Chuyến phượt cuối tuần từ Hà Nội lên Ba Vì hay ra Sóc Sơn thường bắt đầu trên đường nhựa phẳng, nhưng đoạn đẹp nhất lại hay nằm sau một khúc rẽ vào đường đất, lối mòn ven hồ hoặc đoạn đang rải sỏi chờ trải nhựa. Đi xe máy đường sỏi đá lần đầu, nhiều người thấy tay lái tự nhiên nhẹ bẫng, bánh trước lắc nhẹ, và phản xạ đầu tiên là bóp phanh trước. Chính phản xạ đó gây ra phần lớn những cú ngã chậm trên đường xấu. Bài này đi qua ba việc cần làm đúng: tốc độ, tư thế và cách phanh, để bạn qua những đoạn như vậy mà xe vẫn đứng vững.
Vì sao đi xe máy đường sỏi đá dễ mất lái hơn đường nhựa
Trên đường nhựa, lốp bám vào một mặt liền. Trên sỏi và đá dăm, lốp đè lên vô số viên đá rời, mỗi viên có thể lăn hoặc trượt đi. Kết quả là độ bám giảm hẳn, và giảm không đều: vừa chắc ở chỗ đá nén, đã lỏng ở chỗ sỏi dồn thành đống.
Đường đất có cái khó riêng. Khi khô, mặt đất phủ một lớp bụi mịn như bột, lốp dễ trượt khi đánh lái. Khi có vết bánh xe tải hằn sâu, bánh xe máy dễ bị kẹp vào rãnh và kéo lệch. Với cả hai, mọi thao tác đột ngột đều có thể làm bánh mất bám.
Bánh trước là bánh lái và cũng là bánh giữ thăng bằng. Khi bánh sau trượt, xe thường chỉ đánh đuôi và bạn còn kịp giữ. Khi bánh trước trượt, tay lái gập lại và xe đổ gần như ngay lập tức.
Tốc độ: chậm từ trước khi vào đoạn xấu
Nguyên tắc đầu tiên là giảm tốc khi xe còn trên đường nhựa, trước khi bánh trước chạm lớp sỏi. Phanh trên mặt đường tốt thì an toàn; phanh khi đã ở giữa đống sỏi mới nguy hiểm.
- Đi ở tốc độ mà bạn có thể dừng hẳn bằng phanh sau. Trên đường đất ngoại thành, đó thường là tốc độ chậm hơn hẳn so với quen tay trên đường nhựa.
- Giữ ga đều, không tăng giảm giật cục. Một chút ga duy trì giúp xe ổn định hơn so với nhả hết ga để xe trôi.
- Dùng số thấp trên xe số. Số thấp cho phép bạn kiểm soát tốc độ bằng tay ga và lực ghìm của máy, đỡ phải phanh. Với xe ga, giữ ga nhẹ và đều là cách tương đương.
Khi phía trước là con dốc đổ đầy sỏi, hãy dừng hẳn ở đầu dốc để quan sát. Nếu bạn quen xuống dốc bằng xe số, cách về số sớm rồi phanh nhịp trong bài xuống dốc dài bằng xe máy áp dụng tốt ở đây, chỉ cần nhẹ tay hơn nữa.
Tư thế: ngồi thả lỏng, nhìn xa, để xe tự lắc
Người mới thường gồng cứng tay và nhìn xuống bánh trước, cả hai đều làm xe khó giữ hơn.
Thả lỏng tay, giữ chắc bằng chân
Hai tay nắm tay lái vừa đủ chắc, khuỷu tay hơi chùng. Khi bánh trước gặp đá, tay lái sẽ lắc nhẹ; nếu tay gồng, cú lắc ấy truyền thẳng vào người và bạn vô thức đánh lái theo. Thay vào đó, kẹp nhẹ hai đầu gối vào thân xe hoặc yên để giữ người, để tay lái được tự do một chút.
Đứng hay ngồi trên xe phổ thông
Trên đoạn gồ ghề ngắn, nhiều người nhấc nhẹ người khỏi yên, đứng trên gác chân với đầu gối hơi chùng, để chân hấp thụ chấn động thay cho lưng. Cách này hợp với xe có gác chân chắc và người đã quen. Với xe số và xe ga phổ thông thuê đi chơi, ngồi thả lỏng, lưng thẳng và dồn trọng lượng xuống gác chân thường dễ làm hơn và vẫn đủ hiệu quả. Đừng ngả người ra sau kéo tay lái, vì như vậy bánh trước nhẹ đi và khó lái.
Nhìn xa, nhìn nơi muốn tới
Mắt nhìn khoảng mười mấy mét phía trước, chọn sẵn dải đường mình sẽ đi: chỗ đá nén chặt, vệt bánh xe khô, mép đường có cỏ. Xe có xu hướng đi về nơi mắt nhìn, nên nếu bạn nhìn chằm chằm vào hòn đá to, bánh xe thường lao đúng vào đó. Kỹ thuật giữ thăng bằng khi đi chậm này cũng giống bài chạy chậm mà không loạng choạng, chỉ khác là mặt đường dưới bánh kém tin cậy hơn nhiều.
Phanh: tránh phanh trước gấp, dùng phanh sau nhẹ và số thấp
Trên đường nhựa, phanh trước gánh phần lớn lực dừng. Trên sỏi và đất bụi, thứ tự ưu tiên đảo lại:
- Giảm tốc bằng nhả ga và số thấp trước. Với xe số, lực ghìm của máy ở số thấp là “phanh” êm nhất.
- Phanh sau nhẹ và đều. Đạp hoặc bóp phanh sau từ từ, đủ để xe chậm lại. Nếu bánh sau bắt đầu trượt, nới phanh một chút và giữ thẳng tay lái.
- Phanh trước chỉ chạm nhẹ, khi xe đang thẳng. Không bóp phanh trước gấp, và tuyệt đối không bóp khi đang đánh lái hay nghiêng xe.
Với xe ga có phanh kết hợp, bóp tay phanh trái sẽ phân lực cho cả hai bánh; vẫn bóp nhẹ và sớm, không bóp dứt khoát. Cách phối hợp hai phanh trong điều kiện bình thường có trong bài phanh trước phanh sau dùng thế nào, đọc trước khi đi để hiểu vì sao trên sỏi phải nhẹ tay hơn.
Khi vào cua trên đường đất, giảm tốc hết khi xe còn thẳng, đi qua cua với ga nhẹ và đều, nghiêng xe ít, ôm cua rộng hơn bình thường.
Đường sỏi đá quanh Hà Nội: gặp ở đâu và chuẩn bị gì
Các chuyến đi ngắn quanh Hà Nội có không ít đoạn như vậy. Ở Ba Vì, lối vào một số khu cắm trại ven hồ Suối Hai hay quanh vùng đồi có những đoạn đường đất, đá dăm. Ở Sóc Sơn, đường dẫn tới các bãi ven hồ Hàm Lợn, hồ Đồng Đò hay những lối nhỏ trong các khu đồi thông có lúc là đất nén hoặc sỏi. Mặt đường thay đổi theo mùa và theo công trình, nên đừng coi đây là bản đồ cố định mà hãy hỏi người dân hoặc chủ khu cắm trại về tình trạng đường.
Đường ngoại thành còn hay có xe tải chở vật liệu, để lại sỏi rơi và bụi dày. Cách giữ khoảng cách với những xe này được nói riêng trong bài xe ben chở đất đá trên đường ngoại thành.
Trước khi đi, kiểm tra lốp còn gai, áp suất đủ, phanh sau ăn đều. Đeo găng tay, giày kín mũi và áo dài tay; trên đường sỏi, một cú ngã chậm cũng đủ trầy xước nếu chân tay để trần. Với xe thuê, hãy nói trước với cửa hàng về lộ trình để được tư vấn chọn xe hợp hơn.
Tránh đường đất lầy sau mưa
Đường đất khô đã khó, đường đất sau mưa còn khó hơn nhiều. Lớp đất nhão bám vào lốp, lấp hết rãnh gai, khiến bánh xe gần như không còn độ bám; những vũng nước có thể che hố sâu bên dưới. Ngay cả đoạn đường nhựa phủ đất sau mưa cũng trơn bất ngờ, như trong bài đường phủ bụi đất sau mưa.
Nếu trời vừa mưa to và đoạn phía trước là đường đất, lựa chọn an toàn nhất là quay lại, chờ đường se hoặc tìm đường nhựa vòng. Khi buộc phải qua một đoạn ngắn, hãy đi số thấp, ga đều, chân sẵn sàng chống đất, hoặc xuống dắt xe.
Đi xe máy trên đường sỏi đá và đường đất chỉ cần nhớ ba điều: chậm từ trước, thả lỏng và nhìn xa, phanh sau nhẹ thay cho phanh trước gấp. Những kỹ năng nền khác cho người lái xe máy có trong mục kỹ năng lái cơ bản, và toàn bộ hướng dẫn lái xe ở Hà Nội nằm ở chuyên mục kỹ năng.