Nhiều khách nước ngoài tới Hà Nội đọc trên mạng rằng nên thuê một chiếc xe số semi automatic, rồi tới cửa hàng mới hỏi: semi-automatic rốt cuộc là gì, có phải xe côn không, mình chỉ từng đi xe ga thì có đi được không. Câu trả lời ngắn: xe số là loại nằm giữa xe ga và xe côn tay, có đổi số bằng chân nhưng không có tay côn. Học không khó, nhưng buổi đầu nên dành cho chỗ vắng chứ không phải phố cổ. Bài này giải thích cơ chế bằng lời dễ hiểu, rồi đưa ra một kế hoạch tập theo thứ tự cho buổi đầu tiên.
Xe số semi automatic là gì: ba loại xe đặt cạnh nhau
Ở Việt Nam, người ta chia xe máy phổ thông thành ba nhóm theo cách điều khiển:
- Xe tay ga (automatic, scooter): chỉ có ga và hai tay phanh. Không có số, không có côn. Vision, Air Blade, Click thuộc nhóm này.
- Xe số (semi-automatic, underbone): có cần số dưới chân trái, nhưng không có tay côn. Côn nằm trong máy và tự đóng mở khi bạn đạp cần số. Honda Wave, Future, Yamaha Sirius là ví dụ quen thuộc.
- Xe côn tay (manual): có cần số dưới chân trái và tay côn bên trái ghi đông. Người lái phải phối hợp bóp côn, đổi số, nhả côn.
Nói gọn, semi-automatic nghĩa là bạn vẫn tự chọn số, nhưng không phải lo phần côn. Đây là lý do xe số dễ hơn xe côn tay rất nhiều, và không chết máy khi dừng đèn đỏ mà quên về số.
Những ai đang phân vân giữa xe ga và xe số nên đọc trước bài khách nước ngoài lần đầu đi xe máy ở Hà Nội: xe tay ga hay xe số dễ hơn. Bài này giả định bạn đã chọn xe số.
Điều khiển trên xe số: tay và chân làm gì
Trước khi nổ máy, ngồi lên xe và tìm từng bộ phận. Đặc biệt với người chỉ quen xe ga, vị trí phanh là chỗ dễ nhầm nhất.
- Tay phải: tay ga và phanh trước.
- Tay trái: không có phanh, cũng không có côn. Chỉ có công tắc đèn, còi, xi nhan.
- Chân phải: bàn đạp phanh sau. Người quen xe ga hay bóp tay trái theo phản xạ để phanh, trên xe số tay trái chẳng có gì, nên hãy tập đặt chân phải sẵn trên bàn đạp phanh.
- Chân trái: cần số.
Trên nhiều xe số phổ thông, cần số là kiểu bập bênh: ấn mũi chân ở đầu trước xuống để lên số, ấn gót ở đầu sau xuống để về số. Xe thường có bốn số, và trên đồng hồ có đèn báo số N màu xanh lá khi xe ở số không. Tuy vậy, thứ tự số, việc có thể về N từ số cao nhất hay không, và cách đèn hiển thị số khác nhau theo đời xe. Khi nhận xe, nhờ nhân viên chỉ đúng cách sang số của chiếc xe bạn thuê.
Kế hoạch buổi đầu: bốn bước ở chỗ vắng
Buổi đầu tiên nên kéo dài khoảng một tiếng, chia thành bốn bước. Đừng nhảy cóc, nhất là khi đây là lần đầu bạn đi xe có số.
Bước 1: đứng yên, làm quen cần số
Dựng xe trên chân chống giữa, máy tắt, bật khóa. Đạp thử cần số lên xuống vài lần, nhìn đèn N bật tắt để biết khi nào xe ở số không. Đặt chân phải lên phanh sau, tay phải bóp phanh trước. Lặp lại tới khi không cần cúi nhìn.
Bước 2: đi và dừng ở số 1
Nổ máy ở số N, bóp phanh, đạp vào số 1. Nhả phanh, vặn ga thật nhẹ, xe sẽ chậm rãi lăn bánh. Chạy vài mét rồi nhả ga, phanh cả trước lẫn sau để dừng. Làm lại nhiều lần. Bài để xe và vào số 1 mô tả kỹ hơn thao tác này.
Bước 3: lên số và về số
Khi đã đi thẳng ổn ở số 1, tập lên số 2: nhả ga trước, đạp cần số dứt khoát, rồi mới vặn ga lại. Đây là quy tắc quan trọng nhất của xe số. Vừa giữ ga vừa đạp số sẽ làm xe giật mạnh. Về số cũng vậy: nhả ga, giảm tốc, rồi ấn gót. Sau mỗi lần sang số, nhấc chân ra khỏi cần số, đừng đè lên nó suốt.
Bước 4: cua chậm và dừng giữa chừng
Tập vòng chữ U rộng ở số 1 hoặc số 2, tập dừng giữa chừng như khi gặp đèn đỏ. Trên xe số, bạn có thể dừng hẳn mà vẫn để ở số 1 mà máy không tắt, vì côn tự nhả. Nhưng khi chờ lâu, về N cho an toàn, tránh lỡ tay vặn ga làm xe chồm lên.
Tập ở đâu ở Hà Nội và vào giờ nào
Phố cổ không phải nơi để tập. Hàng Bạc, Hàng Buồm hay quanh chợ Đồng Xuân đông xe máy, người đi bộ, hàng quán lấn vỉa hè; người mới vừa phải nghĩ tới số, vừa phải tránh xe, rất dễ rối.
Chỗ tập nên là một đường nội bộ rộng, ít ô tô, có vỉa hè hoặc lề để dừng. Nếu nhận xe ở cửa hàng tại 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, hãy hỏi nhân viên một đoạn đường vắng gần đó để tập trước. Giờ nên chọn là cuối buổi sáng hoặc đầu giờ chiều ngày thường, khi đã qua giờ cao điểm đi làm. Cửa hàng mở từ 09:00 đến 21:00, nên tiện nhất là nhận xe trong buổi sáng rồi tập luôn.
Tránh tập khi trời mưa to hoặc đường ướt, vì phanh và ga trên đường trơn cần tay quen hơn.
Từ chỗ vắng ra phố: lộ trình tăng dần
Sau buổi tập, đừng chạy thẳng từ Long Biên vào phố cổ lúc tan tầm. Đi theo từng nấc:
- Đường ngắn quanh chỗ tập, có đèn đỏ và ngã tư, ở số 1, 2.
- Qua cầu Chương Dương vào buổi trưa, khi xe đã thưa. Giữ làn bên phải, chạy ở số 3 đều tay, không cần lên số cao nhất.
- Quanh hồ Hoàn Kiếm và các phố rộng như Tràng Tiền, Lý Thái Tổ trước khi vào ngõ hẹp.
- Phố cổ vào một ngày khác, khi bạn đã đổi số không cần nghĩ. Ở phố cổ gần như chỉ đi số 1 và số 2, cách chạy chi tiết có trong bài xe số chạy phố cổ: ga và số nhẹ thế nào.
Nếu sau buổi đầu bạn vẫn thấy việc đổi số làm mất tập trung, đó không phải thất bại. Hỏi cửa hàng đổi sang xe tay ga cho những ngày tiếp theo; an toàn quan trọng hơn chuyện đi đúng loại xe nào.
Giấy tờ và an toàn trước khi lăn bánh
Trước khi ra đường, đội mũ bảo hiểm cài quai, mang theo giấy tờ xe cửa hàng giao, và tìm hiểu giấy phép lái xe của bạn có được dùng ở Việt Nam không qua bài giấy phép lái xe quốc tế và giấy phép công nhận tại Việt Nam. Chi tiết giấy tờ khi thuê và tiền cọc nên hỏi rõ trực tiếp với cửa hàng, và xin biên nhận cho những gì bạn để lại.
Tóm lại, xe số semi automatic là xe có số nhưng không có tay côn; nhả ga khi sang số, tập một tiếng ở chỗ vắng, rồi mới đưa xe vào phố. Các bài khác về xe số nằm ở mục xe số, và mọi dòng xe cho thuê được gom trong chuyên mục xe máy.