẫu xe số tròn, có một cơ cấu khóa ngăn trục số đi từ số cao nhất về N khi xe đang lăn bánh. Xe đứng yên thì khóa nhả, bạn ấn một nấc là về số mo. Cách nó nhận biết xe đang chạy và ngưỡng tốc độ nhả khóa là chi tiết kỹ thuật riêng của từng mẫu, chúng tôi không nêu con số vì không có chuẩn chung.
Lợi ích là khi dừng hẳn ở số cao, bạn chỉ cần một nấc để về N thay vì ấn ngược bốn lần. Cũng vì vậy mà người chưa quen hay bất ngờ khi xe nhảy về N lúc đứng chờ.
Xe số có số tròn không: cách tự kiểm tra lúc nhận xe
Không phải xe số nào cũng có kiểu này, và cùng một dòng xe cũng có thể khác nhau giữa các đời. Cách chắc chắn nhất là hỏi thẳng tiệm, rồi tự thử khi xe đứng yên:
- Ngồi trên xe chống hai chân, bật khóa để thấy đèn báo số.
- Từ N, ấn mũi chân từng nấc, nhìn đèn báo đi qua các số.
- Ở số cao nhất, ấn thêm một nấc nhẹ. Đèn về N là xe có số tròn; cần số cứng lại và đèn không đổi là không có.
- Ấn gót về từng nấc để quen đường quay lại N theo chiều ngược.
Xe không có đèn báo số thì xem bài xe số không có đèn báo số. Cách đặt mũi giày và gót lên cần số hai đầu có trong bài cần số hai đầu trên xe số.
Xe số về số mo từ số 4: những lúc người mới hay nhầm
Cơ chế này không nguy hiểm khi xe đứng yên, nhưng gây rối ở mấy tình huống quen thuộc trên phố Hà Nội.
- Dừng đèn đỏ mà quên mình đang số mấy. Xe về số mo từ số 4 khi bạn tưởng đang ở số 3 và ấn thêm. Đèn xanh, vặn ga thì máy rú mà xe đứng im. Không sao: ấn mũi chân một nấc vào số 1 rồi đi.
-
Xe chết máy ở số cao. Ví dụ hết xăng trên cầu Chương Dương, bạn dắt vào lề và muốn về N. Xe số tròn thì một nấc theo chiều lên là đủ; không thì ấn gót ngược từng nấc.
- Lăn rất chậm trước khi dừng hẳn. Trong đoạn kẹt ở Long Biên hay Hoàn Kiếm giờ tan tầm, xe gần như đứng mà chưa đứng. Đừng thử cơ chế khóa ở đây: tùy xe, cần số có thể cứng lại hoặc đi qua. Đợi dừng hẳn rồi mới đổi.
- Đi dép lê. Chân khó cảm rõ đã ấn mấy nấc, dễ ấn hai lần liên tiếp và về N mà không hay.
Khó tìm N ngay cả khi đã dừng là chuyện khác, xem bài xe số khó tìm số mo khi dừng.
Cách tránh nhầm số khi đang chạy
Mục tiêu không phải học thuộc cơ chế khóa, mà là đừng bao giờ phải trông vào nó.
Đếm số bằng mắt, không bằng chân
Liếc đèn báo số sau mỗi lần đổi, nhất là sau khi vượt xe. Mất nửa giây nhưng bạn luôn biết mình ở đâu trong vòng số.
Lên số dừng ở số cao nhất, đừng ấn thêm cho chắc
Thói quen “ấn thêm một cái cho chắc” nên bỏ. Nhiều mẫu sẽ chặn lại khi xe chạy, nhưng đừng thử ranh giới đó vì nó phụ thuộc tình trạng từng xe.
Về số theo chiều gót khi giảm tốc
Khi chuẩn bị dừng, giảm dần bằng gót: 4 về 3, 3 về 2, rồi 1. Đến khi dừng hẳn, nếu muốn chờ ở N thì ấn gót thêm nấc cuối. Như vậy bạn luôn về N bằng đường ngược, không phụ thuộc xe có số tròn hay không. Có nên về N khi chờ đèn hay giữ số 1 thì xem bài dừng đèn đỏ bằng xe số.
Thả hẳn ga và nhả chân giữa hai lần ấn
Mỗi lần đổi số, nhả ga, ấn dứt khoát một nấc, rồi nhấc chân khỏi cần số; đừng gác chân lên đó khi chạy.
Khi nào nên báo tiệm
Số tròn bình thường thì ấn nhẹ, đều, về N rõ ràng. Báo cửa hàng nếu thấy:
- Xe đang chạy mà ấn một nấc ở số cao nhất lại về được N, hoặc nhảy số khi bạn không ấn.
- Cần số phải ấn rất mạnh mới đổi, hoặc đèn báo số nhảy lung tung không khớp với cảm giác.
- Xe đứng yên mà ấn mãi vẫn không về được N theo cả hai chiều.
Đừng tự chỉnh cần số trên đường. Với xe thuê ở tiệm tại 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, hãy hỏi ngay lúc nhận xe chiếc đó có số tròn không và nhờ thử cho xem; gặp vấn đề giữa chừng thì liên hệ trong giờ 09:00–21:00.
Tóm lại
Số tròn là vòng số khép kín: ở số cao nhất ấn thêm một nấc thì về N, nhưng trên nhiều mẫu điều đó chỉ xảy ra khi xe đứng yên nhờ một cơ cấu khóa. Cơ chế khác nhau theo đời xe, nên hãy hỏi tiệm và tự thử khi xe dừng. Khi chạy, đếm số bằng mắt, về số bằng gót, và đừng bao giờ ấn thêm cho chắc. Các bài khác về loại xe này nằm ở mục xe số và chuyên mục xe máy.