Gió là loại thời tiết mà dự báo thường không nhắc đến nhưng người đi xe máy cảm nhận rõ nhất. Một cơn gió ngang mạnh đủ làm chiếc xe nặng trịch chệch cả mét sang bên, và nếu đúng lúc bạn đang song hành với xe container, khoảnh khắc đó trở thành khoảnh khắc nguy hiểm thật sự. Ở Hà Nội, gió mạnh thường xuất hiện trong các đợt gió mùa, trước cơn mưa dông mùa hè, và trên các cây cầu, khu trống quanh hồ và ven sông. Bài viết này nói về cách đi xe an toàn khi gió lớn, đặc biệt với chiếc xe thuê chưa quen tay.
Gió ngang tác động lên xe như thế nào
Gió ngang đẩy thân xe lệch hướng, và mức độ lệch phụ thuộc ba yếu tố: sức gió, diện tích hứng gió của người và xe, và tốc độ đang chạy. Điểm nghịch lý đáng chú ý là xe càng chạy nhanh, độ nghiêng tự nhiên của xe càng khó bù cho lực gió, khiến việc giữ hướng càng vất vả. Người ngồi cao, mặc áo rộng, hoặc chở người ngồi sau có diện tích hứng gió lớn, bị gió tác động rõ hơn. Xe tay ga có vè che tấm lớn hơn xe số nên cũng hứng gió nhiều hơn, nhưng trọng lượng nặng hơn lại giúp xe ổn định hơn ở tốc độ thấp. Sự cân bằng này lý giải vì sao cùng một cơn gió, người đi xe số nhẹ thấy xe lắc lư nhẹ, còn người đi xe ga chỉ thấy xe chùng xuống một nhịp.
Tư thế và tay lái khi vào đoạn gió ngang
Khi biết sắp qua đoạn gió ngang mạnh như đầu cầu hoặc khe hở giữa hai dãy nhà, hãy chuẩn bị trước: hơi siết khuỷu tay, hạ người thấp hơn một chút, bám chặt tay lái nhưng không cứng nhắc, và giảm tốc trước khi vào đoạn. Tay lái khi gặp gió nên làm việc bằng những chỉnh nhỏ liên tục chứ không phải những giật mạnh; lực gió thay đổi từng nhịp, và tay lái cũng phải nhịp nhàng theo. Giảm ga nhẹ khi cơn gió ập đến, lấy lại đà khi gió dịu, là cách đi phổ biến của người đi cầu thường xuyên.
Tránh việc bám theo một chiếc xe tải lớn trong gió ngang để che gió: vùng sau hông xe tải có luồng gió xoáy mạnh, và khi xe lùi ra khỏi vùng khuất, bạn nhận lực gió đột ngột gấp đôi. Nếu buộc phải đi gần xe lớn trong gió, giữ khoảng cách dọc nhiều hơn ngày thường.
Qua cầu khi gió mạnh
Cầu là đoạn gió mạnh và đều nhất trong nội thành, vì mặt sông tạo hành lang gió không bị che chắn. Trước khi lên cầu trong ngày gió mạnh, quan sát lá cờ hoặc tán cây ven đường để ước lượng hướng và sức gió. Trên cầu, đi giữa phần làn xe máy, không bám sát mép ngoài, bởi gió bật từ lan can có thể tạo lực đẩy kép. Tốc độ trên cầu ngày gió mạnh nên thấp hơn ngày thường, nhưng không thấp đến mức mất ổn định: xe máy có tốc độ quá thấp cũng rung lắc nhiều hơn trong gió. Một tốc độ vừa phải, tay lái chủ động, người hơi cúi là bộ ba chuẩn để qua cầu an toàn trong gió.
Đoạn khe gió giữa các tòa nhà cao tầng
Trong các khu đô thị mới, hiện tượng khe gió giữa hai tòa nhà cao là bẫy thường gặp: hai bên đường được che kín, đáng nhẽ an toàn, thì đúng khe hở giữa hai tòa, luồng gió dồn ập vào người đi hoàn toàn không báo trước. Người quen các khu này biết trước vị trí các khe gió và đã giảm tốc sẵn; người lạ thường bị giật tay lái ở đúng chỗ đó. Cách phòng tránh chung: trong ngày gió mạnh, quan sát bố cục nhà cửa phía trước, và chuẩn bị tư thế vững mỗi khi thấy một khe hở lớn giữa hai khối nhà sắp tới. Khu vực quanh các hồ lớn cũng có gió dồn tương tự, nhất là buổi chiều.
Gió trước cơn dông mùa hè
Mùa hè, cơn dông thường báo trước bằng một cơn gió mạnh đột ngột, kéo theo bụi và rác bay. Khi cảm nhận được cơn gió giật kiểu này, nên coi như còn vài phút trước khi mưa rất to đổ xuống, và hành động hợp lý là tìm ngay chỗ trú: mái hiên, cửa hàng, trạm chờ xe bus. Vào đầu cơn dông là lúc giao thông hỗn loạn nhất: bụi mù, người đi vội, tầm nhìn giảm nhanh. Người kiên nhẫn trú mười phút đầu cơn dông thường đi lại an toàn hơn hẳn người cố băng qua trong đỉnh gió. Đây cũng là lý do áo mưa nên để trong cốp quanh năm ở Hà Nội, chứ không chỉ mùa mưa.
Ngày gió cấp cao: cân nhắc hoãn các chuyến không cần thiết
Có những ngày gió cấp khá mạnh do ảnh hưởng hoàn lưu bão hoặc gió mùa, dự báo thời tiết thường nêu rõ. Trong các ngày này, với các chuyến đi không cần thiết, đặc biệt các chặng dài ra ngoại thành qua vùng trống, việc hoãn hoặc đổi sang phương tiện khác là lựa chọn đáng cân nhắc. Với các chuyến bắt buộc, chọn khung giờ gió dịu hơn trong ngày (thường là sáng sớm), đi chậm hơn, và tránh các cây cầu dài nếu có tuyến vòng thay thế an toàn. Người mới đi xe máy, người chưa quen xe thuê, hoặc người đang chở trẻ nhỏ nên chủ động nghỉ ngơi thêm một ngày thay vì thử sức với gió cấp cao. Bạn có thể tham khảo thêm kinh nghiệm về đi xe trong các điều kiện thời tiết xấu khác, hoặc đọc gợi ý khám phá Hà Nội bằng xe máy cho người mới nếu bạn mới bắt đầu đi lại bằng xe hai bánh trong thành phố.
Chở đồ và người ngồi sau trong ngày gió
Áo mưa rộng, túi nilon buộc lỏng, hoặc chăn phủ phía sau đều trở thành cánh buồm trong gió mạnh. Trước chặng đi dài ngày gió, siết lại các món đồ trên xe, nhét gọn vào cốp những gì có thể, và buộc chặt những gì phải để ngoài. Người ngồi sau trong gió mạnh nên ôm nhẹ hông người lái hoặc bám chắc tay nắm sau, cúi người theo người lái thay vì ngồi thẳng đơ như một tấm ván hứng gió. Nếu chở người già hoặc trẻ nhỏ, cân nhắc đổi lịch đi sang ngày gió dịu là quyết định đáng nghĩ đến nhất trong mọi phương án.
Nhận biết ngày gió mạnh từ tối hôm trước
Ngày gió mạnh hầu như luôn báo trước trong dự báo thời tiết, vấn đề là ít người đi xe máy có thói quen đọc dự báo gió. Bắt đầu mùa gió, hãy hình thành thói quen liếc dự báo mỗi tối, chú ý mục sức gió chứ không chỉ mục mưa nắng. Các dấu hiệu tự nhiên buổi sáng cũng đáng tin: mây chạy nhanh ngang trời, tán cây rít đều, cờ căng phẳng, hoặc tiếng gió rít qua khe cửa sổ từ đêm. Khi hai nguồn tin cùng nói ngày mai gió mạnh, hãy sắp xếp lịch di chuyển của bạn dồn vào khung giờ dịu, gộp các chặng ngắn thành ít chuyến hơn, và nếu có chặng dài qua vùng trống, cân nhắc dời hẳn sang ngày khác. Người làm chủ được lịch trình của mình trong mùa gió là người đi ít gặp gió nhất.
Bảo vệ đôi mắt trong ngày bụi gió
Ngày gió mạnh ở Hà Nội thường đồng nghĩa ngày bụi: gió cuốn lớp bụi đường khô thổi thẳng vào mặt người đi xe. Mắt khô, cay là cảm giác quen thuộc của ai từng đi cầu trong gió mùa. Kính mũ kín luôn là lựa chọn tốt nhất trong các ngày này; nếu chỉ có kính trong hở mép, kính râm ôm mặt cũng giảm được phần lớn bụi. Nháy mắt thường xuyên và đừng dụi mắt bằng tay đang bám bụi, vì đó là con đường nhanh nhất dẫn tới viêm mắt nhẹ giữa kỳ thuê bận rộn. Về đến nơi, rửa mặt bằng nước sạch và nhỏ nước mắt nhân tạo nếu mắt vẫn cảm giác cát. Những việc nhỏ này giữ cho đôi mắt, tức là giữ cho khả năng quan sát, ở trạng thái tốt nhất trong suốt mùa gió.
Cơn gió ngang dạy người lái khiêm nhường
Gió lớn là hiện tượng thiên nhiên không thể chiến thắng bằng tay ga, chỉ có thể vượt qua bằng sự chuẩn bị và khiêm nhường. Mỗi mùa gió về, người đi xe ở Hà Nội lại được nhắc lại bài học cũ: đôi khi cách đi nhanh nhất là đi chậm lại. Nếu trong ngày gió mạnh bạn cần trao đổi về tình trạng chiếc xe thuê hoặc tư vấn đi lại, thông tin liên hệ của Nguyễn Tú luôn tiếp nhận trao đổi trong giờ làm việc hằng ngày.