Hụt chân khi dừng xe máy là cú thót tim quen thuộc với người mới lái và người dáng nhỏ: bàn chân vừa hạ xuống thì lọt ổ gà, trượt trên nắp cống hay chạm mép rãnh, còn xe đã nghiêng mà không có chỗ đỡ. Bài này nói cách nhìn mặt đường trước, chọn chân và chỗ dừng, rồi xử lý khi chân đã trượt.
Vì sao hụt chân khi dừng xe máy dễ làm xe đổ nghiêng
Khi xe còn lăn, chính chuyển động giúp xe đứng thẳng. Lúc bánh ngừng quay, toàn bộ sức nặng dồn về phía xe đang nghiêng, và đôi chân là chỗ tựa duy nhất. Chỉ cần mặt đất dưới chân lệch hay trơn hơn dự đoán, chân trượt hoặc hụt, xe sẽ không còn điểm tựa.
Luật tách hai trạng thái. Điều 18 khoản 1 định nghĩa dừng xe là “trạng thái đứng yên tạm thời của xe trong một khoảng thời gian cần thiết”, còn khoản 2 nói đỗ xe là “trạng thái đứng yên của xe không giới hạn thời gian”. Lúc dừng chờ đèn đỏ, người lái vẫn ngồi trên xe nên bàn chân quyết định thăng bằng. Người dáng nhỏ hay chỉ chạm được một phần bàn chân, nên có ít biên độ để chỉnh.
Nhìn chỗ đặt chân trước khi dừng
Thói quen đơn giản nhất là nhìn xuống chỗ sắp đặt chân từ khi xe còn đang giảm tốc, chứ không chỉ nhìn đèn tín hiệu. Ở nhiều phố Hà Nội, nhất là quanh khu phố cổ Hoàn Kiếm, sát mép đường thường có rãnh nước, nắp cống, ổ gà vá dở, cát và lá khô. Dưới đây là những chỗ nên tránh khi đặt chân:
-
Ổ gà và mép rãnh, nơi mũi chân dễ lọt hoặc bị chênh.
-
Nắp cống kim loại và vạch sơn kẻ đường, nhất là khi ướt; bài nắp cống và tấm thép trơn khi mưa nói kỹ vì sao kim loại trơn hơn nhựa.
-
Vệt dầu, nước loang, sỏi, cát ở chỗ xe hay dừng chờ.
Chỗ tốt hơn là mặt nhựa phẳng, khô, nhám. Điều 12 khoản 3 yêu cầu người điều khiển “phải quan sát, giảm tốc độ hoặc dừng lại để bảo đảm an toàn” khi gặp, theo điểm m, “mặt đường trơn trượt, lầy lội, có nhiều đất đá, vật liệu rơi vãi”. Sau khi liếc xuống chọn chỗ, hãy ngẩng đầu nhìn xa lại; dán mắt xuống đất cũng làm mất thăng bằng. Các hướng dẫn lái xe mô tô nước ngoài cũng nhắc điều này; bài chưa đối chiếu tài liệu trong nước nên chỉ coi là thói quen gợi ý.
Chọn chân và cách đặt chân
-
Chọn chân theo mặt đất, không theo thói quen. Chỗ nào chắc, phẳng thì đặt chân bên đó. Ở nhiều đoạn đường, giữa lòng đường cao hơn mép, nên chân phía mép phải với xuống xa hơn.
-
Xe số và xe tay ga khác nhau. Bố trí phổ biến trên xe số là phanh sau bằng bàn đạp chân phải, nên chân phải đang bận và thường đặt chân trái xuống; xe tay ga hai chân tự do hơn. Hãy kiểm lại trên chính chiếc xe bạn lái.
-
Đặt cả bàn chân hoặc ít nhất nửa bàn chân, không chỉ mũi giày, gối hơi chùng, không duỗi thẳng chân để với mặt đất.
-
Chỉ hạ chân khi xe gần đứng, và nhả dần lực phanh lúc sắp dừng để xe không chúi hay giật.
-
Giữ phanh trong lúc chân đang chống, để xe không trôi khi bạn đứng một chân.
-
Ngồi lệch nhẹ về phía chân trụ nếu chân chạm đất chưa vững. Bài người thấp đi xe máy yên cao hướng dẫn thêm cho người dáng nhỏ.
Giày ôm chân, đế bám mặt đường giúp ích hơn dép lê hay giày đế trơn.
Chọn chỗ dừng theo luật và theo mặt đường
Khi bạn tự chọn chỗ dừng, hãy chọn nơi vừa được phép vừa chắc chân. Điều 18 khoản 4 liệt kê những nơi không được dừng xe, đỗ xe, trong đó có “Trên phần đường dành cho người đi bộ qua đường” (điểm g) và “trên miệng cống thoát nước” (điểm o). Bài không kết luận một nắp cống hay hố ga cụ thể có thuộc cụm từ đó hay không, nhưng vì lý do an toàn, đừng đặt chân hay bánh xe lên đó. Điều 18 khoản 5 nêu khi lề hẹp thì chỉ được dừng, đỗ “sát mép đường phía bên phải”.
Mép phải lại là nơi hay có rãnh và nắp cống, nên cách làm là nhìn kỹ rồi dừng trước hoặc sau chỗ xấu dọc theo mép, không lấn ra giữa làn. Tránh nhất là lên vỉa hè: Điều 77 khoản 1 ghi “vỉa hè được sử dụng cho người đi bộ”. Còn khi dừng theo hàng xe ở đèn đỏ, bạn khó chọn chỗ, nên việc chọn chân và nhìn trước lại càng quan trọng.
Bàn chân đã trượt: xử lý thế nào để xe không đổ
-
Đừng giật chân lên hay vung chân tìm đất. Giữ phanh để xe không lao tới.
-
Hạ ngay chân còn lại nếu chạm được chỗ chắc, rồi ngồi thẳng người lại trên yên để lấy lại thăng bằng.
-
Nhìn xa, hai tay lỏng, đừng giằng tay lái theo hướng xe nghiêng.
-
Nếu xe đã nghiêng quá sức đỡ, đừng gồng một chân. Buông tay lái, bước ra xa thân xe và để xe nghiêng xuống; thân xe trầy thường nhẹ hơn cổ chân bị đè. Đây là gợi ý thực tế, không phải điều luật.
Xe đã đổ: việc cần làm khi thuê xe
Kiểm tra bản thân trước, rồi mới nhìn xe. Nếu xe nặng hoặc có xăng loang, đồ rơi nguy hiểm, hãy tránh xa và nhờ người giúp thay vì cố dựng xe lên. Với xe thuê, chỉ nhìn bằng mắt các chỗ như tay phanh, tay ga, gương, đèn, ốp nhựa và chỗ rò xăng, chụp ảnh hiện trạng, đưa xe ra chỗ an toàn ngoài làn xe chạy rồi gọi tiệm theo số 0942467674 trong giờ 09:00 đến 21:00. Đừng tự siết hay chỉnh.
Nếu tay phanh, gương hay đèn có vẻ hỏng, đừng chạy tiếp: Điều 9 khoản 8 nghiêm cấm đưa xe cơ giới “không bảo đảm quy định của pháp luật về an toàn kỹ thuật” tham gia giao thông đường bộ. Chi phí xử lý hư hỏng hay hỗ trợ ngoài giờ cần hỏi và xác nhận trực tiếp. Tiệm ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên.
Tập dừng xe cho quen chân
Hãy tập ở bãi vắng, mặt phẳng: dừng đúng một điểm đã chọn, đặt chân trái rồi chân phải luân phiên, liếc xuống chỗ đặt chân rồi ngẩng nhìn xa. Khi đã vững, tập ở đường nhỏ ít xe rồi tới nơi có đèn đỏ. Khi còn tập, không nên chở người ngồi sau vì xe nặng hơn lúc hụt chân; mũ bảo hiểm luôn cần cài quai.
Người dáng nhỏ thuê xe nếu thấy chân chạm đất chưa vững, hãy ngồi thử trước khi nhận; tiệm có xe nào hợp dáng không cần hỏi và xác nhận trực tiếp. Xem thêm mục thuê xe, các bài trong mục tình huống giao thông, hoặc nền tảng ở kỹ năng lái cơ bản và chuyên mục kỹ năng.
Điều luật trích theo Luật số 36/2024/QH15 và văn bản hợp nhất 55/VBHN-VPQH. Thông tin tham khảo, quy định có thể thay đổi, không thay thế huấn luyện hoặc tư vấn chuyên môn.