Vào những ngày cuối thu và giữa đông, Hà Nội có những buổi sáng mà tầm nhìn chỉ còn vài chục mét. Người đi xe máy là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nhất: không có khung xe bảo vệ, không có đèn sương gắn sẵn, chỉ có đôi mắt và lớp kính mũ. Sương mù là loại thời tiết nguy hiểm hơn mưa, bởi nó giảm tầm nhìn mà lại giữ mặt đường khô, khiến nhiều người chủ quan chạy với tốc độ bình thường. Bài viết này nói về cách xử lý khi buộc phải ra đường vào buổi sáng sương mù với xe máy thuê.
Đặc điểm nguy hiểm của sương mù so với mưa
Mưa buộc bạn giảm tốc vì đường trơn, nhưng tầm nhìn vẫn khá. Sương mù ngược lại: mặt đường khô ráo, cảm giác bám đường tốt, tay ga dễ trở về mức thường ngày, trong khi khoảng cách nhìn rõ lại chỉ bằng một phần nhỏ. Kết quả là chênh lệch giữa tốc độ thực tế và lượng thông tin mắt nhận được trở nên rất lớn. Ngoài ra, sương mù còn khiến đèn hậu và vầng sáng của xe phía trước nhòe thành từng quầng, khó ước lượng khoảng cách chính xác. Đây là lý do các vụ va chạm đầu xe vào đoàn xe dừng đèn đỏ xảy ra nhiều hơn vào những buổi sương mù dày.
Bật đèn đúng cách, kể cả khi trời sáng
Nguyên tắc số một trong sương mù là bật đèn sớm, kể cả khi trời đã sáng rõ. Đèn xe trong sương mù không phục vụ việc bạn nhìn đường, mà phục vụ việc người khác nhìn thấy bạn. Đèn gần thường hiệu quả hơn đèn xa trong sương, vì đèn xa chiếu thẳng vào các hạt nước lơ lửng gây chói ngược về phía chính bạn. Nếu xe thuê có chế độ đèn ban ngày, bật luôn chế độ đó. Trước khi khởi hành, kiểm tra cả đèn hậu: đèn hậu sáng mới là thứ cứu bạn khỏi bị xe sau tung vào trong tầm nhìn vài chục mét.
Với người hay bị đèn xe ngược chiều chói, đừng nhìn thẳng vào vầng sáng; hãy nhìn về mép phải của làn đường, nơi đèn chiếu rọi nhẹ, để giữ hướng đi mà mắt đỡ bị lóa.
Tốc độ và khoảng cách: quy tắc nhìn được bao xa thì đi bấy nhiêu
Cách đơn giản nhất để xác định tốc độ an toàn trong sương mù là quy tắc: bạn phải luôn dừng được trong quãng đường mình nhìn thấy rõ. Nếu nhìn rõ ba mươi mét, bạn phải dừng được trong ba mươi mét ở tốc độ hiện tại. Với xe máy, ở tầm nhìn ba mươi mét, tốc độ nên giữ ở mức đi xe đạp điện nhanh, tay luôn sẵn trên cần phanh. Khoảng cách với xe trước nên gấp đôi ngày thường, vì đèn hậu nhòe khiến việc phán đoán xe trước đang chạy hay đang dừng trở nên chậm.
Cũng nên tránh đi đúng giữa làn ngay sau xe container hoặc xe tải: khối xe to che hết tầm nhìn phía trước của bạn, và khi nó phanh, bạn gần như không có điểm tham chiếu. Nhích sang nửa làn bên trái để nhìn qua hông xe, nhưng vẫn giữ đủ khoảng cách và không vượt trong tầm nhìn thấp.
Chọn tuyến trong buổi sáng sương mù
Không phải tuyến nào cũng như nhau khi có sương. Các đoạn ven sông, ven hồ, cầu vượt và khu vực trống thường dày sương hơn hẳn các khu phố nhà cao tầng, vì hơi nước ngưng nhiều ở nơi thoáng và lạnh. Nếu chặng đi có hai lựa chọn, chọn tuyến đi qua khu phố dày thay vì đường vành đai trống trải, dù dài hơn một chút. Các đoạn cầu thấp, hầm chui cũng nên tránh vào sáng sương dày, vì không gian hẹp cộng tầm nhìn thấp làm mọi phán đoán thêm khó.
Đường lớn có vạch kẻ rõ và cột đèn đều là lợi thế: vạch kẻ là điểm tham chiếu hướng đi khi hai bên đường mờ nhòe. Ngược lại, đường nhỏ không vạch, không đèn, có sương là tổ hợp nên hoãn lại nếu không thật sự cần đi sớm.
Khi nào nên dừng chờ sương tan
Quyết định khó nhất của buổi sáng sương mù không phải là đi thế nào mà là có nên đi không. Nếu tầm nhìn dưới khoảng hai chục mét, nếu chặng đi bắt buộc qua cầu hoặc đường vành đai, và nếu lịch của bạn dư được hai mươi phút, dừng ở quán nước gần nhà chờ sương mỏng dần thường là lựa chọn thông minh. Sương mù buổi sáng ở Hà Nội thường tan nhanh sau khi mặt trời lên, và khoảng ba mươi phút chờ có thể đổi lấy cả buổi đi an toàn. Đừng để tâm lý sợ muộn đẩy bạn vào tốc độ không kiểm soát được; đến trễ vì sương là lý do mọi người thông cảm, còn tai nạn thì không ai trả lại được.
Chuẩn bị tối thiểu trước buổi sáng sương mù
Người biết trước sáng mai sẽ có sương thường chuẩn bị từ tối: để mũ ở nơi khô, lau kính mũ sạch, vì kính bẩn làm sương mù như đậm thêm một lớp. Kiểm tra đèn xe buổi nhận xe thuê trong ngày đầu, đừng đợi tới sáng sương mới phát hiện đèn gần một bên đã cháy. Quần áo sáng màu cũng giúp người khác thấy bạn sớm hơn trong tầm nhìn thấp. Nếu bạn phải đi sớm thường xuyên trong mùa, hãy nói với cửa hàng thuê xe để chọn chiếc xe có đèn sáng đều, một yêu cầu nhỏ nhưng ảnh hưởng lớn đến an toàn cả mùa đông. Bạn có thể xem thêm kinh nghiệm về các tình huống thời tiết khác khi đi xe máy, hoặc đọc kinh nghiệm thuê xe máy ở Hà Nội nếu bạn mới thuê xe lần đầu và đang lựa chọn loại xe phù hợp cho mùa đông.
Đi cùng dòng xe trong sương mù
Một chiến lược phụ trợ khi tầm nhìn thấp là đi cùng dòng xe máy bản địa: những người đi làm sáng sớm trên cùng tuyến thường thuộc đường, biết chỗ nào cần chậm, và đoàn xe tạo thành một chuỗi đèn hậu di động cho nhau tham chiếu. Tuy nhiên cần hiểu giới hạn của chiến lược này: đi theo đoàn không có nghĩa là được phép lơ là quan sát. Khoảng cách với xe trước trong đoàn vẫn phải giữ, và nếu đoàn đi nhanh hơn mức bạn nhìn rõ, hãy tách ra và đi tốc độ của riêng mình. Việc theo một đoàn xe nhanh trong sương chỉ chuyển rủi ro của bạn thành rủi ro chung của cả đoàn.
Nói chuyện với người đi cùng khi có sương
Nếu buổi sáng sương mù bạn chở thêm người ngồi sau, hãy thống nhất trước vài quy tắc nhỏ. Người ngồi sau không nên nói chuyện liên tục, vì trong tầm nhìn thấp, phần lớn năng lực chú ý của người lái phải dành cho đường. Nếu người ngồi sau phát hiện nguy hiểm từ phía sau, hãy báo bằng cách nói rõ bên nào, thay vì chỉ hô lên chung chung khiến người lái giật mình. Thoả thuận trước một câu đơn giản như bên trái có xe là đủ để hai người phối hợp mượt mà. Với các chặng sương dày, người ngồi sau cũng nên mặc màu sáng và không che khuất gương chiếu hậu bằng ô hay áo khoắc rộng.
Kiểm tra lại chặng đã đi khi tới nơi
Đến nơi sau một chặng sương mù, đáng dành một phút nhìn lại chiếc xe: kính mũ có bị ẩm đọng ở mép, đèn có còn sáng đều sau thời gian bật liên tục, và gương có bị mờ lớp hơi. Lau lại gương trước khi bước vào công sở giúp chặng chiều về bắt đầu với tầm quan sát đầy đủ. Với xe thuê đi cả mùa đông, việc để ý các hiện tượng nhỏ này còn giúp bạn phát hiện sớm đèn yếu pin hoặc chập chờn, từ đó báo cửa hàng kịp thời để xử lý trước khi rủi ro xảy ra giữa đường.
Những buổi sáng sương mù dạy ta chậm lại
Sương mù là hiện tượng trời đất ép mọi phương tiện đều đồng loạt giảm tốc. Người làm chủ được buổi sáng sương mù không phải người lái giỏi nhất mà là người chấp nhận đi chậm nhất trong số những người vội. Mỗi mùa sương về, hãy xem đó là dịp rèn lại thói quen bật đèn, giữ khoảng cách và nhìn xa, những thói quen tốt cho cả những ngày trời trong. Nếu trong mùa đông bạn cần trao đổi về tình trạng đèn của xe thuê hoặc các điều kiện hỗ trợ, thông tin liên hệ của Nguyễn Tú luôn sẵn sàng trong giờ làm việc từ chín giờ sáng đến chín giờ tối hằng ngày. Đặc biệt, không dùng tai nghe dưới mọi hình thức khi đang điều khiển xe, vì âm thanh môi trường trong sương mù chính là một kênh cảnh báo quan trọng.