Buổi chiều đầu tiên đứa trẻ rời hai bánh phụ để tập xe đạp thật trong ngõ là cột mốc của cả nhà, và cũng là lúc người lớn nhận ra một việc khó: làm sao theo kèm, giữ an toàn cho con mà không làm con hoảng. Đi xe máy kèm sau trẻ tập xe đạp là cách nhiều gia đình chọn, nhưng nó có kỹ thuật riêng, hoàn toàn khác việc đi dắt bộ bên cạnh hay ngồi coi từ xa. Bài này viết về cách chọn đường, giữ khoảng cách, giao tiếp với trẻ, và chuyển dần từ hỗ trợ sang để trẻ tự đi.
Tại sao đi xe máy kèm sau lại phổ biến
Tập xe đạp cho trẻ ở phố Hà Nội có một khó khăn riêng: sân chơi rộng ít, ngõ hẹp lại có xe cộ, và đoạn đường thông thoáng thường xa nhà. Người lớn đi bộ theo sau trẻ thì nhanh hết hơi và không theo kịp tốc độ khi trẻ đã vào được guồng, ngồi ở nhà trông qua cửa sổ thì không can được chặng giữa. Xe máy giải quyết cả hai: theo được suốt chặng, kịp phát hiện nguy hiểm phía trước trẻ, và bản thân là một lớp chắn giữa trẻ với các xe khác chạy trong ngõ. Đổi lại, xe máy cũng tiềm ẩn rủi ro riêng: nó to hơn xe đạp của trẻ, chiếm phần đường, và nếu người lớn vội vàng vượt lên hoặc ép sát, chính nó làm trẻ hoảng và ngã.
Vì vậy trước khi nói kỹ thuật, cần chốt tinh thần của cả buổi tập: người lớn trên xe máy là người hộ tống, không phải người giám sát coi chừng sai sót. Tốc độ buổi tập theo trẻ, không theo người lớn, và nếu thấy buổi đó mình thiếu kiên nhẫn thì dời buổi tập sang lúc khác còn hơn vừa đi vừa trách mắng.
Chọn đường và khung giờ
Đâu đường luyện đầu tiên nên có bốn đặc điểm: ít xe, thẳng, có thể quay đầu ở cuối, và gần nhà để trẻ mệt thì dắt về nhanh. Các con ngõ cụt trong khu dân cư cuối chiều, đường nội bộ khu tập thể, sân trường sau giờ học, bãi đất trống có đường bê tông quanh co, đều là ứng viên tốt. Tránh tuyệt đối các tuyến xe tải, xe container chạy, đoạn đầu ngõ ra đường lớn, và các đoạn có miệng cống hở hay rãnh sâu dọc lề, vì trẻ mới tập giữ thăng bằng chưa đủ kỹ năng né.
Khung giờ cũng đáng tính. Cuối buổi chiều sau năm giờ có ít xe chạy trong ngõ, ánh sáng còn đủ, và đây là khung vàng cho buổi tập. Sáng sớm cuối tuần cũng vắng nhưng sương và hơi ẩm làm mặt đường bê tông trơn, cẩn thận với đoạn rêu. Mỗi buổi tập nên dừng trước khi trẻ mệt rõ, độ hai mươi ba mươi phút đầu là lúc trẻ tập trung tốt nhất, kéo dài hơn chỉ thêm ngã và nản.
Khoảng cách và vị trí của xe máy
Nguyên tắc vàng: người lớn đi phía sau lệch trái nhẹ so với trẻ, cách trẻ chừng hai ba thân xe đạp. Đi phía sau để quan sát hết đường phía trước qua vai trẻ và chặn các xe đến từ sau, lệch trái để né phần đường trẻ có xu hướng quặt vào khi mất lái. Không đi song song sát trẻ, vì xe máy bên cạnh tạo hiệu ứng hút khiến trẻ lo giữ khoảng cách với người lớn thay vì với chướng ngại phía trước. Không đi phía trước bắt trẻ đuổi theo, trẻ sẽ vượt sức và lao xuống các chướng ngại mà người lớn không kịp chắn.
Khoảng cách hai ba thân xe là đủ thời gian phản ứng khi trẻ ngã về phía sau hoặc quặt ngang, và đủ gần để nói chuyện được mà không phải hét. Khi qua đoạn có xe ô tô đỗ, người lớn tăng tốc lên ngang trẻ một nhịp để quan sát rồi lùi về vị trí cũ, đây là ngoại lệ duy nhất của việc song song. Khi trẻ xuống dốc nhỏ, người lớn thả trẻ đi tự do phía trước và theo sau rộng hơn, tuyệt đối không phanh sát ngay sau trẻ vì xe đạp của trẻ có thể phanh gấp bất ngờ và cản đường xe mình.
Cách hô nhắc và giao tiếp với trẻ
Trẻ đang cố giữ thăng bằng thì bộ não không còn chỗ xử lý câu dài. Mọi hướng dẫn lúc đang chạy phải rút về hai ba từ: nhìn trước, chậm thôi, đạp đều, giữ tay lái. Không hét to, vì giọng hét làm trẻ giật mình ngã nhanh hơn mọi lỗi kỹ thuật. Câu khen cũng ngắn và đúng việc: đoạn đó em giữ lái tốt. Hết buổi mới ngồi lại nói kỹ các lỗi, kèm hỏi ngược trẻ thấy chỗ nào sợ nhất, vì câu trả lời của trẻ cho biết cần tập gì buổi sau.
Một quy ước đáng có ngay từ buổi đầu: từ dừng, trẻ nghe là giữ thẳng và đạp chậm dần rồi ghé vào lề, và nó là từ duy nhất mang tính mệnh lệnh tuyệt đối trong mọi buổi tập. Người lớn dùng từ này khi thấy nguy hiểm phía trước mà không muốn giải thích. Tập trước từ này khi trẻ đang dừng yên cho trẻ quen phản xạ, giống như tập báo động cháy, thứ cần thử khi không có cháy.
Ba giai đoạn của quá trình tập
Giai đoạn một, trẻ mới rời bánh phụ: chọn đường thẳng nhất, người lớn theo sau gần, tập trung hoàn toàn vào việc trẻ giữ thăng bằng và biết phanh. Ở giai đoạn này cứ năm mười phút cho trẻ nghỉ, vì cơ đùi trẻ no rất nhanh. Giai đoạn hai, trẻ đi thẳng tốt: tập rẽ theo vòng rộng, né vật cản tĩnh như cột, gạch, nhánh cây, và dừng khởi động lại nhiều lần, vì kỹ năng lên xuống xe là kỹ năng trẻ hay ngã nhất, không phải kỹ năng chạy. Giai đoạn ba, trẻ vào guồng: tập đường có ngã rẽ, đường hơi đông xe ở đoạn đo trước là an toàn, và người lớn chuyển từ hộ tống sát sang theo xa chừng một chục mét, thỉnh thoảng để trẻ đi đoạn một mình và hẹn điểm gặp. Ba giai đoạn này thường kéo dài vài tuần tùy từng trẻ, không nên gộp trong một ngày, và cũng không nên bỏ giai đoạn nào, vì mỗi giai đoạn là một lớp kỹ năng mà giai đoạn sau cần dùng tới.
Những việc người lớn hay làm sai
Nói nhanh nhất về các lỗi phổ biến. Vượt lên trước trẻ để xem đường rồi quay lại: trẻ mất điểm neo phía sau dễ hoảng. Kéo giữ xe trẻ bằng tay khi trẻ đang đạp: trẻ lệ thuộc vào lực ấy và không bao giờ tự cân bằng được, chỉ dùng khi trẻ sắp ngã thật. Vừa đi vừa quay lên quay xuống xem điện thoại: mười giây đó đủ cho trẻ vào miệng cống. Trao cho trẻ mũ bảo hiểm kém chất lượng vì chỉ tập trong ngõ: đầu trẻ như nhau ở mọi loại đường, mũ phải đạt chuẩn ngay từ buổi đầu. Và cuối cùng, so sánh trẻ với đứa khác học nhanh hơn: mỗi trẻ có nhịp riêng, nản là kẻ thù lớn nhất của việc học xe, lớn hơn mọi thiếu kỹ thuật.
Chuẩn bị nhỏ đáng có
Xe đạp của trẻ chỉnh yên đúng độ cao, để mũi chân chạm đất khi ngồi, thấp hơn kiểu chuyên nghiệp, vì khả năng chống chân khi mất lái là mạng sống ở giai đoạn đầu. Bánh xe bơm đủ, giò xe kiểm tra. Trẻ mặc quần dài, giày bít mũi, và mũ bảo hiểm xe đạp hoặc mũ bảo hiểm xe máy cỡ trẻ em đạt chuẩn. Người lớn trên xe máy chuẩn bị sẵn điện thoại đầy pin, một chai nước, một bộ băng cá nhân nhỏ cho đầu gối trẻ, và cất ý định quay video lên mạng lại sau: người lớn đang cầm tay lái quay video là người lớn đang không hộ tống.
Tóm lại buổi tập cùng trẻ
Đi xe máy kèm trẻ tập xe đạp là việc của sự kiên nhẫn có phương pháp: chọn đường thẳng vắng giờ cuối chiều, đi sau lệch trái cách hai ba thân xe, hô nhắc bằng từ ngắn, tập theo ba giai đoạn từ thẳng tới rẽ tới đoạn đông, và chuyển dần sang theo xa. Nếu bạn cần thuê xe máy cho các việc đưa đón, hộ tống trong khu dân cư và muốn tư vấn loại xe nhẹ dễ cân bằng khi đi chậm, hãy xem kinh nghiệm hoặc liên hệ để được hỗ trợ cụ thể.