Chở guitar trên xe máy ở Hà Nội có hai nỗi lo cứ đeo bám: đàn lắc lư làm bạn mất thăng bằng, và một cơn mưa rào chiều hè hay đợt nồm cuối đông là đủ khiến vỏ đàn ẩm ướt. Bài này đi theo thứ tự một chuyến đi diễn: chọn tư thế đặt đàn, buộc đàn nằm ngang sau lưng từng bước, rồi che chắn cho đàn khỏi ẩm. Mình viết cho người đi một mình, để trống yên sau cho cây đàn.
Chở guitar trên xe máy: nằm ngang hay dựng đứng
Buộc ngang lưng, trong bài này, nghĩa là đàn nằm phẳng song song mặt đường, ngay sau lưng bạn trên yên sau và baga, trục đàn chạy theo chiều dài xe. Đàn nằm thấp, gần tâm xe nên ít kéo lệch tay lái hơn kiểu đeo dựng đứng như ba lô.
Đàn dựng đứng thì cả cái bao đàn thành một cánh buồm. Trên những đoạn thoáng gió như cầu Chương Dương hay đường đê ven sông Hồng, một cơn gió ngang đủ giật vai bạn lệch đi, còn đầu cần nhô cao quá mũ bảo hiểm thì dễ quệt vào cành cây hay biển hiệu thấp trong khu phố cổ. Bài về chở mâm đồ cúng cũng nhắc đúng điều này: khối đồ càng cao càng bắt gió.
Nằm ngang cũng không có nghĩa là vắt ngang xe. Hộp guitar dài hơn bề rộng tay lái, vắt ngang baga thì hai đầu thò ra và quệt vào xe bên cạnh giữa làn đông. Hàng nhô khỏi thân xe còn có thể vướng quy định về chở hàng; quy định có thể thay đổi, hãy kiểm tra văn bản mới nhất trước khi đi xa.
Chuẩn bị vỏ đàn, dây buộc và chỗ đặt
Mất vài phút chuẩn bị ở nhà đỡ cả buổi thấp thỏm trên đường. Đồ nghề không nhiều:
- Hai dây ràng bản vải rộng có khóa. Nếu chỉ có dây chun bản to, thêm một sợi dây không giãn làm chốt chặn, vì dây chun nảy theo từng cú xóc.
- Một chiếc khăn dày hoặc tấm xốp lót chỗ vỏ đàn tì lên baga và chỗ dây đè qua thân đàn.
- Một tấm nilon lớn hoặc áo mưa cỡ rộng, cùng vài gói hút ẩm bỏ vào vỏ đàn.
- Một mảnh vải sáng màu hoặc dải phản quang để buộc vào đầu cần, cho xe phía sau biết đàn nhô ra tới đâu.
Hộp cứng chịu dây buộc tốt nhất; bao đàn mềm thì lót tấm bìa dưới dây cho khỏi hằn vào thân đàn. Cuộn gọn hoặc tháo quai đeo cho khỏi quấn vào bánh sau, rồi lắc thử baga: ốc lỏng thì siết trước, vì cả sức nặng của đàn dồn vào đó.
Nguyên tắc buộc chung cho mọi loại đồ nằm trong mục chở đồ và hành lý, còn chuyện giữ lớp sơn khỏi xước khi đi diễn đã có bài lót hộp đàn để chống xước và va, nên đọc kèm.
Buộc guitar lên xe máy từng bước
Lần đầu hơi lâu, vài lần sau là thành phản xạ:
- Dựng xe bằng chân chống giữa trên nền phẳng, trải khăn lên yên và baga.
- Đặt vỏ đàn nằm phẳng, phần thân to và nặng sát lưng bạn, phần cần nhẹ hơn nhô ra sau.
- Vòng dây thứ nhất qua thân đàn, xuống khung baga, siết bằng khóa. Tránh đặt dây đúng chỗ eo đàn, nơi thân thắt lại và chịu lực kém nhất.
- Vòng dây thứ hai gần đầu cần, ôm vỏ chứ không siết lên cần đàn; dây chỉ cần giữ vỏ khỏi trượt, không cần nén.
- Dây thứ ba, loại không giãn, kéo chéo tới tay nắm sau hoặc khung xe làm chốt chặn phòng khi một dây tuột; phần thừa cuộn gọn kẻo quấn vào bánh.
- Buộc mảnh vải sáng vào đầu cần, đứng sau xe nhìn lại: cần đàn không che đèn hậu hay biển số.
Buộc xong, hai tay nắm vỏ đàn lắc ngang rồi lắc dọc: đàn và baga phải dịch chuyển như một khối, không lạch cạch, không chùng dây. Nguyên tắc để đồ nằm thấp, gần tâm xe và không che đèn hậu đã có trong bài chở hành lý an toàn trên xe máy; cây đàn cũng không ngoại lệ.
Chạy thử một đoạn vắng rồi dừng lại siết lần nữa, vì dây mới thường giãn sau những cú xóc đầu tiên. Chở đàn nhạc bằng xe máy mỗi tuần thì thao tác này sớm thành thói quen, những lần sau chỉ còn việc kiểm tra.
Chống ẩm cho vỏ đàn: mưa rào và những ngày nồm
Mưa rào Hà Nội ập xuống rất nhanh, nhất là chiều hè. Tấm nilon hay áo mưa cỡ lớn trùm ngoài vỏ đàn là lớp chắn đầu tiên. Gập hai đầu xuống dưới dây buộc cho gió khỏi lùa vào làm nó phồng, và đừng để mép áo mưa bay phấp phới trước mặt xe sau.
Chỉ bọc bên ngoài vỏ, đừng bọc nilon sát thân đàn, vì hơi nước dễ đọng bên trong lớp bọc kín. Yên sau ướt cũng thấm lên đáy vỏ, nên lót thêm nilon dưới vỏ nếu trời đã mưa từ trước. Gặp mưa to thì tấp vào mái hiên hay trạm xăng, trùm đàn thật kín rồi mới đi tiếp.
Ẩm không chỉ đến từ mưa. Cuối đông đầu xuân Hà Nội hay có những đợt nồm, tường và sàn nhà rịn nước, và cây đàn gỗ để trong bao hở sẽ hút ẩm dần: cần dễ cong, dây dễ lệch, mặt đàn có thể phồng nhẹ. Bỏ vài gói hút ẩm vào vỏ đàn, đóng kín khi di chuyển, đừng đặt vỏ xuống nền ẩm hay áp sát tường rịn nước. Gói no nước thì thay hoặc sấy lại theo hướng dẫn trên gói.
Trên đường và lúc dỡ đàn: giữ cho đàn nguyên vẹn, khô ráo
Đàn nhô ra sau thì xe đi sát phía sau dễ chạm vào đầu cần, nên phanh sớm và nhẹ để họ kịp giữ khoảng cách. Lách vào ngõ nhỏ ở phố cổ, nhớ rằng phần đàn nhô sau xe dài hơn bạn tưởng. Ghé quán nước hay gửi xe thì mang đàn theo người: để lại trên xe, đàn vừa dễ mất vừa chịu nắng và hơi ẩm của bãi xe cả buổi.
Tới nơi, dỡ đàn trước các thứ khác, tháo dây từng vòng chứ đừng giật. Đàn chuyển giữa phòng máy lạnh và ngoài trời nồm nóng thì chênh nhiệt đột ngột, đàn lạnh gặp không khí ẩm còn dễ đọng hơi nước trên mặt.
Cứ để vỏ đóng kín một lúc cho nhiệt độ cân bằng rồi hãy mở. Mở ra mà thấy ẩm thì lau khô, để vỏ hé ở chỗ thoáng gió, tránh hơ gần nguồn nóng; sau đó gẩy qua từng dây, vì rung xóc hay làm dây lệch tông.
Trước buổi diễn tới: tập buộc một lần ở nhà
Ngay hôm nay, thử buộc vỏ đàn lên xe ở sân nhà theo sáu bước trên rồi chụp lại cách buộc, để buổi diễn sau làm y như ảnh. Nếu bạn thuê xe máy để chở đàn, hãy hỏi Thuê Xe Máy Hà Nội Nguyễn Tú (112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, Hà Nội) trước khi đặt xe xem dòng nào có baga hoặc tay nắm sau đủ chắc để buộc. Chuyện mưa gió và những tình huống khác trên đường có thêm trong phần kỹ năng và tình huống.