Tin dự báo nói gió mùa về đêm mai, nhưng gió mùa không đọc dự báo: nó về tối nay, lúc tám giờ, khi mình đang ở cách nhà mười cây số với một chiếc áo mỏng. Cảnh đột ngột lạnh này quen thuộc với bất kỳ ai đi xe máy quanh năm ở Hà Nội, và nó có cách xử lý, không chỉ có cách chịu đựng. Bài này viết cho khoảnh khắc đó: làm gì ngay, đi đường nào, dừng ở đâu, và về tới nhà ra sao.
Nhận diện đợt lạnh đột ngột đang tới
Gió mùa về ban đêm có dấu hiệu báo trước nếu để ý: gió đổi hướng thành những cơn lạnh rõ rệt thổi liên tục thay vì gió hiu hiu lẻ tẻ, trời trong vắt nhanh một cách bất thường sau buổi chiều oi ẩm, và mọi người quanh mình bắt đầu gập người trên xe. Nhận ra sớm vài phút có giá trị thật: đó là thời gian để quyết định dừng mua đồ giữ ấm, gọi về nhà nhờ người đón, hoặc đổi lộ trình qua tuyến có quán khuya thay vì tuyến vắng. Người đi xe máy quanh năm nên có một phản xạ được tập sẵn: khi gió lạnh bất thường xuất hiện, câu hỏi đầu tiên không phải là sao hôm nay lạnh thế mà là mình còn bao xa nhà và trên đường có bao nhiêu điểm dừng được.
Nếu có thể theo dõi dự báo trong ngày, các ứng dụng thời tiết đều báo khá chính xác khung gió mùa về, và một thói quen nhỏ vào mùa giao mùa, tối nào cũng liếc dự báo trước khi rời nhà chiều muộn, giúp mang thêm lớp áo đúng ngày cần mang.
Xử lý ngay khi đang giữa đường
Khi cơn lạnh đã đánh thật, ưu tiên theo thứ tự. Một, giảm tốc độ: gió ngang mạnh làm xe lạng, và cơ thể đang co cứng vì lạnh thao tác kém, chạy nhanh trong gió lạnh ban đêm là tổ hợp rủi ro. Hai, tìm điểm dừng đầu tiên có mái che và ánh sáng: quán nước, cửa hàng tiện lợi mở khuya, thậm chí mái hiên nhà mặt phố. Dừng không phải để né rét vô thời hạn mà để lấy thế ổn định và ra quyết định. Ba, ra quyết định lộ trình: quãng còn lại bao xa, tuyến nào có nhiều điểm trú hơn, có nên gọi người nhà đón đoạn không.
Ở điểm dừng, làm ấm từng phần một: uống nước ấm nếu mua được, xoa tay mạnh vào nhau, đeo khẩu trang che mặt nếu có, và tận dụng mọi thứ có trong cốp: áo mưa loại dày không chỉ chắn mưa mà chắn gió rất tốt, đội lên thành lớp ngoài cùng, và giấy báo cuộn nhét vào giữa các lớp áo là biện pháp giữ nhiệt dân dã nhưng hiệu quả thật sự mà dân đi đường dài vẫn dùng.
Trang phục ứng cứu từ những thứ sẵn có
Trên xe và trong cốp thường có nhiều hơn mình nghĩ. Áo mưa: khoác như một lớp vỏ chắn gió, cài kín hết cúc và buộc dây mũ. Khăn lau xe sạch, thắt thành khăn quấn cổ. Túi nilon đựng đồ, rạch đáy đội lên đầu dưới mũ bảo hiểm, lớp nilon chắn gió xuyên qua lớp lưới mũ đáng kể. Túi nilon khác bọc vào bên ngoài găng tay hoặc kẹp giữa hai lớp tất. Các giải pháp này trông không đẹp, nhưng đêm rét giữa đường không phải nơi đánh giá thẩm mỹ, và độ ấm thật sự của một lớp nilon chắn gió đúng chỗ phải trải mới tin được.
Nếu có thể dừng ở cửa hàng tiện lợi mở khuya, các món đáng mua: một cặp găng tay rẻ, một chiếc khẩu trang, một ly nước nóng, và nếu có, một chiếc khăn choàng. Chi phí vài chục nghìn đổi lấy việc về tới nhà còn nguyên ngón tay biết cầm nắm là một khoản đáng đồng tiền bát gạo.
Đường về trong gió lạnh ban đêm
Chọn tuyến trong đêm gió lạnh khác ngày thường. Ưu tiên tuyến có nhà cửa hai bên liên tục thay vì tuyến mới mở trống trải, vì các dãy nhà chắn bớt gió ngang và luôn có điểm trú nếu cần. Tránh các đoạn ven sông, qua cầu dài, và các công trường mở thoáng, đó là những chỗ gió mạnh nhất và không có chỗ dừng. Đi ở làn sát phải cho dù đường vắng, vì người lái trong gió lạnh ban đêm đều phản xạ chậm như mình, và khoảng cách với các xe nhanh là lớp đệm của cả hai bên.
Tốc độ đi trong gió lạnh mạnh cần giảm rõ rệt so với bình thường, gió ngang cộng cơ thể run làm xe khó giữ thẳng, và mỗi cú gió mạnh vượt qua là một lần tay lái bị thử. Ngồi hạ người thấp, gập người về phía trước, hai khuỷu áp hông, tư thế này giảm diện tích đón gió và hạ trọng tâm, xe bền bỉ hơn với các cú gió. Với các đoạn bắt buộc qua cầu thoáng gió, giữ tốc độ đều, không tăng ga vùng vẫy cho qua nhanh, vì tăng tốc làm gió tát vào người mạnh hơn và tay lái khó giữ hơn hẳn.
Khi quyết định không về nữa
Có những đêm mà quyết định khôn ngoan là không về. Nếu rét kèm mưa phùn lớn, nếu cơ thể đã run không kiểm soát, nếu quãng về còn quá dài và không còn điểm trú, các phương án: gửi xe ở bãi trông coi gần nhất qua đêm rồi bắt taxi về, ghé nhà người quen trên đường, hoặc ở lại quán khuya chờ gió dịu. Một đêm tiền gửi xe và tiền taxi là con số nhỏ so với một cú ngã vì tê cứng giữa đêm. Người hay đi khuya nên biết trước trong đầu vài điểm gửi xe qua đêm tin cậy dọc các tuyến quen thuộc, loại thông tin này không nằm trong dự báo thời tiết nhưng thuộc loại cứu mật nhiều người.
Phòng cho lần sau
Sau đêm đột ngột lạnh, vài việc đáng làm ngay hôm sau. Kiểm tra cốp và lắp lại bộ ứng cứu chuẩn: áo mưa dày, găng giữ ấm, khẩu trang, khăn, và một túi nilon vài cái. Đặt một chiếc áo khoác dự phòng tại chỗ làm việc hoặc trong cốp lớn. Đặt ứng dụng dự báo bật thông báo đợt gió mùa. Và với ai thuê xe máy để đi hằng ngày trong mùa giao mùa, đáng hỏi nơi cho thuê về việc đổi sang xe có chắn gió trước cho mùa lạnh, nhiều nơi có sẵn các loại xe trang bị sẵn cho mùa đông.
Những đoạn đường hay có gió khe để biết trước
Gió đột ngột ở Hà Nội không xuất hiện ngẫu nhiên mà có địa chỉ. Các đầu cầu lớn như cầu Chương Dương, cầu Long Biên luôn có gió sông thổi ngang mạnh hơn mặt đường thường, và lúc giữa đêm vắng xe, người đi qua đầu cầu gần như luôn bị đẩy nhẹ một nhịp khi ra khỏi vùng chắn. Các khe hẹp giữa hai dãy nhà cao ở khu mới như Mỹ Đình, Hà Đông, Keangnam đều tạo hiệu ứng ống thổi: gió vốn chỉ mức hai ba cấp bỗng lao qua khe thành từng cơn mạnh hơn hẳn. Biết trước những điểm này thì ta không bị bất ngờ, và người đã chuẩn bị tâm lý sẽ không phanh gấp hay lệch tay khi cơn gió tới.
Đoạn đường ven đê, ven hồ sau mười giờ đêm cũng là vùng gió riêng. Đê sông Hồng về đêm vắng và thoáng, gió không bị che nên liên tục chứ không từng cơn, kiểu gió đều đều rát mặt. Người hay đi tuyến này nên che kín hơn bình thường, vì gió đều kéo nhiệt khỏi cơ thể nhanh hơn gió giật. Nếu có thể, tránh chọn tuyến ven đê cho khung giờ quá khuya trong những đêm rét đậm, lấy tuyến phố có nhà hai bên dù dài hơn vài cây số, cái chênh lệch thời gian đó đổi lấy việc người không bị luộc bởi gió liên tục.
Ngã tư rộng ít nhà, đoạn đang thi công dỡ hàng rào, hay các cầu vượt dài cũng có microclimate gió riêng của nó. Chạy đêm nhiều thì ta tự ghi nhớ được bản đồ gió của các tuyến quen, và chính bản đồ không chính thức ấy đáng giá hơn nhiều mẹo nhỏ lẻ: biết chỗ nào sắp bị gió tạt thì tay đã co sẵn, thân người đã nghiêng chuẩn bị, xe đi qua êm hơn hẳn.
Câu hỏi thường gặp về đi xe máy đêm gió lạnh
Nhiều người hỏi có nên che khẩu trang khi gió lạnh về đêm. Câu trả lời là nên che nhưng chọn loại vải dày, và quan trọng hơn là che được cả cằm, má, vì hai vùng này lộ ra là mất nhiệt nhanh nhất ở mặt. Khẩu trang y tế mỏng giúp ít trong gió đêm mùa đông; khăn len hay khẩu trang vải dày mới giữ được độ ấm cho vùng hít thở, và hơi thở qua vải còn làm ấm không khí vào phổi, giảm cảm giác buốt lồng ngực khi chạy nhanh.
Câu hỏi nữa là gió lạnh có làm hỏng xe không. Ắc quy xe máy về đêm rét hoạt động kém đi, xe khó đề hơn sáng hôm sau nếu để ngoài trời cả đêm gió, nên nếu có chỗ che thì che xe, hoặc ít nhất che được phần yên và táp-lô. Gió đêm còn cuốn bụi và hơi ẩm vào các khe máy, lâu ngày không lau chùi thì ốc xì gỉ nhanh hơn. Chăm xe đơn giản sau các đêm gió là lau khô, phủ bạt nếu được, và đề máy vài lần trong tuần nếu xe hay đứng lâu.
Ghi lại các bước
Đêm đột ngột lạnh xử lý theo trình tự: nhận sớm dấu hiệu gió đổi, giảm tốc và tìm điểm trú có mái che, làm ấm bằng mọi thứ có sẵn kể cả áo mưa và nilon, chọn tuyến nhà dày tránh ven sông, hạ tư thế chống gió, cân nhắc gửi xe bắt taxi nếu rét quá mức, và chuẩn bị bộ ứng cứu ngay hôm sau. Nếu bạn cần thuê xe máy có chắn gió cho mùa đông ở Hà Nội hoặc tư vấn trang bị đi kèm, hãy xem kinh nghiệm hoặc liên hệ để được hỗ trợ cụ thể.