Cả nhà chạy xe máy lên Ba Vì, lúc về ai cũng muốn mua sữa Ba Vì mang về làm quà: vài chai sữa tươi cho bọn trẻ, một túi sữa chua cho ông bà. Khó ở chỗ sữa là món tươi, phải đi cùng bạn qua chặng đường dài dưới nắng rồi mới tới tủ lạnh ở nhà. Bài này đi theo thứ tự một buổi mua: chọn hàng có nhãn mác rõ ràng, chuẩn bị đồ giữ lạnh, xếp và buộc trên xe, rồi chạy về sao cho sữa còn mát.
Trước khi mua sữa Ba Vì mang về: chọn hàng có nhãn mác rõ
Vùng chân núi quanh Tản Lĩnh, Vân Hòa từ lâu gắn với nghề nuôi bò sữa, nên dọc đường lên núi có rất nhiều cửa hàng treo biển sữa tươi, sữa chua. Báo chí từng phản ánh cảnh sữa đựng can, chai không nhãn bán ven đường mà người bán không chứng minh được nguồn gốc, và từng có vụ sữa đóng chai mượn tên Ba Vì bị cơ quan chức năng kết luận vi phạm về nhãn mác. Hai chữ “Ba Vì” trên tấm biển chưa đủ để yên tâm.
Bài này không giới thiệu cơ sở nào và không nêu giá. Hãy tự kiểm tra từng món trước khi trả tiền:
- Nhãn in rõ tên, địa chỉ nơi sản xuất, ngày sản xuất, hạn sử dụng và hướng dẫn bảo quản.
- Nắp, màng niêm phong còn nguyên, chai hộp không móp, không rỉ, không phồng.
- Hàng lấy từ tủ mát đang chạy lạnh, không phải kệ ngoài trời.
- Tránh sữa rót tại chỗ vào chai không nhãn, dù người bán nói là sữa vừa vắt sáng nay.
Sữa tươi hay sữa chua: loại nào cần lạnh hơn
Trước khi tính chuyện đá và thùng, hãy đọc dòng bảo quản trên nhãn.
Sữa tươi thanh trùng, thường đựng chai nhựa ghi “bảo quản lạnh”, phải giữ lạnh liên tục từ tủ cửa hàng tới tủ lạnh nhà bạn. Đây là món cần chăm nhất.
Sữa tiệt trùng đóng hộp giấy hoặc bịch kín, theo hướng dẫn của nhà sản xuất, khi chưa mở thường để được ở nhiệt độ thường. Loại này không cần chiếm chỗ trong thùng đá.
Sữa chua hũ, túi hay chai uống đều ghi bảo quản lạnh, lại dễ bị đè bẹp nên phải lo cả chỗ đặt.
Bài này không đưa ra con số “để ngoài bao lâu vẫn an toàn”. Thông tin đáng tin nhất là thứ in trên bao bì. Giữ lạnh suốt đường về là khuyến nghị thực tế để sữa giữ chất lượng, không phải lời bảo đảm rằng sữa để ngoài lâu vẫn dùng được.
Chuẩn bị đồ giữ lạnh từ trước khi rời phố
Đồ giữ lạnh nên mang từ nhà. Một bộ gọn cho xe máy gồm:
- Thùng xốp nhỏ có nắp, hoặc túi giữ nhiệt đáy cứng, cỡ vừa giá đèo hàng sau.
- Vài chai nước đóng đá từ tối hôm trước, hoặc túi đá gel. Chai đá tan ra vẫn kín nước, sạch hơn đá viên trong túi ni lông.
- Túi zip để bọc riêng từng chai sữa tươi, phòng khi nắp rỉ.
- Khăn mỏng chèn khe hở cho chai hũ khỏi xô vào nhau.
- Hai dây chun có móc hoặc một dây đai để buộc thùng.
Sáng xuất phát, để sẵn chai đá trong thùng rồi buộc lên xe luôn; thùng lạnh từ đầu thì lúc cho sữa vào đỡ phải chạy đua với nhiệt độ.
Nếu thuê xe cho chuyến này, khi nhận xe hãy xem giá đèo hàng sau có chắc không và hỏi cửa hàng có buộc được thùng xốp lên giá. Cách siết dây cho hộp giữ nhiệt nói chung có trong bài chở hộp giữ nhiệt trên xe máy sao cho vững.
Mua vào lúc nào trong lịch trình
Sai lầm hay gặp là mua sữa ngay lúc mới tới chân núi rồi để cả buổi trên xe. Lịch hợp lý hơn:
- Lượt lên: chỉ ghé xem, ghi nhớ chỗ có tủ mát tử tế và nhãn mác đầy đủ.
- Lượt về: quay lại mua ở chặng cuối, để sữa rời tủ mát là vào thùng đá rồi đi luôn.
- Sữa chua mua sau cùng, đặt lên trên.
Nếu có ghé thêm điểm khác, như làng thuốc nam của người Dao ở Ba Vì, hãy để việc mua sữa vào sau cùng, trên đường xuống, đừng để thùng sữa phơi nắng ở bãi gửi xe.
Xếp sữa trong thùng và buộc chắc trên xe
Trong thùng, xếp theo lớp: chai đá dưới đáy và hai bên, sữa tươi đứng thẳng ở giữa, sữa chua trên cùng, khăn chèn kín khe. Đóng nắp rồi quấn thêm một vòng dây quanh thùng, vì nắp xốp chỉ ấn khít, gặp xóc là bung.
Chỗ đặt thùng trên xe, từ tốt tới kém:
- Giá đèo hàng sau, buộc hai dây chéo nhau. Đặt thùng sát yên, đáy phẳng trên giá, kéo thử sang hai bên thấy không xê dịch mới được. Chạy vài phút đầu thì tấp vào chỗ an toàn siết lại dây.
- Sàn để chân xe ga, nếu thùng nhỏ, không cản chân khi chống chân.
- Cốp xe ga chỉ hợp với sữa tiệt trùng, vì cốp nằm sát khối máy, ngày nắng dễ ấm.
Không treo túi sữa lủng lẳng ở móc trước, không để người ngồi sau ôm thùng to. Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 (Điều 33) cấm người được chở “mang, vác vật cồng kềnh”, và cấm xếp hàng hóa vượt quá chiều rộng giá đèo hàng về mỗi bên 0,3 mét, vượt quá về phía sau giá đèo hàng 0,5 mét. Một thùng xốp nhỏ buộc gọn trong lòng giá là vừa đủ quà cho cả nhà.
Chạy về phố: giữ nhịp đều, không dừng lâu dưới nắng
Đường xuống núi có dốc và khúc cua; thùng phía sau làm xe nặng đuôi, nên giảm tốc từ xa, về số thấp nếu đi xe số, phanh đều tay. Ra đường lớn, đi theo chỉ dẫn bản đồ ở chế độ xe máy, chẳng hạn quốc lộ 32 qua Sơn Tây về phía Cầu Giấy. Nếu ứng dụng gợi ý Đại lộ Thăng Long, xe máy chỉ được đi đường song hành, như bài đi xe máy trên Đại lộ Thăng Long lên Hòa Lạc đã giải thích.
- Nghỉ uống nước thì dựng xe chỗ bóng râm, đừng mở nắp thùng chỉ để xem thử.
- Trời mưa thì trùm áo mưa lên thùng và chèn chặt lại.
Nếu thuê xe ở Nguyễn Tú, 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, cửa hàng mở 09:00–21:00. Hãy báo trước khi định đi xa lên núi và tính giờ về cho kịp trả xe trong giờ mở cửa.
Về tới nhà: cất ngay, kiểm tra lại
Về tới nhà ở Long Biên hay đâu trong phố, việc đầu tiên là cho sữa tươi và sữa chua vào ngăn mát, trước cả khi dỡ đồ khác. Trước khi rót cho trẻ, xem lại nhãn, ngửi thử; sữa có mùi chua lạ, vón cục thì bỏ đi, đừng tiếc.
Mỗi món quà quê một kiểu khó; giò chả, bánh dày, chè lam được bàn trong bài mang đặc sản ngoại thành về phố bằng xe máy. Muốn tìm thêm điểm đi quanh Hà Nội, xem mục ngoại thành Hà Nội hoặc chuyên mục du lịch.