Ngày trời quang, không một cơn mưa, nghe có vẻ là ngày đi xe lý tưởng, cho tới lúc mười một giờ trưa mặt trời đứng bóng và mặt đường bắt đầu bốc nhiệt. Đi xe máy dưới nắng gắt là một bài toán khác hẳn ngày mưa: kẻ thù không trơn trượt mà là nhiệt, mất nước, chói mắt và sự mệt mỏi tích lũy khiến tay lái chậm dần về cuối buổi. Bài này viết về cách đi xe ngày nắng to từ khâu chuẩn bị, khâu chọn giờ, tới các mẹo giữ mình tỉnh táo tới cuối chuyến.
Chọn giờ đi là biện pháp số một
Trước khi nói tới kem chống nắng và kính râm, biện pháp chống nắng hiệu quả nhất vẫn là không có mặt trên đường trong khung nóng nhất. Mùa hè Hà Nội, khung mười một giờ đến ba giờ chiều là khoảng mặt đường đổ nhiệt mạnh, ô tô điều hòa vẫn phải bật tối đa, người đi xe máy ngồi giữa dòng khí nóng như trong lò. Nếu lịch cho phép, dời các chuyến cần thiết về sáng sớm trước chín giờ, hoặc chiều muộn sau năm giờ, quãng đường không đổi nhưng trải nghiệm khác một trời một vực. Nhiều việc linh động được thời điểm hơn mình tưởng: đi chợ, gặp người quen, mua đồ, đều dời được. Các chuyến bắt buộc giữa trưa như đi làm ca, đưa đón, thì phần còn lại của bài này dành cho trường hợp đó.
Một cách sắp lịch trung gian: chia chuyến dài thành hai chặng với một quãng nghỉ giữa trưa ở nơi có mái che và nước mát. Chặng sáng sớm đi nửa đầu, nghỉ tránh nắng một tiếng giữa trưa, chiều đi nửa sau. Cách này chậm hơn đi một mạch nhưng giữ được sức cho cả ngày, và với chuyến trên năm mươi km, đó là sự chênh lệch giữa về nhà còn sức và về nhà kiệt sức.
Trang bị chống nắng cho người đi xe
Nắng gắt trên xe máy tấn công từ hai hướng: trực tiếp từ trên xuống và phản xạ từ mặt đường lên. Với hướng trực tiếp, lớp áo khoác chống nắng dày, cổ cao, tay dài là vật dụng chủ lực, ưu tiên loại vải dệt kín có chỉ tiêu chống tia cực tím hơn là áo mỏng mát nhưng xuyên sáng, vì lớp vải xuyên sáng vẫn cho tia cực tím đi qua trong khi giữ nhiệt. Màu sáng hấp thụ nhiệt ít hơn màu tối, một chiếc áo khoác màu be hay xám sáng dạo chiều về mát hơn áo đen cùng chất liệu tới mấy độ. Khăn che cổ và khẩu trang che mặt cho tới dưới mắt, kính râm loại quây kín hai bên, và găng tay dài che tới cổ tay, vì mu bàn tay là chỗ nắng rát đầu tiên và khó lành nhất.
Với hướng phản xạ từ mặt đường, ít ai nghĩ tới nhưng đáng kể: quãng đường nhựa mới màu đen hút nhiệt và phản xạ chói, đi lâu mặt và cẳng chân nóng ran dù có áo. Biện pháp đơn giản là quần dày hơn dự kiến, và vào những ngày nóng đỉnh điểm, chút ướt khăn quàng cổ trước khi lên đường, hơi nước bốc hơi làm mát vùng cổ hiệu quả bất ngờ trong nửa tiếng đầu.
Kính râm xứng đáng có đoạn riêng. Nắng gắt chiếu thẳng hay ngang làm nheo mắt liên tục, nheo mắt một giờ là đau đầu, đau đầu là tay lái kém. Chọn kính có tròng tối đều, càng quây kín hai bên càng tốt để gió và bụi không vào mắt, và đội mũ bảo hiểm có vành che càng rộng càng giảm lượng nắng chiếu vào mắt từ phía trên. Kính đổi màu theo nắng cũng là một lựa chọn tiện cho người đi cả sáng lẫn chiều.
Mất nước và mệt nhiệt: nhận biết sớm
Cơ thể mất nước trên xe không báo trước bằng cảm giác khát, mà bằng các dấu hiệu trước đó: đau đầu nhẹ bắt đầu từ thái dương, khô miệng dù mới uống nước, nước tiểu sẫm, và cảm giác khó chịu vô cớ với mọi thứ quanh mình. Lên đường ngày nắng to mà không mang theo nước là lỗi sơ đẳng: một chai nước để trong cốp hoặc túi đeo, uống từng ngụm nhỏ ở mỗi điểm dừng, uống trước khi khát. Cà phê và nước ngọt có gas buổi sáng làm mất nước nhanh hơn, người hay đi nắng nên chuyển hẳn sang nước lọc và nước muối loãng các loại đồ uống điện giải cho các ngày nóng đỉnh điểm.
Mệt nhiệt nhẹ biểu hiện rõ trên tay lái: phản xạ chậm, ra ga nặng tay, và đặc biệt là cảm giác xe như nặng hơn mọi khi, dù xe không đổi. Khi có các dấu hiệu này, kéo vào chỗ có bóng mát, nghỉ mười lăm phút, uống nước, áp khăn ướt lên cổ và sau gáy. Đừng cố về nhà đã rồi tính, vì quãng đường còn lại trong trạng thái đó là quãng dễ sai nhất. Nếu xuất hiện chóng mặt, buồn nôn, ngừng ra mồ hôi dù nóng, đó là dấu hiệu nghiêm trọng của say nắng, cần dừng hẳn, vào nơi mát, và nhờ người hỗ trợ, không tiếp tục điều khiển xe.
Xe máy dưới nắng gắt
Xe cũng chịu nhiệt như người. Lốp non căng đúng mức nhưng lưu ý rằng đi xa trên nhựa nóng làm áp suất lốp tăng thêm chút, không vì thế mà chủ động xả lốp non, chỉ cần biết cảm giác lái hơi khác vào buổi chiều là bình thường. Xăng bay hơi nhanh hơn, cốp xe như một cái lò nướng mọi thứ bên trong: sô cô la, điện thoại, dầu gió, mọi vật nhạy nhiệt đều nên mang theo người hoặc đựng trong túi vải cách nhiệt, vì thanh sô cô la để trong cốp giữa trưa hè thực tế thực tế là bị nóng chảy, và pin dự phòng phơi nắng lâu cũng giảm tuổi thọ. Đỗ xe thì tìm bóng cây hay mái che, và nếu buộc phải phơi nắng hàng giờ, một tấm che yên rẻ tiền cứu được cái ngồi lên lúc xuống xe, vì yên da đen phơi nắng hai tiếng có thể gây bỏng nhẹ thật sự.
Đèn nổ máy sau khi phơi nắng lâu đôi khi khó hơn một nhịp, để máy nổ không tải một lúc cho mọi thứ ổn định lại rồi mới đi. Và với xe máy điện, nhiệt cao cũng ảnh hưởng pin như nhiệt thấp, tránh sạc ngay khi xe vừa rời khỏi bãi đỗ nắng, để pin nguội bớt rồi cắm sạc.
Tầm nhìn trên đường nắng gắt
Nắng gắt tạo ra hai loại điểm mù. Loại một là chói trực tiếp: mặt trời thấp buổi sớm và chiều chiếu ngang tầm mắt làm mọi thứ trước mặt chìm trong quầng sáng, không thấy xe ở khe, không thấy người bộ hành, và biển báo loà tự phát sáng. Loại hai là chói phản chiếu: nắng bật lại từ kính chắn gió xe ngược chiều, từ biển quảng cáo bóng, từ mặt nhựa ướt sau cơn mưa. Cả hai loại đều xử lý bằng cùng một bộ kỹ năng: giảm tốc độ trong các khúc có nắng chiếu ngang, đoán trước vị trí các khúc này theo hướng đường và giờ trong ngày, nghiêng đầu nhẹ đổi góc nhìn để tìm góc không bị chói, và tăng khoảng cách với xe phía trước vì mình thấy kém hơn mọi khi.
Một chi tiết hay quên: nắng chiếu sau lưng làm bóng mình đổ dài về phía trước, người bộ hành băng đường đôi khi nhìn thấy bóng xe mình trước khi thấy xe, và ngược lại mình trong vùng chói không thấy họ. Chỗ đông người, giảm tốc chủ động ngay cả khi mình nghĩ đường đang thoáng.
Chấp nhận đi chậm hơn ngày thường
Ngày nắng đỉnh điểm không phải ngày để giữ đúng tốc độ quen thuộc. Cơ thể mất nước, tay lái phản xạ chậm, mặt đường nóng làm lốp bám kém hơn chút ở các đoạn đổ nhựa mềm, và mắt nheo vì chói. Cộng lại, đi chậm hơn bình thường mười km một giờ là quyết định an toàn đúng nghĩa, không phải sự nhút nhát. Người hay đi nhanh sẽ thấy khó chịu vài phút đầu, rồi nhận ra sự khác biệt nằm ở chỗ về tới đích vẫn còn nguyên con người mình.
Ghi lại cho ngày nắng gắt
Ngày trời quang nắng gắt đi xe máy gồm các việc: dời giờ nếu dời được, áo dệt kín cổ cao tay dài màu sáng, khăn ướt cổ, kính quây kín, chai nước trong cốp uống từng ngụm, nghỉ chỗ mát khi có dấu hiệu mất nước, không đổ xăng đầy bình giữa trưa, che yên khi đỗ, giảm tốc ở các khúc nắng chiếu ngang, và chấp nhận đi chậm hơn ngày thường. Nếu bạn cần thuê xe máy cho các chuyến đi trong mùa nóng ở Hà Nội và muốn tư vấn loại xe phù hợp, hãy xem kinh nghiệm hoặc liên hệ để được hỗ trợ cụ thể.