Chỉnh góc chiếu đèn pha xe máy là việc ít ai nhớ tới, cho đến một buổi tối chạy trên đường đê ven sông Hồng, thấy vệt sáng chỉ trải ra vài mét phía trước, hoặc bị xe ngược chiều chớp pha liên tục dù mình không làm gì sai. Hai chuyện ấy thường chung một gốc: đèn chiếu quá cao thì chói người đối diện, chiếu quá thấp thì soi không xa. Bài này giúp bạn nhận ra đèn đang lệch hướng nào, kiểm tra nhanh trước một bức tường vào buổi tối và biết khi nào nên nhờ cửa hàng.
Dấu hiệu cho thấy góc chiếu đèn pha đang lệch
Xe máy thường có hai chế độ sáng: cốt (chiếu gần) và pha (chiếu xa). Nhiều khi người ngược chiều chớp đèn chỉ vì bạn quên gạt công tắc về cốt khi vào đoạn phố đông, nên việc đầu tiên là liếc đồng hồ xem đèn báo pha xa có đang sáng không.
Gạt về cốt rồi mà vẫn bị chớp, hoặc vẫn thấy ánh sáng ngắn lủn, lúc đó mới đến lượt góc chiếu. Đèn lệch lên thì xe đối diện nháy đèn, người đi ngược chiều đưa tay che mặt, biển báo và gương cầu lồi sáng lóa. Đèn lệch xuống thì vệt sáng rơi sát đầu xe, đoạn tối phía trước trông như một cái hố và bạn phải giảm tốc mới dám đi tiếp.
Đèn pha chiếu quá cao: vì sao người đối diện bị chói
Chùm sáng cốt được thiết kế có ranh giới sáng tối khá rõ: phần trên cố tình tối để không hắt thẳng vào mắt người ngược chiều. Khi đèn bị hếch lên, ranh giới đó nâng cao theo, ánh sáng đi thẳng vào tầm mắt người lái xe đối diện. Họ bị chói, mắt tạm thời kém nhìn, phản xạ chậm đi vài nhịp.
Chuyện này nguy hiểm nhất ở những nơi hai làn xe sát nhau, như đoạn đường đê hẹp không có dải phân cách hay ngõ nhỏ quanh khu phố cổ. Người bị chói có thể loạng choạng, lấn làn, và rủi ro quay lại chính bạn. Trời mưa còn tệ hơn vì mặt đường ướt phản chiếu thêm một lớp sáng nữa.
Còn một cái hại ít ai nghĩ tới: khi chùm sáng bị đẩy lên cao và ra xa, phần mặt đường ngay trước bánh xe lại kém sáng. Bạn vừa gây chói cho người khác, vừa không nhìn rõ chỗ mình sắp đi qua.
Đèn pha chiếu quá thấp: soi không xa và thói quen bật pha bù
Khi đèn chúi xuống, vệt sáng ngắn và bạn chỉ thấy chướng ngại lúc đã gần. Ở tốc độ phố, quãng thời gian để phản ứng vốn đã ít. Những đoạn thiếu đèn đường ven sông sẽ khiến bạn phải chạy chậm hẳn lại.
Hệ quả thứ hai là thói quen bù trừ. Thấy tối, nhiều người bật luôn pha xa để nhìn cho rõ rồi quên gạt về cốt khi có xe ngược chiều tới. Một chiếc đèn lệch xuống vì thế gián tiếp thành nguyên nhân gây chói người khác. Muốn bỏ thói quen này, hãy sửa gốc là góc chiếu thay vì cố chịu.
Kiểm tra góc chiếu đèn pha trước bức tường vào buổi tối
Bạn không cần dụng cụ phức tạp, chỉ cần một bức tường phẳng, một khoảng sân hoặc hầm xe vắng và trời đủ tối để thấy rõ vệt sáng.
- Đặt xe trên nền phẳng, thân xe vuông góc với tường, đầu xe cách tường một quãng vài bước chân, bánh trước đặt thẳng.
- Để xe đứng thẳng như lúc chạy, không chống nghiêng. Bạn ngồi lên xe, hoặc nhờ người có thể hình tương đương ngồi giúp, vì tải trọng làm đổi tư thế đầu xe.
- Bật cốt và nhìn lên tường. Bạn nên thấy một vệt sáng có ranh giới trên khá rõ, nằm thấp hơn tâm đèn chứ không hắt lên cao quá.
- Dán đoạn băng dính giấy dọc theo ranh giới đó để so sánh với những lần kiểm tra sau.
- Chạy thử một đoạn đường vắng quen thuộc, xem đèn soi được tới đâu. Có thể nhờ bạn bè đứng ở lề đường phía trước, cao ngang người ngồi trên xe máy đối diện, để hỏi có bị chói không.
Nếu vệt sáng hắt cao gần ngang tâm đèn, hoặc gần như rơi ngay dưới đầu xe, hãy ghi lại vị trí và coi đó là dấu hiệu cần nhờ thợ. Đừng kiểm tra trên nền dốc hay vỉa hè nghiêng vì kết quả sẽ sai.
Vì sao góc chiếu lệch mà bạn không để ý
Đèn không tự dưng lệch. Chở người đèo sau hay balo hành lý nặng làm đầu xe hếch lên, pha tự cao hơn, và lúc này vấn đề không nằm ở đèn mà ở cách bạn chất tải. Lốp sau non làm đuôi xe chúi xuống, đầu xe nhô lên theo; bạn có thể xem lại cách kiểm tra áp suất lốp xe máy để loại trừ nguyên nhân này.
Một cú xóc mạnh qua ổ gà, lên xuống vỉa hè hay va chạm nhẹ cũng có thể làm giá đỡ đèn xê dịch. Nếu đèn lắc lư khi xe nổ máy hoặc qua gờ giảm tốc, đừng tự vặn, hãy xem thêm về kiểm tra vít ốc lỏng lẻo định kỳ rồi báo thợ. Bóng đèn thay không đúng loại cũng làm chùm sáng tản ra, gây chói dù góc chiếu không lệch.
Với xe thuê còn thêm một yếu tố: người lái đổi tay. Người nhẹ cân thay người nặng cân có thể làm vệt sáng thay đổi, nên đèn từng ổn với khách trước chưa chắc ổn với bạn.
Khi nào nên nhờ cửa hàng chỉnh góc chiếu đèn pha
Hệ thống đèn vừa là mạch điện vừa là phần cơ gắn ở đầu xe, nên bạn đừng tự tháo vỏ đèn hay vặn ốc điều chỉnh nếu không có kinh nghiệm. Hãy nhờ thợ hoặc cửa hàng khi đã loại trừ tải và áp suất lốp mà vệt sáng vẫn lệch rõ, khi đèn rung lắc hoặc nghiêng sau va chạm, khi vẫn bị chớp pha dù đã gạt về cốt, hay khi chùm sáng loang lổ, không có ranh giới rõ.
Với xe thuê, hãy báo cửa hàng cho thuê trước khi tự xử lý. Nếu thuê của Nguyễn Tú, bạn gọi 0942 467 674 trong giờ 09:00–21:00 để mô tả tình trạng đèn và hỏi hướng xử lý. Tốt nhất là thử đèn ngay lúc nhận xe, thay vì phát hiện khi đã chạy giữa đường tối. Bạn có thể gộp bước này với việc bật thử xi nhan và còi trước chuyến đi xa, cùng các hạng mục khác trong mục bảo dưỡng xe máy.
Nếu đang chạy mà thấy pha bất thường, hãy giảm tốc, tấp vào chỗ an toàn rồi mới kiểm tra, đừng cố đi tiếp trong đoạn quá tối.
Làm gì trước chuyến đi tối nay
Mỗi lần đổi xe hoặc đổi tải, hãy dành vài phút đứng trước một bức tường, nhìn ranh giới sáng tối và dán băng dính đánh dấu. Lần sau chỉ cần nhìn lại là biết đèn có xê dịch hay chưa. Các bài kiểm tra xe khác nằm trong chuyên mục xe máy nếu bạn muốn chuẩn bị kỹ hơn cho những chuyến đi đêm quanh Hà Nội.