Lần đầu buộc bao gạo hay vali nặng lên yên sau, nhiều người thấy chiếc xe quen bỗng lạ hẳn: tay lái nhẹ bẫng, hơi lắc khi lên tốc độ, tối về thì xe ngược chiều nháy đèn liên tục. Đó là chuyện chở nặng phía sau đầu xe nhẹ, có nguyên nhân rõ ràng và sửa được bằng cách xếp lại đồ. Bài này giải thích vì sao nó xảy ra, nhận biết sớm thế nào và chia tải ra sao trên đường phố cũng như đường đê Hà Nội.
Vì sao chở nặng phía sau đầu xe nhẹ và đèn pha chếch lên
Hãy hình dung chiếc xe máy như một cái bập bênh mà điểm tựa là trục bánh sau. Khi bạn đặt một vật nặng ở yên sau hoặc trên giá chở hàng, nhất là phần đuôi giá nằm lùi ra phía sau trục, vật đó đè đuôi xe xuống và nhấc đầu xe lên một chút. Vật càng nặng, càng xa trục và càng đặt cao, hiệu ứng đòn bẩy càng mạnh.
Kết quả có ba phần, xảy ra cùng lúc:
- Bánh trước bị giảm tải. Lốp trước ép xuống mặt đường ít hơn nên bám kém hơn. Đây là bánh lái và cũng là bánh chịu phần lớn lực phanh, nên ảnh hưởng thẳng tới đánh lái và dừng xe.
- Giảm xóc sau bị nén sâu. Đuôi xe hạ thấp, thân xe ngửa ra sau một góc nhỏ, góc lái đổi theo khiến tay lái dễ dao động khi chạy nhanh.
- Đèn pha chiếu cao hơn. Đầu xe ngóc lên thì chùm sáng cũng ngóc theo. Bạn mất phần sáng ngay trước bánh, còn người ngược chiều bị chiếu thẳng vào mắt.
Một điểm dễ hiểu sai: cảm giác nhẹ tay lái không có nghĩa là xe dễ lái hơn. Nó nghĩa là bánh trước đang có ít đường bám hơn mức bình thường.
Dấu hiệu nhận biết sớm, trước khi ra đường lớn
Tốt nhất là phát hiện ngay khi vừa xếp đồ xong, còn đang đứng trong ngõ hay sân nhà. Có vài phép thử nhanh:
- Dựng chân chống giữa rồi quan sát. Đồ dồn hẳn ra đuôi có thể khiến xe chúi đuôi, bánh trước nhấc khỏi mặt đất. Nếu ấn nhẹ tay vào đuôi giá chở hàng mà đầu xe đã bổng lên, đồ đang ở quá xa phía sau.
- Nhìn khe giữa lốp sau và chắn bùn. Khe hẹp đi rõ rệt so với lúc xe trống, khi chưa có người ngồi, nghĩa là giảm xóc sau đã bị nén nhiều.
- Chạy thử chậm trong ngõ. Nếu đầu xe phản ứng lỏng, như bánh trước đang trôi trên mặt đường, hãy xếp lại đồ trước khi ra phố.
Khi đã ra đường, các dấu hiệu dễ thấy hơn:
- Tay lái bồng bềnh, đầu xe lắc nhẹ khi tăng tốc hoặc chạy thẳng đường dài.
- Vào cua, xe có xu hướng chạy rộng ra ngoài.
- Qua gờ giảm tốc, bánh trước như bị nảy, đuôi xe dội mạnh.
- Buổi tối, vệt sáng đèn pha rơi xa hơn hẳn, mặt đường ngay trước bánh tối đi, và xe máy hay ô tô đi ngược chiều nháy đèn ra hiệu.
Dấu hiệu cuối cùng hay gặp nhất trên các tuyến đê không có dải phân cách, như đoạn đê qua Long Biên hướng Gia Lâm hay đê ở Đông Anh, nơi hai chiều xe đi sát nhau và rất ít đèn đường.
Chia tải trước sau xe máy: đồ nặng thấp và sát người lái
Nguyên tắc cốt lõi chỉ có một câu: đồ nặng phải ở thấp, ở gần trọng tâm xe, và ở sát người lái. Trọng tâm của một chiếc xe máy nằm khoảng giữa hai bánh, ngang chỗ người lái ngồi. Đồ càng gần điểm đó, xe càng ít bị bẩy đầu lên.
Thứ tự ưu tiên chỗ đặt đồ nặng, từ tốt tới kém:
Sàn để chân xe ga
Vị trí lý tưởng cho bao gạo, thùng nước khoáng hay két nước ngọt. Sàn nằm thấp, giữa hai bánh, nên đồ nặng ở đây gần như không làm đầu xe nhẹ đi. Chỉ cần đồ không cấn tay lái khi đánh hết cỡ và chân vẫn đặt vững.
Cốp dưới yên
Cốp xe ga nằm gần trọng tâm, phù hợp với đồ nhỏ mà nặng như vài hộp sữa, dụng cụ hay sách vở. Đặt món nặng nhất ở đáy cốp, nằm phẳng.
Phần đầu yên sau, sát lưng người lái
Nếu buộc lên yên sau là bắt buộc, hãy đẩy món nặng nhất về sát lưng người lái thay vì để nó trượt ra đuôi giá. Cùng một bao đồ, đặt sát lưng và đặt ở đuôi giá cho cảm giác lái khác hẳn. Cách cố định cho khỏi xô lệch trong lúc chạy được nói kỹ ở bài buộc đồ trên yên sau không xô lệch xe.
Đuôi giá chở hàng
Chỉ nên dành cho đồ nhẹ mà cồng kềnh, như túi chăn gối hay thùng giấy rỗng. Đồ nặng đặt ở đây là nguyên nhân phổ biến nhất của hiện tượng đầu xe nhẹ.
Khi có nhiều món, hãy chia lại: phần nặng nhất xuống sàn để chân, phần nặng vừa ở đầu yên sau, phần nhẹ cồng kềnh lên cao hoặc ra đuôi. Với hành lý về quê, cách tách thành hai túi cân đối trong bài chia hành lý làm hai túi cũng giúp giảm sức nặng dồn về một chỗ.
Đừng sửa quá tay: giỏ trước và móc treo cũng có giới hạn
Nghe nói đầu xe nhẹ, có người dồn hết đồ nặng vào giỏ trước xe số hoặc treo lủng lẳng ở móc xe ga. Cách này đổi vấn đề này lấy vấn đề khác. Giỏ trước quay theo tay lái, nên vật nặng trong giỏ làm tay lái ì, khó trả lái. Đồ treo móc thì đung đưa, đập vào đầu gối và kéo tay lái lệch mỗi lần ôm cua. Giỏ trước chỉ hợp với đồ nhẹ; móc treo chỉ nên giữ quai túi đang đặt trên sàn.
Khi người ngồi sau cũng là một phần của tải
Chở thêm người là cộng thêm một khối nặng ở phía sau. Nếu người ngồi sau còn ôm đồ trên đùi hoặc đeo ba lô nặng, đầu xe nhẹ đi rất nhanh. Hãy để người ngồi sau ngồi sát lên trước, chuyển đồ nặng xuống sàn để chân của người lái, người ngồi sau chỉ giữ đồ nhẹ. Tổng tải quá lớn thì chia hai chuyến: mỗi xe có tải trọng cho phép do nhà sản xuất quy định, chở quá mức vừa nguy hiểm vừa hại giảm xóc.
Chạy xe khi vẫn còn hơi nặng đuôi
Có lúc đã xếp lại hết cách mà xe vẫn hơi nhẹ đầu, ví dụ khi chở hành lý dài ngày. Lúc đó hãy điều chỉnh cách lái:
- Giảm tốc độ. Tay lái lắc rõ nhất khi chạy nhanh trên đường thẳng như Võ Nguyên Giáp hay đê Hồng Hà ven sông.
- Phanh sớm, phối hợp hai phanh. Bánh trước ít bám nên đừng bóp phanh trước gấp, nhất là khi xuống dốc cầu.
- Giảm tốc trước khi vào cua, không phanh trong cua.
- Cẩn thận gió ngang trên cầu Nhật Tân hay cầu Thanh Trì, đồ cồng kềnh phía sau dễ khiến xe bị đẩy lệch làn.
- Dùng đèn chiếu gần khi có xe ngược chiều. Với xe thuê, nếu đèn chiếu quá cao, nhờ cửa hàng xem giúp thay vì tự vặn ốc chỉnh.
Lốp sau non hơi càng làm đuôi xe lún, nên kiểm tra áp suất trước chuyến chở nặng theo tem trên xe; bài áp suất lốp xe số khi chạy đường trường có cách đọc và đo cụ thể.
Tóm lại trước khi lên xe
Đầu xe nhẹ, đèn pha chếch lên là tín hiệu đồ đang dồn quá xa phía sau. Thử bằng chân chống giữa và một vòng trong ngõ, đưa đồ nặng xuống sàn để chân hoặc sát lưng người lái, đồ nhẹ cồng kềnh ra đuôi, và lái chậm nếu vẫn nặng đuôi. Những kỹ năng chở đồ khác được gom ở mục chở đồ và hành lý, còn kỹ năng lái xe máy ở Hà Nội nói chung nằm trong chuyên mục kỹ năng.