Nhiều người thuộc bài thơ “Núi Đôi” của Vũ Cao từ thời đi học, nhưng khi chạy xe lên núi Đôi Sóc Sơn lại không biết rẽ vào đâu, vì đây không phải một khu du lịch có cổng vé hay biển chỉ dẫn lớn. Hai quả đồi thấp nằm cạnh làng Xuân Dục, đường vào là đường quê và chỗ dừng xe phải tự chọn. Bài này dành cho người yêu thơ và cảnh đồi trung du muốn đi bằng xe máy từ Hà Nội: câu chuyện sau bài thơ, đường lên, cách dừng xe an toàn và lúc nên đến để có ánh sáng đẹp.
Núi Đôi Sóc Sơn và câu chuyện có thật sau bài thơ
Bài thơ “Núi Đôi” được Vũ Cao viết vào giữa thập niên 1950; các nguồn ghi năm 1955 hoặc 1956, khi ông ở vùng Sóc Sơn và nghe người dân kể chuyện một cô du kích trong làng. Theo báo chí và tài liệu của Bộ Quốc phòng, nguyên mẫu là nữ du kích Trần Thị Bắc, quê thôn Xuân Đoài, vốn là xóm phía tây của làng Xuân Dục ở vùng Phù Linh. Chị hy sinh năm 1954 khi rơi vào ổ phục kích của địch.
Núi Đôi đúng như tên gọi: hai quả đồi thấp nằm sát nhau, ngay cạnh làng Xuân Dục. Không có vách đá hay đỉnh cao để chinh phục; người ta tìm đến vì dáng hai quả đồi và câu chuyện gắn với chúng.
Về địa giới, tài liệu cũ ghi vùng này thuộc Phù Linh, có bài lại xếp một phần làng sang Tân Minh, và từ giữa năm 2025 Hà Nội đã sắp xếp lại đơn vị hành chính cấp xã. Khi tra bản đồ, cứ gõ “Núi Đôi Sóc Sơn” hoặc “làng Xuân Dục”, rồi hỏi thêm người dân khi vào gần.
Tôi không chép lời thơ ở đây; bạn nên đọc lại bài trước khi đi.
Đi núi Đôi bằng xe máy: đường từ Long Biên lên Sóc Sơn
Cửa hàng chúng tôi ở Long Biên, nên tuyến tôi hay chỉ cho khách là quốc lộ 3 cũ:
- Từ Nguyễn Văn Cừ rẽ vào Ngô Gia Tự, chạy qua Đức Giang tới cầu Đuống.
- Qua cầu Đuống sang Yên Viên. Cầu đường bộ mới đang được xây cạnh cầu cũ, làn đi có thể đổi theo từng giai đoạn thi công, nên theo biển phân luồng tại chỗ.
- Từ Yên Viên nhập quốc lộ 3 cũ, chạy qua Đông Anh, Phù Lỗ lên Sóc Sơn.
- Lên tới vùng Phù Linh, dùng bản đồ ở chế độ xe máy để rẽ vào đường làng hướng Xuân Dục.
Lưu ý lớn nhất: chạy cùng hướng với quốc lộ 3 cũ là cao tốc Hà Nội – Thái Nguyên, nhiều người vẫn gọi là quốc lộ 3 mới. Xe máy không được đi cao tốc, trong khi ứng dụng dẫn đường ở chế độ ô tô rất hay chọn tuyến này. Hãy đặt chế độ xe máy, và nếu thấy lối lên có biển cấm xe máy thì bỏ qua, đi tiếp đường thường.
Quốc lộ 3 cũ đi qua nhiều khu dân cư, chợ và trường học, lại nhiều xe tải; giữ làn bên phải, bật xi nhan sớm trước mỗi chỗ rẽ. Nếu chỉ có một ngày cuối tuần, cách chọn thứ Bảy hay Chủ nhật cho đỡ kẹt ở cửa ngõ có trong bài chỉ rảnh một ngày cuối tuần.
Đường vào chân đồi và chỗ dừng xe an toàn
Rời quốc lộ là vào đường quê: lòng đường hẹp, có khúc cua gấp qua nhà dân, có lối rẽ đất ra vườn và ruộng. Khi bản đồ vẽ một vệt mảnh chạy thẳng về phía đồi, đừng vội tin; cách phân biệt đường làng thật với lối ruộng có ở bài bản đồ chỉ đường tắt qua đường làng.
Chọn chỗ dừng xe để ngắm hay chụp ảnh:
- Dừng ở đoạn thẳng, nền cứng, nhìn được xa cả hai phía; không dừng ở khúc cua, đỉnh dốc hay ngay chỗ rẽ.
- Dựng xe sát lề, không chắn cổng nhà, lối ra ruộng hay đường xe công nông.
- Tắt máy, khóa cổ, mang giấy tờ và đồ quý theo người.
- Không phóng xe lên sườn đồi hay lối mòn. Xe đi phố không hợp đường đất dốc, và đất quanh đồi có thể là vườn, ruộng của người dân.
Muốn đi bộ lại gần chân đồi, hỏi người làng trước, nhất là khi lối đi băng qua vườn. Gặp rào chắn, biển cấm hay khu vực có người canh thì quay lại, đừng cố vào. Mang giày bám đất, nước uống và áo dài tay vì cỏ ven đồi có thể cao.
Sau mưa, đất đỏ vùng đồi phủ lên mặt đường một lớp bùn mỏng trơn hơn vẻ ngoài của nó. Cách giảm tốc và phanh trên lớp bùn ấy có ở bài đường đất đỏ ở đồi Sóc Sơn sau mưa.
Lúc nên đến núi Đôi để có ánh sáng đẹp
Hai quả đồi thấp nên dáng của chúng rõ nhất khi nắng xiên: buổi sáng sau khi sương tan và buổi chiều lúc mặt trời đã ngả. Giữa trưa, nắng chiếu thẳng làm cảnh phẳng, ảnh chụp cũng gắt.
Theo mùa, cuối thu và đầu đông trời hanh, đường khô, xa gần đều trong. Đầu xuân hay có mưa phùn, đồi ẩm và lối đất trơn. Mùa hè nắng gắt, nên tránh đứng ngoài trời lúc giữa trưa.
Hai giới hạn cần tính vào lịch:
- Cửa hàng mở 09:00–21:00 và không giao xe ngoài giờ. Muốn có mặt ở Sóc Sơn lúc nắng sớm, bạn nhận xe từ chiều hôm trước.
- Ánh chiều đẹp nhưng đường làng ít đèn. Ngắm xong hãy rời làng khi trời còn sáng, để đoạn quốc lộ về Hà Nội chạy lúc còn nhìn rõ mặt đường. Mùa đông trời tối sớm, càng phải về sớm.
Chiều Chủ nhật, dòng xe đổ về thành phố dày lên ở các đầu cầu; cách tính giờ rời điểm có trong bài từ ngoại thành về phố chiều Chủ nhật.
Ứng xử ở nơi gắn với một người đã hy sinh
Núi Đôi không chỉ là cảnh đẹp mà còn gắn với một nữ du kích đã ngã xuống khi tuổi còn rất trẻ. Nếu muốn thắp hương tưởng nhớ chị, hãy hỏi người làng nên đến đâu và vào lúc nào cho phải phép. Ăn mặc gọn gàng, nói khẽ, xin phép trước khi chụp người dân hay nhà cửa, và mang rác của mình về.
Chuẩn bị xe trước khi lên Sóc Sơn
- Đổ đầy xăng trên quốc lộ trước khi rẽ vào làng.
- Kiểm tra lốp, phanh, đèn; đường quê có ổ gà, lốp non dễ ôm đá.
- Xe số hay xe ga phổ thông đều đi được quốc lộ và đường làng; quan trọng là bạn quen tay với chiếc xe mình chạy.
- Báo cửa hàng trước khi đi xa, lưu số 0942467674 để gọi khi xe trục trặc dọc đường.
Cửa hàng ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên. Tiền cọc, thời gian và chi phí giao nhận xe đều được xác nhận trực tiếp khi đặt.
Một buổi núi Đôi trọn vẹn là đọc lại bài thơ trước khi đi, theo quốc lộ 3 cũ chứ không theo cao tốc, dừng xe trên nền cứng và rời làng khi trời còn sáng. Các điểm đi khác ở rìa thành phố có trong chuyên mục ngoại thành Hà Nội, và gợi ý đi chơi khắp Hà Nội xem ở trang du lịch.