Một luồng gió lạnh đầu đông, một đám bụi từ công trình ven đường hay làn khói xe buýt phả thẳng vào mặt, và mũi bạn bắt đầu ngứa. Hắt hơi khi đang lái xe máy chỉ kéo dài chưa tới một giây, nhưng trong khoảnh khắc đó mắt gần như chắc chắn nhắm lại, đầu giật về phía trước. Ở tốc độ bốn mươi cây số một giờ trên đường Hà Nội, mỗi giây xe đi được khoảng mười một mét. Bài này nói cách giữ tay lái và tầm nhìn trong mấy giây mất tập trung ấy, khi nào nên tấp vào lề, và cách bớt bị kích ứng ngay từ đầu.
Hắt hơi khi đang lái xe máy: chuyện gì xảy ra trong vài giây đó
Cơn hắt hơi là phản xạ, bạn không điều khiển được. Mắt nhắm, vai và cổ co lại, tay thường siết chặt hơn trên tay nắm. Trên xe tay ga, siết tay phải mạnh hơn đồng nghĩa với vặn thêm ga, xe hơi chồm lên đúng lúc bạn không nhìn thấy gì. Trên xe số, chân có thể đạp nhầm phanh sau hoặc tay lỡ bóp côn. Nhiều người còn theo thói quen buông một tay lên che miệng, xe lệch hướng vì tay lái chỉ còn một bên giữ.
Ho thì kéo dài hơn. Một tràng ho làm người gập xuống, mắt chảy nước, tầm nhìn nhòe đi vài giây. Sổ mũi không nguy hiểm tức thì nhưng khiến bạn liên tục muốn đưa tay lên lau, và chính bàn tay rời tay lái mới là vấn đề.
Nhả ga trước khi cơn hắt hơi tới
Hắt hơi hiếm khi đến không báo trước. Khi thấy mũi ngứa, hơi thở hít vào sâu theo kiểu sắp hắt hơi, hãy làm ngay mấy việc theo thứ tự:
- Nhả ga cho xe trôi chậm lại, đừng phanh gấp vì người phía sau không biết bạn sắp làm gì.
- Kiểm tra nhanh phía trước: nếu sắp tới đèn đỏ, ngã tư hay xe đang phanh trước mặt, giữ khoảng cách rộng thêm.
- Giữ cả hai tay trên tay lái, khuỷu tay hơi chùng, không siết. Hắt hơi vào bên trong khẩu trang hoặc kính chắn của mũ, đừng buông tay che miệng.
- Giữ đầu hướng thẳng về phía trước, xe sẽ đi thẳng theo hướng mắt nhìn trước khi nhắm.
Sau cơn hắt hơi, mở mắt, nhìn lại xem mình đã trôi tới đâu, liếc gương rồi mới trả ga. Nếu hắt hơi liên tiếp hai ba cái, đừng cố đi tiếp giữa dòng xe; bật xi nhan, giảm tốc và tấp vào lề ở chỗ được phép dừng.
Ho liên tục hoặc sổ mũi: tấp vào lề, đừng lái một tay
Khi cơn ho kéo dài hoặc nước mũi chảy nhiều, cách an toàn duy nhất là dừng hẳn. Trong nội thành, chọn đoạn vỉa hè có chỗ trống, cửa ngõ hoặc trước một cửa hàng đang mở; tránh dừng ngay sau khúc cua, trên cầu hay chỗ có biển cấm dừng. Tắt máy, lau mũi, uống ngụm nước, đợi tới khi thở đều rồi mới đi tiếp.
Đừng tập thói quen vừa chạy vừa một tay lau mũi bằng tay áo hay rút khăn giấy trong túi quần. Động tác cúi người lục túi kéo theo cả tay lái, và đó là lúc người hay va vào xe phía trước nhất. Nếu biết mình đang bị cảm, hãy để sẵn khăn giấy ở túi áo ngực hoặc hộc trước của xe tay ga, nơi lấy được khi đã dừng mà không phải xuống xe.
Nguyên nhân hay gặp trên đường Hà Nội và cách bớt kích ứng
Không phải ai hắt hơi trên đường cũng đang ốm. Những tác nhân quen thuộc với người đi xe ở Hà Nội gồm gió lạnh đột ngột khi gió mùa về, bụi từ đoạn đường đang thi công hoặc xe chở vật liệu, khói đen từ xe tải, mùi hoa nồng trên các phố trồng hoa sữa vào mùa thu, và với một số người, ánh nắng gắt khi vừa ra khỏi bóng râm. Cách che chắn đơn giản:
- Khẩu trang vải dày hoặc khẩu trang lọc bụi vừa mặt, thay khi đã ẩm.
- Mũ có kính chắn, hạ kính khi đi qua công trình hay sau xe tải.
- Khăn quàng mỏng che cổ và cằm vào sáng sớm mùa đông.
- Tránh bám sát đuôi xe tải, xe buýt; giữ khoảng cách để không hít trọn luồng khói.
Những ngày chất lượng không khí xấu, chọn giờ và đường đi cũng giúp đỡ kích ứng đáng kể; bài đi xe máy khi không khí ô nhiễm ở Hà Nội: khẩu trang, kính và giờ đi hợp lý có hướng dẫn chi tiết, còn bụi mùa hanh khô thì xem bài mùa hanh khô mặt đường nhiều bụi chạy xe cẩn thận gì.
Đang cảm cúm có nên tự lái xe không
Sổ mũi nhẹ mà người vẫn tỉnh táo thì phần lớn người vẫn đi lại bình thường, chỉ cần đi chậm hơn và mang theo khăn. Nhưng nếu đang sốt, đau đầu, người mệt rã hay vừa uống thuốc cảm, hãy cân nhắc kỹ. Một số thuốc cảm, thuốc chống dị ứng có thể gây buồn ngủ; đọc hướng dẫn trên vỏ hộp hoặc hỏi dược sĩ trước khi uống nếu bạn sắp phải lái xe. Khi thấy mình phản xạ chậm, mắt díp lại, cách an toàn hơn là đi xe buýt, gọi xe hoặc nhờ người chở. Cảm giác này cũng giống những lúc thiếu ngủ, như bài chạy xe khi đang mệt hay thiếu ngủ: rủi ro đã phân tích.
Khách thuê xe đang ở Long Biên hay khu phố cổ mà bị cảm giữa chuyến đi cũng không cần cố chạy cho hết lịch trình. Xe để yên ở chỗ gửi an toàn một hai ngày vẫn tốt hơn một chuyến đi trong lúc đầu óc không tỉnh.
Một túi nhỏ cho mùa dễ hắt hơi
Để sẵn trong cốp hoặc ba lô: một khẩu trang dự phòng, gói khăn giấy, chai nước nhỏ và một chiếc khăn quàng mỏng. Trước khi đi, lau sạch kính chắn của mũ vì vệt bẩn làm mắt phải nheo, càng dễ chảy nước mắt khi gió lùa. Nếu bạn hay hắt hơi theo mùa, ghi nhớ những đoạn đường làm mình khó chịu nhất và chọn đường vòng vào đúng mùa đó.
Nguồn để đối chiếu
Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ số 36/2024/QH15 yêu cầu người điều khiển phương tiện bảo đảm điều kiện sức khỏe phù hợp khi tham gia giao thông; toàn văn có trên công báo Chính phủ. Những gợi ý trong bài là kinh nghiệm phổ thông của người đi xe, không thay thế ý kiến nhân viên y tế. Thông tin có thể thay đổi theo thể trạng từng người và khuyến cáo hiện hành; khi cần, hãy đối chiếu tại cổng thông tin của Bộ Y tế.
Đọc thêm các bài cùng chủ đề ở mục sức khỏe khi lái xe và chuyên mục kỹ năng lái xe máy.