Chiều ra viện, trước cổng Bệnh viện Bạch Mai trên đường Giải Phóng hay quanh Bệnh viện Việt Đức ở Hoàn Kiếm, không hiếm cảnh người nhà đứng cạnh một chiếc xe lăn đã gập và cái khung tập đi, nhìn chiếc xe máy duy nhất rồi nhìn nhau. Chở xe lăn bằng xe máy nghe như mẹo tiện tay, nhưng là bài toán nhiều lớp: người bệnh còn yếu phải ngồi vững, đồ y tế phải nằm yên, và luật không cho người ngồi sau mang hay vác giúp. Bài này đi theo thứ tự: đọc luật, gập và tháo bớt, buộc chắc, rồi biết lúc nào nên đổi phương án.
Chở xe lăn bằng xe máy: ba điều luật cần đọc nguyên văn
Thông tin tham khảo, quy định có thể thay đổi. Nguồn: Điều 33 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15, đối chiếu văn bản hợp nhất số 55/VBHN-VPQH. Bài không nêu mức phạt; hành vi vi phạm có thể bị xử phạt theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP.
Khoản 3 liệt kê những việc người lái không được làm. Điểm đ ghi:
“Sử dụng xe để kéo, đẩy xe khác, vật khác, dẫn dắt vật nuôi, mang, vác và chở vật cồng kềnh; chở người đứng trên xe, giá đèo hàng hoặc ngồi trên tay lái; xếp hàng hóa trên xe quá giới hạn quy định;”
Khoản 4 nói về người được chở. Điểm a ghi họ không được “Mang, vác vật cồng kềnh”. Khoản 5 đặt giới hạn xếp hàng:
“Xe mô tô, xe gắn máy không được xếp hàng hóa vượt quá chiều rộng giá đèo hàng về mỗi bên 0,3 mét, vượt quá về phía sau giá đèo hàng 0,5 mét theo thiết kế của nhà sản xuất; chiều cao xếp hàng hóa tính từ mặt đường xe chạy không vượt quá 02 mét.”
Luật 36/2024 không định nghĩa thế nào là “vật cồng kềnh”, nên bài này không khẳng định xe lăn gấp của bạn thuộc hay không thuộc diện đó, và không tự đặt ngưỡng kích thước hay cân nặng. Cách đọc thận trọng: món nào lớn gần hoặc quá các giới hạn ở khoản 5, hoặc khiến người lái không giữ được tay lái và tầm nhìn, thì không nên chở bằng xe máy. Mức chịu tải của xe nằm trong sách hướng dẫn của nhà sản xuất.
Gập gọn và tháo bớt trước khi nghĩ đến chuyện buộc
Mỗi mẫu xe lăn gập một kiểu, nên nhờ điều dưỡng hoặc người bán thiết bị y tế chỉ cách gập một lần ngay tại khoa, rồi tự làm thử cho quen tay. Sau khi gập:
- Tháo những phần cho phép tháo: đệm ngồi, túi treo, bệ để chân, tay vịn nếu mẫu xe cho tháo. Bỏ vào túi vải hoặc cốp.
- Bọc các góc kim loại và đầu ống bằng khăn cũ, để khung không cứa vào yên hay chân người.
- Khung tập đi loại gập thì thu về dạng phẳng; loại chỉnh được chiều cao thì hạ về mức thấp nhất. Khóa mọi chốt gập, vì khung lỏng khớp sẽ tự bung khi xóc.
Gập xong, đặt cạnh xe máy và nhìn từ phía sau: nó có chìa ra hai bên hoặc phía sau xe nhiều không, có che đèn, biển số hay gương không? Nếu gập và tháo rồi mà vẫn lấn ra rõ rệt, hãy dừng lại thay vì buộc thêm một vòng dây.
Hai điều không bao giờ nên làm: chở người đang ngồi trên xe lăn, và chạy chậm để kéo hay đẩy xe lăn bên cạnh bằng một tay hay sợi dây. Điểm đ khoản 3 vừa trích cấm “kéo, đẩy xe khác, vật khác”; xe lăn có bánh vốn đã tự lăn, chỉ một ổ gà là nó lao đi trước.
Buộc chắc: đặt thấp, không che đèn, không tựa vào người
Phần này là kinh nghiệm an toàn, không phải quy định của luật.
- Điểm neo là khung kim loại của xe, không phải ốp nhựa, đèn hậu hay gương. Dùng dây chằng hoặc dây rút co giãn có móc, ít nhất hai điểm giữ chéo nhau.
- Đặt thấp, sát thân xe. Món nặng đặt cao hoặc dồn hẳn ra đuôi làm đầu xe nhẹ đi; dấu hiệu này được giải thích trong bài đồ nặng dồn phía sau làm đầu xe nhẹ.
- Không để khung tựa vào lưng người lái hay người ngồi sau. Phanh gấp là cả khối kim loại lao về phía trước.
- Thử lắc bằng cả hai tay trước khi chạy; còn dịch chuyển thì buộc lại. Dừng kiểm tra dây sau vài phút đầu, rồi chạy chậm, phanh sớm.
Nếu thuê xe, đừng tự lắp thêm giá, khung hay túi, cũng đừng khoan đục xe: hỏi trước và xác nhận trực tiếp với cửa hàng qua số 0942467674. Thuê Xe Máy Hà Nội Nguyễn Tú ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00–21:00.
Người ngồi sau: bám chắc, không ôm xe lăn hay khung tập đi
Điểm a khoản 4 cấm người được chở mang, vác vật cồng kềnh. Luật không nói xe lăn gập có thuộc diện đó hay không, nhưng cách làm thận trọng là không để người ngồi sau ôm hay vác nó hoặc khung tập đi: món đồ phải nằm trên xe và được buộc vào xe. Người ngồi sau cần hai tay rảnh để bám vào eo người lái hoặc tay dắt, như đã nói trong bài người ngồi sau ôm đồ trên đùi: món nào được, món nào phải buộc lại.
Nếu chính người bệnh ngồi sau, họ cần tự ngồi thẳng, giữ được thăng bằng, hai chân đặt vững lên gác chân, và mọi người trên xe đều đội mũ bảo hiểm, cài quai đúng quy cách theo khoản 2 Điều 33. Khoản 1 cho chở tối đa hai người khi chở người già yếu hoặc người khuyết tật, nhưng chỉ nới số người, không nới các điều cấm khác; chi tiết trong bài chở thêm ông bà già yếu hoặc người khuyết tật trên xe máy: khi nào luật cho phép.
Nếu người bệnh cần thêm một người đỡ, cộng với xe lăn đã gập, xe đã chật cả chỗ ngồi lẫn chỗ buộc đồ: đó là lúc nên chuyển sang phương án khác.
Khi nào nên thôi và gọi taxi hoặc dịch vụ vận chuyển
Hãy đổi phương án nếu gặp bất kỳ dấu hiệu nào dưới đây:
- Người bệnh chưa tự ngồi thẳng, hay chóng mặt, vừa phẫu thuật hoặc đau khi ngồi lâu. Hỏi bác sĩ hay điều dưỡng điều cần tránh khi di chuyển về nhà.
- Xe lăn hoặc khung đã gập và tháo mà vẫn lấn ra hai bên, ra sau, hoặc che đèn, biển số, gương.
- Thử buộc vài lần vẫn không gọn, hoặc phải nhờ người ngồi sau giữ.
- Đường về qua cầu Chương Dương hay các trục đông giờ tan tầm, trời mưa hoặc mặt đường trơn.
Cách thay thế đơn giản nhất là taxi, nơi cốp và ghế sau lo được cả người lẫn đồ. Trước khi gọi, hỏi hãng hoặc dịch vụ vận chuyển xem họ có nhận chở người cùng xe lăn hay khung tập đi không, rồi xác nhận điều kiện và chi phí trực tiếp; bài này không nêu giá.
Chở xe lăn bằng xe máy chỉ hợp lý khi đồ đã gập gọn, buộc chắc, nằm trong giới hạn của luật và không ai phải ôm; thiếu một điều thì chọn xe khác, đừng cố. Các kỹ năng chở đồ còn lại nằm trong mục chở đồ và hành lý, còn kỹ năng lái xe ở Hà Nội nói chung nằm trong chuyên mục kỹ năng.