Mỗi sáng, phần lớn những bát bún chả, bún riêu, bún thang bạn ăn ở Hà Nội cần một lượng bún tươi khổng lồ, và làng bún Phú Đô là một trong những nơi cung cấp nhiều bún nhất cho thành phố. Giữa khu đô thị mới phía tây, làng vẫn giữ nghề hàng trăm năm, với những lò bún đỏ lửa từ lúc thành phố còn ngủ. Bài này dành cho người muốn đi xe máy tới xem làm bún: giờ nào làng làm việc, đi đường nào vào làng, dừng xe ở đâu để không cản lối, và cư xử thế nào cho phải phép.
Làng bún Phú Đô ở đâu, nghề có từ bao giờ
Làng Phú Đô cách trung tâm Hà Nội khoảng mười cây số về phía tây nam, xưa thuộc xã Mễ Trì, huyện Từ Liêm; sau này là phường Phú Đô, quận Nam Từ Liêm. Theo sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, địa bàn phường Phú Đô cũ được chia vào các phường mới, nên khi tìm đường, gõ “làng Phú Đô” hoặc “đình Phú Đô” trên bản đồ sẽ dễ hơn.
Theo các bài viết trên báo Quân đội Nhân dân và báo Nông nghiệp và Môi trường, nghề bún ở Phú Đô có lịch sử hàng trăm năm; làng được thành phố công nhận làng nghề truyền thống năm 2009, và bún Phú Đô được công nhận nhãn hiệu năm 2010. Hiện làng vẫn còn khoảng hai trăm hộ làm bún.
Giờ nào làng làm bún
Bún phải tươi, nên giờ làm của làng ngược với giờ của thành phố. Theo những bài viết về làng, bột được chuẩn bị từ tối hôm trước, khoảng hai giờ sáng các lò bắt đầu ép bún, để kịp giao cho hàng quán ăn sáng. Khi trời sáng hẳn, phần lớn bún đã được chở đi các chợ, các quán.
Vì vậy, muốn xem làm bún:
- Đi rất sớm, khoảng ba tới năm giờ sáng là lúc nhiều lò đang làm và xe chở bún ra vào tấp nập.
- Đi chập tối nếu chỉ muốn xem cảnh chuẩn bị bột, ngâm gạo; khung giờ này dễ chịu hơn nhưng ít “không khí” hơn.
- Tới muộn buổi sáng thì phần lớn lò đã nghỉ, bạn chỉ thấy cảnh rửa dọn.
Đi làng bún Phú Đô bằng xe máy
Từ trung tâm, nhiều người đi theo Trần Duy Hưng hoặc Lê Văn Lương về phía Mễ Trì, rồi theo Lê Quang Đạo hoặc các đường nhánh vào làng. Mở bản đồ để chọn đường gần nhất từ chỗ bạn ở; khu này có nhiều đường mới mở, đường gom và chung cư, rất dễ đi nhầm nếu chưa quen.
Đi lúc nửa đêm về sáng, đường lớn vắng nhưng tối và có xe tải chạy nhanh. Bật đèn, giữ tốc độ vừa phải, không vượt ẩu. Mùa đông, sáng sớm có thể có sương mù, tầm nhìn kém; cách chạy xe trong sương có ở bài chạy xe máy trong sương mù buổi sớm ở Hà Nội.
Trong làng: ngõ hẹp, đường ướt và xe chở bún
Vào làng, đường thu nhỏ thành ngõ, nhiều đoạn chỉ vừa hai xe máy tránh nhau. Mặt đường gần các lò thường ướt nước vo gạo, nước rửa khuôn. Những chiếc xe máy chở thúng bún, sọt bún chất cao lao ra chợ liên tục, người lái thuộc từng khúc cua.
- Đi thật chậm, bật đèn, sẵn sàng dừng.
- Nhường đường cho xe chở bún; họ đang làm việc, bạn đang đi chơi.
- Không phanh gấp trên đoạn đường ướt; phanh nhẹ, sớm.
- Không đi sâu vào ngõ cụt nếu không chắc có chỗ quay xe.
Kinh nghiệm chi tiết về ngõ hẹp và mặt đường ướt ở làng này, dù đi xe nhỏ, có ở bài xe 50cc vào làng bún Phú Đô lúc sáng sớm.
Dừng xe ở đâu trong làng bún Phú Đô
Cách tốt nhất là gửi xe ở đầu làng hoặc khu đất rộng gần đình, rồi đi bộ vào các ngõ có lò bún. Nếu muốn dừng xe gần một lò:
- Hỏi chủ lò trước, xin phép dựng xe ở chỗ không vướng.
- Dựng xe sát tường, quay đầu xe ra ngoài để lúc về dễ dắt.
- Không dừng xe giữa ngõ, trước cửa lò hay chỗ người ta đang chất bún lên xe.
Bài gửi xe đầu làng hay chạy vào ngõ làng cổ có cách chọn chung cho các làng nghề.
Xem làm bún và chụp ảnh lịch sự
Lò bún là chỗ làm việc, không phải điểm tham quan có người hướng dẫn. Vài nguyên tắc:
- Hỏi trước khi bước vào lò và trước khi chụp ảnh người làm.
- Đứng ở chỗ không vướng lối đi, tránh xa nồi nước sôi, khuôn ép, bếp.
- Không dùng đèn flash chiếu vào mặt người đang làm.
- Không chạm vào bún, bột hay dụng cụ.
- Nếu chủ lò bận, cảm ơn rồi đi tiếp sang lò khác.
Cách xin phép và ứng xử khi chụp ảnh ở làng nghề có ở bài chụp ảnh thợ làng nghề và người dân ngoại thành.
Mua bún mang về
Một số lò bán lẻ cho khách ghé. Mua bún tươi thì nên ăn trong ngày. Xin túi sạch, buộc chặt, đặt túi ở sàn để chân hoặc trong cốp xe ga, tránh để bún bị đè dập. Nếu mua kèm nước dùng hay đồ ăn có nước, xem thêm bài mang phở, bún nước về chỗ ở bằng xe máy.
Chuẩn bị cho chuyến đi lúc rạng sáng
- Ngủ sớm hôm trước; lái xe khi thiếu ngủ lúc ba bốn giờ sáng rất nguy hiểm.
- Mặc áo khoác, mang găng tay; sáng sớm ngoài khu ven đô lạnh hơn trong phố.
- Đi giày đế bám vì nền lò và đường làng ướt.
- Đổ xăng từ tối hôm trước.
- Sạc đầy điện thoại để dùng bản đồ và đèn pin.
Sau khi xem làm bún, bạn có thể ăn sáng luôn ở một quán bún gần làng, và đi tiếp trước khi dòng xe giờ cao điểm đổ ra đường.
Thuê xe máy ở Nguyễn Tú
Trên bảng giá của Nguyễn Tú, Honda Vision có giá ngày 200.000 đồng, Honda Click và Yamaha Mio có giá ngày 150.000 đồng; tiền cọc xác nhận trực tiếp. Cửa hàng ở 112 Nguyễn Văn Cừ, Bồ Đề, Long Biên, mở cửa 09:00 tới 21:00, số điện thoại 0942 467 674. Cửa hàng không giao, nhận xe ngoài giờ mở cửa, nên nếu định đi làng bún lúc rạng sáng, hãy nhận xe từ chiều hôm trước.
Các điểm tham quan khác có ở trang điểm đến Hà Nội, còn các gợi ý đi chơi bằng xe máy ở mục du lịch.