Lên kế hoạch đi Ba Vì, Sơn Tây hay hồ Quan Sơn trong ngày, phần lớn người chỉ tính kilomet mà quên tính ánh sáng. Trong khi đó, nắm được giờ mặt trời lặn đi xe máy ngoại thành mới là thứ quyết định chuyến đi dễ chịu hay vất vả: mùa hè chạy tới bảy giờ tối vẫn còn sáng, còn tháng chạp vừa qua năm giờ chiều mặt trời đã khuất núi, đoạn đê và đường tỉnh tối đen trong khi đèn xe máy chỉ rọi được vệt ngắn trước đầu xe. Bài viết này chỉ cách ước lượng giờ lặn theo mùa, cách tính ngược giờ xuất phát cho từng loại cung đường và các mốc kiểm tra trên đường để khỏi phải về trong bóng tối.
Giờ mặt trời lặn đi xe máy ngoại thành: vì sao phải tính trước
Ở Hà Nội, giờ mặt trời lặn thay đổi rõ rệt theo mùa. Khoảng tháng sáu, tháng bảy, trời lộn sau bảy giờ tối, chạng vạng thêm khoảng ba mươi phút nữa mới hẳn tối. Sang tháng mười một, tháng mười hai, mặt trời lặn sớm hơn hẳn, thường quanh năm rưỡi đến sáu giờ, và trời tối nhanh vì hanh khô ít mây. Nghĩa là cùng một chuyến đi, mùa hè có thêm gần hai tiếng ánh sáng so với mùa đông, đủ để chạy thêm trăm cây số hoặc ngồi uống nước chanh thêm một chặng.
Điều này quan trọng với đường ngoại thành vì đặc thù đường tỉnh và đường đê: nhiều đoạn không có đèn đường, đường hẹp, hàng quán đóng cửa sớm, và những đoạn qua chân cầu hay khúc quanh là chỗ người dân địa phương đi về lúc chạng vạng, tất cả đều dễ xử lý khi còn sáng và rủi ro gấp lên khi tối. Kinh nghiệm của người hay chạy xa là luôn chừa thêm một tiếng so với giờ lặn làm đệm cho sự cố: xe chết máy, mưa đột ngột, hoặc lạc ngã tư.
Tính ngược giờ xuất phát theo chiều dài cung đường
Cách tính đơn giản như sau. Lấy giờ mặt trời lặn của mùa, trừ đi thời gian dự kiến chạy chiều về, rồi trừ thêm khoảng nghỉ và đệm một tiếng. Ví dụ tháng giêng đi hồ Đồng Điền, quãng đường về khoảng một tiếng rưỡi chạy thực tế: sáu giờ trừ một tiếng rưỡi trừ thêm một tiếng đệm, ta được giờ rời điểm về quanh ba giờ rưỡi chiều. Nghĩa là giờ chơi ở hồ chỉ nên tính tới sau ba giờ, dù mùa hè cùng chặng đó có thể thoải mái chơi tới năm rưỡi.
Với các cung hay đi trong ngày từ Hà Nội như Ba Vì, đê sông Đáy, hồ Quan Sơn hay chùa Hương ở Mỹ Đức, quy tắc chung là: cung dưới bốn mươi cây số một chiều thì chiều về thoải mái; cung trên sáu mươi cây số một chiều cần rời điểm về trước ba giờ rưỡi mùa đông và trước năm giờ mùa hè; các cung xa hơn nên tính ngủ lại hoặc xuất phát từ rất sớm. Khi không chắc, hãy lấy giờ lặn của ngày tra trên ứng dụng thời tiết, đừng lấy theo trí nhớ mùa trước.
Một sai lầm hay gặp là tính giờ theo kilomet trên bản đồ: bản đồ tính đường trống, thực tế đường tỉnh có ngã tư không đèn, đoạn qua thị trấn đông, và xe máy không chạy được tốc độ như xe hơi trên những cung đó. Người hay đi xa thường lấy số kilomet chia cho ba mươi, cộng thêm nửa tiếng cho mỗi lần dự định dừng chụp ảnh hoặc ăn uống.
Mùa đông trời tối sớm: ba điều chỉnh cần nhớ
Mùa đông không chỉ lặn sớm mà còn đặc thù sương mu chiều muộn, nhất là vùng ven như Sóc Sơn, Gia Lâm hoặc các mặt hồ rộng. Sương dày làm đèn xe máy loang thành chùm mờ, tầm nhìn giảm còn vài chục mét. Vì vậy, nếu mùa đông mà chắc chắn về muộn, hãy mặc áo phản quang, lau sạch gương và kính bảo hiểm, giảm tốc ở các đoạn đê trũng nơi sương đọng trước.
Điều chỉnh thứ hai là về sớm hơn dự kiến khi có mây dày hoặc mưa phùn: trời âm u những ngày cuối năm có thể tối cảm giác sớm hơn nửa tiếng so với ngày quang đãng cùng mùa. Điều chỉnh thứ ba là dừng đúng lúc: khi đã vào chạng vạng mà còn cách Hà Nội một chặng dài, nên dừng ở thị trấn lớn có đèn đường để ăn ấm, uống nóng và nghỉ một chút, thay vì cố chạy về trong bóng tối để rồi mệt và mất tập trung.
Ngoài ra nếu đi cùng nhóm, thống nhất trước giờ quay về ngay từ lúc xuất phát, tránh việc một người muốn ở lại chụp hoàng hôn còn cả nhóm phải về muộn trong tối. Nhóm đông thì chờ đủ người ở các điểm hẹn, không để ai một mình chạy đoạn đường tỉnh lúc trời tối.
Ba mốc kiểm tra ánh sáng trên đường
Mốc thứ nhất là giữa buổi: nếu đến thời điểm đó mà chưa đi được một nửa chặng đi, tính lại tức khắc, vì chiều về sẽ bị trượt theo. Mốc thứ hai là hai tiếng trước giờ lặn dự kiến: đây là lúc phải rời điểm xa nhất và bắt đầu chiều về, dù còn bao nhiêu cảnh chưa xem. Mốc thứ ba là một tiếng trước giờ lặn: nếu lúc này vẫn còn xa nhà, nên chọn đường lớn có đèn, tránh đường tắt và đê vắng, đồng thời bật đèn xe từ sớm dù trời còn sáng, để xe khác thấy mình rõ hơn.
Quan sát thiên nhiên cũng giúp ước giờ mà không cần đồng hồ: khi mặt trời chạm ngọn cây trên đường chân trời thì còn khoảng ba mươi phút, khi trời chuyển màu cam sẫm thì còn mười lăm phút ánh sáng đủ chạy đường thẳng. Cách ước này chỉ để tham khảo, còn bản kế hoạch vẫn nên dựa trên giờ tra trước ở nhà và đồng hồ trên tay.
Về đèn xe: trước chuyến đi xa nên kiểm tra đèn pha, đèn hậu và đèn phanh đều sáng, siết lại nếu lỏng. Đèn xe máy rẻ tiền sau một thời gian dễ chập chờn; nếu thấy đèn nhấp nháy khi rú ga thì nên mang đi xem trước hôm đi. Chạy trong tối với đèn yếu trên đường đê là một trong những tình huống không đáng để thử.
Cẩn thận từng loại cung đường khi trời xế chiều
Cung đê như đê sông Hồng, đê Đáy nhiều đoạn mặt đường mòn thành hai rãnh xe tải, chạy trong tối rất dễ văng vì không thấy mép rãnh. Cung đường núi như Ba Vì, hồ Quan Sơn có khúc quanh gắt và sương sớm, về muộn càng tăng rủi ro. Cung quốc lộ đông xe tải thì lại khác: nguy hiểm không phải mặt đường mà là xe container về khuya, cần giữ làn, không len lỏi trong bóng tối và tránh đi sát bánh sau xe tải lúc tối.
Chạng vạng buổi chiều, mắt người chưa quen tối tức thì, đèn đường xen kẽ sáng tối làm người lái dễ bỏ sót xe ba gác không đèn hoặc người đạp xe về làng. Vì thế nửa tiếng cuối trước khi tối hẳn nên chạy chậm hơn tốc độ thường ngày, quan sát xa và bật sẵn đèn vị trí.
Nếu lỡ về trong tối, các nguyên tắc là: đi đường quen, đi chậm, giữ khoảng cách với xe trước, không vượt trong khúc không nhìn thấy, và nếu quá mệt thì dừng nghỉ ở điểm sáng đông người. Chi tiết kỹ năng chạy khi sương mu và trời sáng sớm tương tự, xem thêm sương mu sáng sớm trên đường đê. Những chủ đề liên quan tới thời tiết và mặt đường được gom trong trang thời tiết và đường sá, còn các tình huống lái nói chung nằm trong mục kỹ năng.
Nếu bạn cần thuê xe máy để đi một chuyến ngoại thành quanh Hà Nội và muốn nhận xe sáng sớm, Thuê Xe Máy Hà Nội Nguyễn Tú tại 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, Hà Nội mở cửa từ 09:00 đến 21:00 hằng ngày, liên hệ số 0942 467 674 để hỏi về xe phù hợp đường đê hoặc đường núi trước khi nhận. Chuyến đi ra ngoài trong ngày vui nhất khi bạn nắm chắc khung giờ ánh sáng của chính mùa mình đi: tính trước nửa tiếng, về khi trời còn sáng, là cách đơn giản nhất để mọi chuyến ngoại thành đều trọn vẹn.