Chuyện chụp ảnh thợ làng nghề xin phép ra sao cho phải phép là điều nhiều bạn lăn tăn nhất khi chạy xe máy ra ngoại thành Hà Nội. Bạn thấy bà cụ đang chuốt vành nón hay anh thợ gốm đang vuốt phôi, tay đã đặt lên máy ảnh, nhưng giơ máy ngay thì ngại, hỏi thì không biết mở lời. Bài này chia sẻ cách hỏi han, khi nào nên mua đồ, và cả chuyện dựng xe ở đâu để người làng vui vẻ đón bạn lần sau.
Nhớ rằng mình đang bước vào chỗ làm việc của người khác
Với người cầm máy, sân phơi nón, lò nung hay khung dệt là khung cảnh đẹp. Với người trong làng, đó là nơi kiếm sống, có đơn hàng phải giao kịp. Người thợ đang khâu nón không tạo dáng, và mỗi lần ngẩng lên trả lời bạn là một lần dừng tay.
Hiểu vậy, bạn sẽ tự điều chỉnh: bước chậm, nói nhỏ, không chen vào lối hẹp nơi người ta đang bê hàng. Nhiều xưởng nằm ngay trong sân nhà, ranh giới giữa xưởng và nhà riêng rất mờ. Cổng mở không có nghĩa là mời khách tự vào. Đứng ngoài, chào trước, chờ chủ nhà gật đầu rồi hãy bước vào.
Nếu chưa biết chọn làng nào, trang tổng hợp những điểm đến ngoại thành giúp bạn chọn hướng hợp với quỹ thời gian.
Dựng xe máy sao cho không chắn cổng nhà dân
Ấn tượng đầu tiên của người làng về bạn thường bắt đầu từ chiếc xe. Tôi từng thấy một nhóm bạn trẻ ở làng gốm bên Gia Lâm dựng ba chiếc xe chéo trước cổng một xưởng, đúng lúc xe thồ chở hàng cần ra. Chủ nhà phải đứng chờ, và buổi chụp hôm đó kết thúc trước khi kịp bắt đầu.
- Không dựng xe trước cổng, cửa xưởng hay lối vào sân phơi, kể cả khi chỉ định đứng một phút.
- Ngõ làng thường chỉ vừa một xe ba gác. Dựng sát một bên, đầu xe quay ra để lúc về khỏi xoay xở giữa ngõ.
- Đi nhóm thì dựng xe gọn một chỗ.
- Có chỗ gửi xe đầu làng hoặc sân đình thì nên gửi rồi đi bộ vào.
Nên gửi ngoài hay chạy thẳng vào trong được bàn kỹ ở bài gửi xe đầu làng hay chạy vào ngõ làng cổ. Thêm một mẹo: tắt máy từ đầu ngõ và dắt bộ đoạn cuối, vì tiếng pô sát hiên nhà giờ trưa dễ làm người già, trẻ nhỏ giật mình.
Chụp ảnh thợ làng nghề xin phép bằng câu nào cho tự nhiên
Không cần câu chữ cầu kỳ: “Cháu chào bác, cháu xem bác làm một lúc được không ạ?” Đừng hỏi chuyện chụp ngay. Đứng xem vài phút, hỏi về công việc: nón này khâu mất bao lâu, đất lấy ở đâu, trong làng còn nhiều nhà làm không. Khi người thợ đã bắt chuyện, câu “Cháu chụp vài tấm tay bác làm được không ạ?” nghe nhẹ nhàng hơn hẳn.
Đọc tín hiệu trả lời
Ít ai nói thẳng “không”. Nhiều người chỉ cười, xua tay hoặc quay đi chỗ khác. Ở làng quê, như vậy thường là từ chối khéo: cất máy, cảm ơn rồi đi tiếp. Có người gật đầu nhưng dặn “chụp tay thôi, đừng chụp mặt”, hãy làm đúng như vậy.
Nói rõ ảnh dùng vào việc gì
Định đăng mạng xã hội, gửi thi hay làm dự án thì nói thật, người thợ có quyền biết hình mình xuất hiện ở đâu. Với ảnh cận mặt, ảnh người cao tuổi, nên hỏi lại cho rõ; muốn chụp trẻ nhỏ thì hỏi bố mẹ hoặc người lớn trong nhà trước.
Mua đồ: cảm ơn chứ không phải trả tiền chụp
Có nên mua gì sau khi chụp? Theo tôi là nên, nếu món hàng có ích hoặc bạn thật sự thích. Một chiếc nón, vài gói miến hay bộ chén nhỏ vừa là quà mang về, vừa là lời cảm ơn tự nhiên với người đã dừng tay cho bạn.
Điều nên tránh là dúi tiền ngay sau khi bấm máy như trả công. Cách đó dễ làm người thợ ngượng và vô tình tạo thói quen “chụp là phải trả” cho đoàn khách sau. Nếu nhà không bán lẻ, một lời cảm ơn và lời hứa gửi lại ảnh còn quý hơn.
Hỏi giá rõ trước khi mua, món nhỏ thì đừng mặc cả. Chụp cả chục tấm rồi trả giá gắt thì không đẹp chút nào.
Đồ cồng kềnh phải tính cách chở trên xe máy. Nón lá, đồ gốm, chiếu cói dễ hỏng nếu buộc vội; bài về làng nón Chuông và cách chở nón về nguyên vẹn có vài cách buộc hàng dùng được cho nhiều loại đồ. Nhớ để sẵn dây chun và túi vải trong cốp.
Chụp ảnh người dân ở làng quê: lúc nào nên hạ máy
Ngoài thợ thủ công, bạn sẽ gặp bà cụ ngồi đầu ngõ, đám trẻ đạp xe, người làm đồng đi về. Ảnh đời thường đẹp nhất khi người ta thoải mái, và thường hỏng khi họ thấy mình bị “săn”.
Có những lúc nên bỏ máy xuống dù khung hình rất đẹp:
- Đám tang, lễ cúng trong nhà, nghi thức ở đình chùa, trừ khi người làng mời và cho phép rõ ràng.
- Người đang ăn uống, tắm giặt, hoặc đang buồn bã, cãi vã.
- Trẻ em không có người lớn đi kèm.
- Bàn thờ gia tiên, gian trong nhà khi chủ nhà chưa mời.
Cũng đừng dàn dựng quá đà. Nhờ người thợ làm lại một động tác thì không sao, nhưng bắt họ giữ nguyên tư thế cả chục phút chờ nắng là lấy mất giờ làm của người ta. Cần thêm ảnh thì xin chụp sản phẩm hay bàn tay.
Ứng xử khi đi làng nghề theo nhóm đông
Đi một hai người thì dễ hòa vào nhịp làng. Nhóm năm, bảy người kèm chân máy, đèn phụ thì cả ngõ nhỏ bị chiếm chỗ. Nên thống nhất trước khi xuất phát:
- Cử một người chào hỏi và xin phép, những người khác đứng lùi lại.
- Mỗi nhà chỉ hai ba người vào chụp cùng lúc.
- Không dựng chân máy giữa lối đi; dùng đèn nháy thì hỏi trước.
- Không mở loa, không gọi nhau ầm ĩ, mang rác ra khỏi làng.
Đường vào nhiều làng nghề chung lối với xe tải chở nguyên liệu, chạy đoàn nên đi hàng một và giữ khoảng cách. Bài về xe ben chở đất đá trên đường ngoại thành có vài lưu ý cho kiểu đường này.
Sau buổi chụp: gửi ảnh và giữ lời hứa
Thói quen khiến người làng nhớ bạn là gửi lại ảnh. Xin số điện thoại hoặc tài khoản mạng xã hội của người thợ hay con cháu trong nhà, gửi vài tấm đẹp nhất trong tuần. Lần sau quay lại, in một hai tấm làm quà là món người thợ thường rất quý.
Khi đăng, ghi đúng tên làng, đúng nghề, tránh chú thích kiểu thương hại hay thêm chuyện “nghề sắp mất” khi chưa tìm hiểu kỹ. Người thợ chỉ đồng ý chụp tay thì đừng đăng tấm có mặt. Ai nhờ gỡ ảnh thì gỡ ngay.
Nhịp làm việc ở làng nghề theo mùa vụ và đơn hàng, thông tin có thể thay đổi, nên trước khi đi hãy hỏi người quen ở địa phương hoặc kênh chính thức của làng nếu có. Muốn tìm thêm chuyến đi quanh thủ đô, bạn ghé chuyên mục du lịch bằng xe máy.
Chuyến tới, trước khi nổ máy, hãy chuẩn bị ba thứ: một câu chào quen miệng, túi vải để đựng đồ mua, và ý định gửi lại ít nhất một tấm ảnh cho người thợ. Chừng đó đủ để mỗi lần ghé làng là một lần được đón tiếp vui vẻ.